Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नात्वा भूतीश्वरे तु यः । पूजयेद्देवमीशानं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena snātvā bhūtīśvare tu yaḥ | pūjayeddevamīśānaṃ sa bāhyābhyantaraḥ śuciḥ

Translation

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో భూతీశ్వరంలో స్నానం చేసి ఈశాన దేవుని పూజించువాడు బాహ్యంగా, అంతర్యామిగా శుద్ధుడగును.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Ablative, Singular)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental, Singular); समासः—तत्पुरुष ('सर्वः प्रयत्नः')

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/gerund), अव्यय (indeclinable)

• भूतीश्वरे: at Bhūtīśvara (place/Śiva)
• भूतीश्वरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भूति + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative, Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष ('भूतेः ईश्वरः' / 'भूत्याः ईश्वरः')

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic/adversative particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Relative pronoun, Nominative, Singular)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (Optative, 3rd person singular)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• ईशानम्: Īśāna (Śiva)
• ईशानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Demonstrative pronoun, Nominative, Singular)

• बाह्याभ्यन्तरः: externally and internally
• बाह्याभ्यन्तरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य + अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः—इतरेतर-द्वन्द्व ('बाह्यः च अभ्यन्तरः च')

• शुचिः: pure
• शुचिः: Kriya (Predicate nominal/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bhūtīśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim completes snana and approaches the Bhūtīśvara linga, offering bilva leaves and water, lamp flames flickering; the devotee’s face shows calm inner cleansing.

Characters & Entities

• Bhūtīśvara
• Īśāna (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-bathing becomes complete when joined with devotion—worship of Śiva purifies both conduct and consciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bhūtīśvara, presented as a Śaiva tīrtha within the Revā Khaṇḍa (Narmadā-region sacred geography).

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at Bhūtīśvara and then perform pūjā to Īśāna (Śiva).