
మార్కండేయుడు రాజుకు ఉపదేశిస్తూ—రేవా/నర్మదా తీరంలో ఉన్న శాలగ్రామ అనే పవిత్ర తీర్థానికి వెళ్లవలెనని చెబుతాడు. అది సమస్త దేవతలచే పూజింపబడిన స్థలం; అక్కడ భగవాన్ వాసుదేవుడు—త్రివిక్రమ, జనార్దన రూపాలలో—ప్రాణుల హితార్థం నివసిస్తాడని ప్రసిద్ధి. తపస్సు చేసిన మునుల పరంపర, ద్విజులు మరియు సాధకుల కోసం స్థాపితమైన ధర్మకర్మ-ప్రదేశం వలన ఆ తీర్థ మహిమ విశేషంగా వర్ణించబడింది. మార్గశీర్ష శుక్ల ఏకాదశి వచ్చినప్పుడు రేవాలో స్నానం చేసి ఉపవాసం చేయాలి; రాత్రి జాగరణతో జనార్దనుని పూజించాలి. మరుసటి రోజు ద్వాదశి నాడు మళ్లీ స్నానం చేసి దేవతలకు, పితృదేవతలకు తర్పణం చేసి విధివిధానంగా శ్రాద్ధం నిర్వహించాలి. సామర్థ్యానుసారం బ్రాహ్మణులను సత్కరించి బంగారం, వస్త్రం, అన్నం మొదలైన దానాలు ఇవ్వాలి; క్షమాపణ కోరాలి; ఖగధ్వజాది నామాలతో భక్తితో దేవుని స్మరించాలి. ఫలశ్రుతి ప్రకారం—ఇది శోకదుఃఖాలను తొలగించి, బ్రహ్మహత్య వంటి ఘోర పాపాలనుండి విముక్తిని ఇస్తుంది. శాలగ్రామ దర్శనం పునఃపునః చేయడం, నారాయణ స్మరణ చేయడం వలన మోక్షాభిముఖ స్థితి లభిస్తుంది; ధ్యాననిష్ఠ సన్యాసులు కూడా అక్కడ మురారి పరమపదాన్ని పొందుతారు।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः परं महाराज चत्वारिंशत्क्रमान्तरे । शालग्रामं ततो गच्छेत्सर्वदैवतपूजितम्
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ మహారాజా, తదుపరి నలభై అడుగుల దూరంలో సర్వదేవతలచే పూజింపబడే పవిత్ర శాలగ్రామానికి వెళ్లవలెను।
Verse 2
यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया
అక్కడ ఆదిదేవుడైన భగవాన్ వాసుదేవుడు త్రివిక్రముడు, లోకాల ఆత్మగా, సమస్త జీవుల హితకాంక్షతో స్వయంగా నిలిచియున్నాడు।
Verse 3
नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्
నారదుడు తపస్సు చేసి ద్విజుల కొరకు ఒక శాలా-ఆశ్రమాన్ని నిర్మించాడు; రేవాతీరంలోని ఈ స్థలాన్ని ‘సిద్ధిక్షేత్రం’ ‘భృగుక్షేత్రం’ అని తెలిసికొని తానే దానిని ప్రసిద్ధి చేశాడు।
Verse 4
शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः । साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः
‘శాలగ్రామ’ అనే దేవుడు అక్కడ విప్రుల కొరకు నివసింపబడెను; సాధువుల ఉపకారార్థం వాసుదేవుడు విధివిధానాలతో ప్రతిష్ఠింపబడెను।
Verse 5
योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः । शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः
యోగుల హితార్థం, యోగధ్యేయుడైన జనార్దనుడు నర్మదాతీరాన్ని ఆశ్రయించి, అందువల్ల అక్కడ ‘శాలగ్రామ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు।
Verse 6
मासि मार्गशिरे शुक्ला भवत्येकादशी यदा । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तद्दिनं समुपोषयेत्
మార్గశీర్ష మాస శుక్లపక్షంలో ఏకాదశి వచ్చినప్పుడు, పుణ్యమైన రేవా జలంలో స్నానం చేసి ఆ దినమున ఉపవాసం ఆచరించవలెను.
