Adhyaya 169

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं तीर्थं पुण्यं पापप्रणाशनम् । माण्डव्यो यत्र संसिद्ध ऋषिर्नारायणस्तथा

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఆ తరువాత పాపప్రణాశకమైన పరమ పుణ్యతీర్థానికి వెళ్లవలెను; అక్కడ మాండవ్య ఋషి సిద్ధిని పొందెను, అలాగే నారాయణ ఋషియు.

Verse 2

नारायणेन शुश्रूषा शूलस्थेन कृता पुरा । तत्र स्नात्वा महाराज मुच्यते पापकञ्चुकात्

పూర్వకాలంలో అక్కడ శూలస్థుడైన నారాయణుడు సేవా-శుశ్రూషను నిర్వహించాడు. హే మహారాజా, ఆ స్థలంలో స్నానం చేస్తే పాపరూప కంచుకం నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यमेतल्लोकेषु यत्त्वया कथितं मुने । न दृष्टं न श्रुतं तात शूलस्थेन तपः कृतम्

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ మునీ! మీరు చెప్పినది లోకాలలో మహా ఆశ్చర్యము. తాత! శూలముపై నిలిచి తపస్సు చేసినదని నేను ఎప్పుడూ చూడలేదు, వినలేదు.

Verse 4

एतत्सर्वं कथय मे ऋषिभिः सहितस्य वै । अस्य तीर्थस्य माहात्म्यं माण्डव्यस्य कुतूहलात्

ఋషులతో కలిసి కూర్చున్న నాకు ఇవన్నీ విస్తారంగా చెప్పండి. మాండవ్యుని విషయమై కుతూహలంతో, ఈ తీర్థమహాత్మ్యమును కూడా నాకు వివరించండి.

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तपुरा त्रेतायुगे क्षितौ । लोकपालोपमो राजा देवपन्नो महामतिः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజా! వినుము, పూర్వం భూమిపై త్రేతాయుగంలో జరిగిన వృత్తాంతమును. లోకపాలుని వంటి మహామతి రాజు దేవపన్నుడు ఉండెను.

Verse 6

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च यज्वा दानरतः सदा । प्रजा ररक्ष यत्नेन पिता पुत्रानिवौरसान्

అతడు ధర్మజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, యజ్ఞకర్త, సదా దానపరుడు. తండ్రి తన సొంత కుమారులను కాపాడినట్లు, అతడు శ్రమతో ప్రజలను రక్షించెను.

Verse 7

दात्यायनी प्रिया भार्या तस्य राज्ञो वशानुगा । हारनूपुरघोषेण झङ्काररवनादिता

ఆ రాజుకు ప్రియ భార్య దాత్యాయనీ; ఆమె అతని ఆజ్ఞానుసారిణి. హారములు, నూపురముల ఘోషతో ఆమె ఝంకారధ్వనితో నినదించెను.

Verse 8

परस्परं तयोः प्रीतिर्वर्धतेऽनुदिनं नृप । वंशस्तम्बे स्थितो राजा संशास्ति पृथिवीमिमाम्

హే నృపా! వారి పరస్పర ప్రీతి ప్రతిదినం వృద్ధి చెందింది. వంశస్తంభమై నిలిచిన ఆ రాజు ఈ భూమిని సుశాసనంగా పాలించాడు.

Verse 9

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णां धनवाहनसंयुताम् । अलंकृतो गुणैः सर्वैरनपत्यो महीपतिः

ఆ మహీపతికి ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండిన సైన్యం ఉండేది; ధనం, వాహనసంపద కూడా సమృద్ధిగా ఉండేది. అన్ని గుణాలతో అలంకృతుడైనా ఆ రాజు సంతానహీనుడే.

Verse 10

दुःखेन महताविष्टः संतप्तः सन्ततिं विना । स्नानहोमरतो नित्यं द्वादशाब्दानि भारत

సంతానం లేక మహా దుఃఖంతో ఆవరించబడి, శోకాగ్నితో దగ్ధుడయ్యాడు. హే భారతా! అతడు పన్నెండు సంవత్సరాలు నిత్యం స్నానం, హోమాలలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.

