Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 8

Devanagari script

तस्य दंष्ट्राग्रसंलग्नान्स ददर्श पितामहः । दन्तयन्त्रान्तसंविष्टं विचूर्णितशिरोधरम्

Transliteration

tasya daṃṣṭrāgrasaṃlagnānsa dadarśa pitāmahaḥ | dantayantrāntasaṃviṣṭaṃ vicūrṇitaśirodharam

Translation

పితామహుడు (బ్రహ్మ) చూశాడు—వారు ఆ దంష్ట్రల అగ్రభాగాలకు అంటుకొని ఉన్నారు; దంతయంత్రం లోపల నలిగి, వారి శిరస్సులు మరియు కంఠాలు చూర్ణమైపోయినవి।

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• दंष्ट्राग्रसंलग्नान्: stuck to the tip of the fang
• दंष्ट्राग्रसंलग्नान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दंष्ट्राग्र + संलग्न (प्रातिपदिक); संलग्न = सम् + लग् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) ‘संलग्न’; ‘दंष्ट्राग्रे’ इति सप्तमी-तत्पुरुषभावः; कर्मपद-विशेषणम्

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पितामहः: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; ‘ब्रह्मा’ इत्यर्थः

• दन्तयन्त्रान्तसंविष्टम्: lodged inside the mechanism of the teeth
• दन्तयन्त्रान्तसंविष्टम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दन्तयन्त्रान्त + संविष्ट (प्रातिपदिक); संविष्ट = सम् + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; भूतकृदन्त; ‘दन्तयन्त्रान्ते’ इति सप्तमी-तत्पुरुषभावः; कर्मपद-विशेषणम्

• विचूर्णितशिरोधरम्: whose head-bearing body was crushed to powder
• विचूर्णितशिरोधरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विचूर्णित + शिरोधर (प्रातिपदिक); विचूर्णित = वि + चूर्ण् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘शिरोधर’ (= शिरः-धर, ‘head-bearer/body’) इति कर्मधारय; ‘विचूर्णित’ इति भूतकृदन्त-विशेषणम्

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator (likely Sūta/Lomaharṣaṇa-style narration within Āvantya-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King and/or sages

Visual Art Cues

Scene: Brahmā witnesses beings snagged on the tips of enormous fangs, crushed within the grinding teeth; shattered heads and necks implied more than explicit, emphasizing cosmic inevitability rather than gore.

Characters & Entities

• Pitāmaha (Brahmā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the highest cosmic authorities witness the overwhelming sovereignty of the Divine; arrogance and adharmic violence meet inevitable destruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named in this verse; it is narrative description within the Revā-region section.

What ritualistic prescription is mentioned?

None is stated in this verse.