Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

विष्णुरुवाच । तपसा तव तुष्टोऽहं मत्पादाम्बुजसम्भवे । मत्तः किमिच्छसे देवि ब्रूहि किं करवाणि ते

Transliteration

viṣṇuruvāca | tapasā tava tuṣṭo'haṃ matpādāmbujasambhave | mattaḥ kimicchase devi brūhi kiṃ karavāṇi te

Translation

విష్ణువు పలికెను—నా పాదపద్మమునుండి జన్మించిన దేవీ! నీ తపస్సుతో నేను సంతుష్టుడను. నన్ను ఏమి కోరుచున్నావు? చెప్పు; నీకై నేను ఏమి చేయుదును?

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त; तुष्-धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मत्-पाद-अम्बुज-सम्भवे: O one born from my lotus-feet
• मत्-पाद-अम्बुज-सम्भवे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मत् (सर्वनाम) + पाद (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; पुं/स्त्रीलिङ्ग-सम्भाव्य (सम्बोधन); ‘मत्पादाम्बुजसम्भव’ = मम पादाम्बुजात् सम्भवः (born from my lotus-feet)

• मत्तः: from me
• मत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; प्रश्नवाचक

• इच्छसे: do you desire
• इच्छसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• ब्रूहि: tell
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• करवाणि: may I do
• करवाणि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ते: for you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन

Speaker

Viṣṇu (Janārdana/Nārāyaṇa)

Skanda Dialogue

Listener: Gaṅgā

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu, serene and radiant, addresses Gaṅgā-devī with a boon-granting gesture; lotus imagery emphasizes her origin from his feet.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Gaṅgā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace (prasāda) is portrayed as the fruit of sincere tapas, culminating in God’s readiness to grant a boon.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the Revā Khaṇḍa’s sacred-river/pilgrimage ethos by foregrounding Gaṅgā’s divine origin and sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is affirmed as the efficacious observance; the specific boon/ritual outcome is asked for but not yet stated.