Verse 11

व्रतोपवासनियमैः पत्नीभिः सह तस्थिवान् । आराधयद्भगवतीं चामुण्डां मुण्डमर्दिनीम्

అతడు తన రాణులతో కలిసి వ్రతాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలలో స్థిరంగా ఉండి, ముండమర్దిని అయిన భగవతి చాముండాను ఆరాధించాడు.

Verse 12

स्तोत्रैरनेकैर्भक्त्या च पूजाविधिसमाधिना । जय वाराहि चामुण्डे जय देवि त्रिलोचने

అనేక స్తోత్రాలతో, భక్తితో, పూజావిధిలో ఏకాగ్ర సమాధితో అతడు స్తుతించాడు—“జయ వారాహి! జయ చాముండే! జయ దేవి త్రిలోచనే!”

Verse 13

ब्राह्मि रौद्रि च कौमारि कात्यायनि नमोऽस्तु ते । प्रचण्डे भैरवे रौद्रि योगिन्याकाशगामिनि

హే బ్రాహ్మీ, హే రౌద్రీ, హే కౌమారీ, హే కాత్యాయనీ—నీకు నమస్కారం. హే ప్రచండే, హే భైరవీ, హే రౌద్రీ—ఆకాశగామిని యోగినీ!

Verse 14

नास्ति किंचित्त्वया हीनं त्रैलोक्ये सचराचरे । राज्ञा स्तुता च संतुष्टा देवी वचनमब्रवीत्

చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకాల్లో నీకు లోటైనది ఏదీ లేదు. రాజు స్తుతించగా దేవి సంతోషించి ఈ వాక్యమును పలికింది.

Verse 15

वरयस्व यथाकामं यस्ते मनसि वर्तते । आराधिता त्वया भक्त्या तुष्टा दास्यामि ते वरम्

నీ మనసులో ఉన్నదేదైనా, నీ ఇష్టప్రకారం వరం కోరుకో. నీ భక్తితో ఆరాధింపబడి నేను సంతోషించాను; నీకు వరం ఇస్తాను.

Verse 16

देवपन्न उवाच । यदि तुष्टासि देवेशि वरार्हो यदि वाप्यहम् । पुत्रसन्तानरहितं संतप्तं मां समुद्धर

దేవపన్నుడు అన్నాడు—హే దేవేశీ! నీవు ప్రసన్నమై ఉంటే, నేను వరానికి అర్హుడనైతే, పుత్రసంతానరహితుడై తప్తుడైన నన్ను ఈ బాధ నుండి उद्धరించు.

Verse 17

सन्तानं नय मे वृद्धिं गोत्ररक्षां कुरुष्व मे । अपुत्रिणां गृहाणीह श्मशानसदृशानि हि

నా సంతానాన్ని వృద్ధి చేయుము, నా గోత్రాన్ని రక్షించుము. ఎందుకంటే ఇక్కడ పుత్రహీనుల గృహాలు నిజంగా శ్మశానసమానములు.

Verse 18

पितरस्तस्य नाश्नन्ति देवता ऋषिभिः सह । क्रियमाणेऽप्यहरहः श्राद्धे मत्पितरः सदा

అతని పితరులు భోజనం స్వీకరించరు; ఋషులతో కూడిన దేవతలూ కాదు. ప్రతిదినం శ్రాద్ధం చేసినా నా పితరులు ఎల్లప్పుడూ అతృప్తులే ఉంటారు।

Verse 19

दर्शयन्ति सदात्मानं स्वप्ने क्षुत्पीडितं मम । इति राज्ञो वचः श्रुत्वा देवी ध्यानमुपागता

నా పితరులు ఆకలితో బాధపడుతూ స్వప్నంలో నిత్యం నాకు దర్శనమిస్తారు. రాజు మాటలు విని దేవి ధ్యానంలో లీనమైంది।

Verse 20

दिव्येन चक्षुषा दृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । प्रसन्नवदना देवी राजानमिदमब्रवीत्

దేవి దివ్యచక్షువుతో చరాచర సమేతమైన త్రిలోకాన్ని దర్శించింది; ప్రసన్నవదనంతో రాజునకు ఈ మాటలు చెప్పింది।

