Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 37

Devanagari script

सर्वलोकैः परित्यक्तमनाथमिव तं प्रभो । दृष्ट्वा श्रान्तं वृषं देवः पतितं चरणाग्रतः

Transliteration

sarvalokaiḥ parityaktamanāthamiva taṃ prabho | dṛṣṭvā śrāntaṃ vṛṣaṃ devaḥ patitaṃ caraṇāgrataḥ

Translation

ప్రభో! సమస్త లోకాలు విడిచిపెట్టిన అనాథుడివలె ఉన్న ఆ శ్రాంత వృషభం నీ పాదాగ్రంలో పడివుండగా చూసి దేవుడు కరుణతో స్పందించాడు।

Word by Word

• सर्वलोकैः: by all the worlds/people
• सर्वलोकैः: Karta (Agent)
• Type: Noun
• Root: सर्व + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वे लोकाः)

• परित्यक्तम्: abandoned
• परित्यक्तम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: परि-त्यज् (धातु) → परित्यक्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (तम् इति)

• अनाथम्: helpless, without protector
• अनाथम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: अनाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (तम् इति)

• इव: as if, like
• इव: Sambandha (Relation)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Action - prior)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वा/gerund), पूर्वकाल (having seen)

• श्रान्तम्: weary
• श्रान्तम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (प्रातिपदिक/कृदन्त-विशेषण)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (वृषम् इति)

• वृषम्: the bull
• वृषम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: वृष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• देवः: the god (Śiva)
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (वृषम् इति)

• चरणाग्रतः: in front of (his) feet
• चरणाग्रतः: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: चरण + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् प्रयोगः; पञ्चमी-तत्पुरुषाधारित अव्ययार्थः—‘चरणस्य अग्रतः’ (in front of the feet)

Speaker

Sūta (deduced narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) tirtha-zone (Revākhaṇḍa)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A weary bull, collapsed at Śiva’s feet, appears forsaken by all; Śiva’s attention turns toward it with compassionate recognition.

Characters & Entities

• Prabho (address)
• Deva (Śiva implied)
• Vṛṣa (Bull)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Helpless surrender at the divine feet is portrayed as the doorway to protection and mercy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is a devotional scene rather than a tīrtha description.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, taking refuge at the deity’s feet (caraṇāśraya/śaraṇāgati).