Adhyaya 187
ఈ అధ్యాయంలో మార్కండేయ మహర్షి ఒక రాజునికి తీర్థయాత్రా క్రమాన్ని, ప్రసిద్ధ లింగ మహాత్మ్యాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. భృగుకచ్ఛంలో ఉన్న జాలేశ్వరాన్ని అతి ప్రాచీన స్వయంభూ లింగంగా, ‘కాలాగ్నిరుద్ర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమని పేర్కొంటాడు. ఈ క్షేత్రం ‘క్షేత్ర-పాప’ నివారణార్థం కరుణతో ప్రాదుర్భవించినదిగా, పాపశమనమూ బాధానివారణమూ చేసే పవిత్ర కేంద్రంగా వర్ణించబడింది. పూర్వకల్పంలో అసురులు త్రిలోకాలను ఆక్రమించి, వైదిక కర్మధర్మాలు క్షీణించినప్పుడు కాలాగ్నిరుద్రుని నుండి ఆద్య ధూమం ఉద్భవించింది; ఆ ధూమం నుంచే లింగం ప్రదర్శితమై సప్త పాతాళాలను ఛేదించి దక్షిణావర్త గర్తంతో స్థిరపడిందని కథనం. శివుని పురదాహానికి సంబంధించిన జ్వాలాజన్య కుండం, అలాగే ధూమావర్తమనే భ్రమరాకార స్థలమూ చెప్పబడింది. ఆచరణగా—తీర్థంలోనూ నర్మదా జలంలోనూ స్నానం, పితృశ్రాద్ధం, త్రిలోచన (శివ) పూజ, కాలాగ్నిరుద్ర నామజపం చేయాలని, దీనివల్ల ‘పరమ గతి’ లభిస్తుందని ఫలశ్రుతి. ఇంకా ఇక్కడ చేసిన కామ్యకర్మలు, అపాయనివారణ/శాంతికర్మలు, శత్రునాశ లక్ష్యాలు, వంశసంబంధ సంకల్పాలు త్వరగా సిద్ధిస్తాయని—తీర్థప్రభావంగా పేర్కొనబడింది.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । जालेश्वरं ततो गच्छेल्लिङ्गमाद्यं स्वयम्भुवः । कालाग्निरुद्रं विख्यातं भृगुकच्छे व्यवस्थितम्
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం జాలేశ్వరానికి వెళ్లవలెను; అది స్వయంభూ ఆద్య లింగము, భృగుకచ్ఛమున స్థితమై ‘కాలాగ్నిరుద్ర’గా ప్రసిద్ధి పొందినది।
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं सर्वोपद्रवनाशनम् । क्षेत्रपापविनाशाय कृपया च समुत्थितम्
ఇది సమస్త పాపాలను శమింపజేసేది, సమస్త ఉపద్రవాలను నశింపజేసేది; క్షేత్రసంబంధ పాపనాశార్థం కరుణచేత ఇది ఉద్భవించింది।
Verse 3
पुरा कल्पेऽसुरगणैराक्रान्ते भुवनत्रये । वेदोक्तकर्मनाशे च धर्मे च विलयं गते
పూర్వ కల్పమున అసురగణములు త్రిలోకమును ఆక్రమించినప్పుడు, వేదోక్త కర్మములు నశించుచుండగా, ధర్మము కూడ క్షయమై లయమునకు చేరినప్పుడు—
Verse 4
देवर्षिमुनिसिद्धेषु विश्वासपरमेषु च । कालाग्निरुद्रादुत्पन्नो धूमः कालोद्भवोद्भवः
దేవర్షులు, మునులు, సిద్ధులు—పరమ విశ్వాసమున నిలిచినవారిలోనూ—కాలాగ్నిరుద్రుని నుండి ధూమము ఉద్భవించింది; అది కాలమునుండే పుట్టిన భయంకర ప్రకటన।
Verse 5
धूमात्समुत्थितं लिङ्गं भित्त्वा पातालसप्तकम् । अवटं दक्षिणे कृत्वा लिङ्गं तत्रैव तिष्ठति
ఆ ధూమమునుండి లింగము ఉద్భవించింది; అది సప్త పాతాళములను భేదించి, దక్షిణదిశలో ఒక అవటము (గర్తము) చేసి, ఆ లింగము అక్కడే నిలిచియున్నది।
Verse 6
तत्र तीर्थे नृपश्रेष्ठ कुण्डं ज्वालासमुद्भवम् । यत्र सा पतिता ज्वाला शिवस्य दहतः पुरम्
ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఆ తీర్థంలో జ్వాల నుండి ఉద్భవించిన ఒక కుండము ఉంది; శివుడు పురాన్ని దహించుచుండగా పడిన ఆ ప్రచండ జ్వాల అక్కడే పడింది.
Verse 7
तत्रावटं समुद्भूतं धूमावर्तस्ततोऽभवत् । तस्मिन्कुण्डे तु यः स्नानं कृत्वा वै नर्मदाजले
అక్కడ ఒక గర్తము ఏర్పడి, దానినుండి ‘ధూమావర్త’ ఉద్భవించింది. నర్మదాజలముతో నిండిన ఆ కుండంలో ఎవడు స్నానం చేస్తాడో—
Verse 8
कुर्याच्छ्राद्धं पितृभ्यो वै पूजयेच्च त्रिलोचनम् । कालाग्निरुद्रनामानि स गच्छेत्परमां गतिम्
—పితృదేవతలకై శ్రాద్ధం చేసి, త్రిలోచనుడైన భగవానుని పూజించి, ‘కాలాగ్నిరుద్ర’ నామాలను జపిస్తే—అతడు పరమగతిని పొందుతాడు.
Verse 9
यत्किंचित्कामिकं कर्म ह्याभिचारिकमेव वा । रिपुसंक्षयकृद्वापि सांतानिकमथापि वा । अत्र तीर्थे कृतं सर्वमचिरात्सिध्यते नृप
ఓ నృపా! కామ్యకర్మ అయినా, ఆభిచారికకర్మ అయినా, శత్రునాశకర్మ అయినా, సంతానప్రాప్తికర్మ అయినా—ఈ తీర్థంలో చేసినదంతా త్వరలోనే సిద్ధిస్తుంది.
Verse 187
अध्याय
అధ్యాయము (అధ్యాయ సూచిక).