Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 15

Devanagari script

पवित्रीकृतमेतद्धि नित्यं क्षेत्रं भविष्यति । नाघमासे ह्युषःकाले स्नात्वा मासं जितेन्द्रियः

Transliteration

pavitrīkṛtametaddhi nityaṃ kṣetraṃ bhaviṣyati | nāghamāse hyuṣaḥkāle snātvā māsaṃ jitendriyaḥ

Translation

ఈ స్థలం పవిత్రీకృతమై నిత్యంగా క్షేత్రముగా నిలుస్తుంది. నాఘమాసమున ఉషఃకాలమున స్నానమాచరించి నెలంతా ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఉండువాడు…

Word by Word

• पवित्रीकृतम्: purified
• पवित्रीकृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्री-कृ (धातु; नामधातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘made pure’

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), निश्चयार्थ

• नित्यम्: always, perpetual
• नित्यम्: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially: always)

• क्षेत्रम्: the sacred field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नाघमासे: in Nāghamāsa (the sinless month)
• नाघमासे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: न + अघ + मास (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; न-अघ-मास = ‘sinless month’ (name of a month/period)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• उषःकाले: at dawn
• उषःकाले: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उषस् + काल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; उषः-काल = ‘dawn-time’

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having bathed’

• मासम्: for a month
• मासम्: Kāla-adhvana (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; कालपरिमाण (duration)

• जितेन्द्रियः: self-controlled (having conquered the senses)
• जितेन्द्रियः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित + इन्द्रिय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘one whose senses are conquered’

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhṛgu-kṣetra (Māgha/Nāgha snāna-vrata context)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Brahman-sage

Visual Art Cues

Scene: A serene dawn at the sacred waters: a pilgrim bathes at uṣaḥkāla during Māgha/Nāgha, living with restrained senses for the month, while the kṣetra shines as eternally purified.

Characters & Entities

• Nāgha-māsa
• uṣaḥkāla (dawn)
• Bhṛgu-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner discipline (sense-restraint) joined with tīrtha-bathing makes sacred merit stable and transformative.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhṛgu-kṣetra (Revā Khaṇḍa), proclaimed as perpetually sanctified.

What ritualistic prescription is mentioned?

Nāgha-māsa uṣaḥkāla-snān (dawn bath) and living the month with jitendriya discipline.