Verse 7
रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य च जनार्दनम् । पुनः प्रभातसमये द्वादश्यां नर्मदाजले
రాత్రి జాగరణం చేసి జనార్దనుని విధిగా సంపూజించాలి. తరువాత ద్వాదశి ఉదయసమయంలో నర్మదా జలంలో (తదుపరి కర్మ) చేయవలెను.
Verse 8
स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄन्मातॄंस्तथैव च । श्राद्धं कृत्वा ततः पश्चात्पितृभ्यो विधिपूर्वकम्
స్నానం చేసి దేవతలకు, పితృదేవతలకు, మాతృదేవతలకు తర్పణం సమర్పించి, శ్రాద్ధం నిర్వహించాలి; అనంతరం విధిపూర్వకంగా పితృలకు అర్పణ-దానాదులు చేయాలి.
Verse 9
शक्तितो ब्राह्मणान्पूज्य स्वर्णवस्त्रान्नदानतः । क्षमापयित्वा तान्विप्रांस्तथा देवं खगध्वजम्
శక్తి మేరకు బ్రాహ్మణులను పూజించి స్వర్ణం, వస్త్రం, అన్నదానం చేయాలి. ఆ విప్రుల వద్ద క్షమాపణ కోరుకొని ఖగధ్వజ దేవుని (గరుడధ్వజ విష్ణువును) కూడా ప్రసన్నం చేయాలి.
Verse 10
एवं कृते महाराज यत्पुण्यं च भवेन्नॄणाम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा तत्पुण्यं नृपसत्तम
మహారాజా! ఇలా చేసినప్పుడు మనుష్యులకు కలిగే పుణ్యఫలాన్ని, నృపశ్రేష్ఠా, మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి వినుము.
Verse 11
न शोकदुःखे प्रतिपत्स्यतीह जीवन्मृतो याति मुरारिसाम्यम् । महान्ति पापानि विसृज्य दुग्धं पुनर्न मातुः पिबते स्तनोद्यत्
అతడు ఇక్కడ శోకదుఃఖాలలో పడడు; జీవించి ఉండగానే మృతుడివలె అయి మురారి (విష్ణు) సమత్వాన్ని పొందుతాడు. మహాపాపాలను విడిచిపెట్టి, మళ్లీ తల్లి పైకెత్తిన స్తనమున పాలు త్రాగడు—అంటే పునర్జన్మబంధం నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 12
शालग्रामं पश्यते यो हि नित्यं स्नात्वा जले नार्मदेऽघौघहारे । स मुच्यते ब्रह्महत्यादिपापैर्नारायणानुस्मरणेन तेन
పాపప్రవాహాలను హరించే నర్మదా జలంలో స్నానం చేసి నిత్యం శాలగ్రామాన్ని దర్శించే వాడు, ఆ నారాయణానుస్మరణ శక్తిచేత బ్రహ్మహత్యాది పాపాల నుండీ విముక్తుడవుతాడు.
Verse 13
वसन्ति ये संन्यसित्वा च तत्र निगृह्य दुःखानि विमुक्तसङ्घाः । ध्यायन्तो वै सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेस्तेऽपि तत्रैव यान्ति
అక్కడ సంసారాన్ని త్యజించి నివసించే వారు, దుఃఖాలను నియంత్రించి జయించి, ఆసక్తి బంధాల నుండి విముక్తులై—సాంఖ్యరీతిగా మురారి (విష్ణు) యొక్క తురీయ పరమపదాన్ని ధ్యానిస్తూ, అదే స్థలంలోనే ఆ పరమగమ్యాన్ని పొందుతారు.
Verse 188
अध्याय
అధ్యాయము. (ప్రకరణ శీర్షిక)