Verse 21

सन्तानं नास्ति ते राजंस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यजस्व यज्ञपुरुषमपत्यं नास्ति तेऽन्यथा

ఓ రాజా, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకంలో నీకు సంతానం లేదు. కనుక యజ్ఞపురుషుని ఆరాధించు; లేకపోతే నీకు అపత్యం కలగదు।

Verse 22

मया दृष्टं महीपाल त्रैलोक्यं दिव्यचक्षुषा । एवमुक्त्वा गता देवी राजा स्वगृहमागमत्

ఓ భూపాలా, నేను దివ్యచక్షువుతో త్రిలోకాన్ని దర్శించాను. ఇలా చెప్పి దేవి వెళ్లిపోయింది; రాజు తన గృహానికి చేరాడు।

Verse 23

इयाज यज्ञपुरुषं संजाता कन्यका ततः । तेजस्विनी रूपवती सर्वलोकमनोहरा

అతడు యజ్ఞపురుషుని విధివిధానంగా ఆరాధించాడు; ఆపై ఒక కన్య జన్మించింది. ఆమె తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, రూపవతిగా, సమస్త లోకాల హృదయాలను ఆకర్షించేదిగా ఉండెను.

Verse 24

देवगन्धर्वलोकेऽपि तादृशी नास्ति कामिनी । तस्या नाम कृतं पित्रा हर्षात्कामप्रमोदिनी

దేవగంధర్వలోకాలలో కూడా ఆమె వంటి సుందరి లేదు. తండ్రి ఆనందంతో ఆమెకు ‘కామప్రమోదిని’ అనే నామం పెట్టెను—కామాన్ని ఆనందింపజేసేది అని.

Verse 25

ततः कालेन ववृधे रूपेणास्तम्भयज्जगत् । हंसलीलागतिः सुभ्रूः स्तनभारावनामिता

కాలక్రమేణ ఆమె పెరిగి, తన సౌందర్యంతో జగత్తును స్థంభింపజేసినట్లుండెను. ఆమె నడక హంసలీల వలె సొగసుగా, కనుబొమ్మలు మనోహరంగా, స్తనభారంతో స్వల్పంగా వంగినదిగా ఉండెను.

Verse 26

रक्तमाल्याम्बरधरा कुण्डलाभरणोज्ज्वला । दिव्यानुलेपनवती सखीभिः सा सुरक्षिता

ఆమె ఎర్రని మాలలు, వస్త్రాలు ధరించి, కుండలాలు మరియు ఆభరణాలతో ప్రకాశించెను. దివ్య అనులేపనాలతో సుగంధితమై, సఖులచే జాగ్రత్తగా రక్షింపబడెను.

Verse 27

कुचमध्यगतो हारो विद्युन्मालेव राजते । भ्रमराञ्चितकेशी सा बिम्बोष्ठी चारुहासिनी

ఆమె కుచమధ్యంలో ఉన్న హారం విద్యుత్మాల వలె మెరిసెను. ఆమె కేశాలు భ్రమరాల వలె నల్లగా, పెదవులు బింబఫలంలా ఎర్రగా, ఆమె చిరునవ్వు అత్యంత మనోహరంగా ఉండెను.

Verse 28

कर्णान्तप्राप्तनेत्राभ्यां पिबन्तीवाथ कामिनः । चन्द्रताम्बूलसौरभ्यैराकर्षन्तीव मन्मथम्

చెవుల దాకా విస్తరించిన కన్నులతో ఆమె చూపుతోనే ప్రియులను త్రాగినట్లుగా కనిపించింది. చంద్రసమ తాంబూల సువాసనతో ఆమె మదనుడినికూడా తనవైపు ఆకర్షించినట్లుగా అనిపించింది.

Verse 29

कम्बुग्रीवा चारुमध्या ताम्रपादाङ्गुलीनखा । निम्ननाभिः सुजघना रम्भोरू सुदती शुभा

ఆమె గ్రీవ శంఖంలా, నడుము సన్నగా మనోహరంగా ఉండెను; పాదాలు, వేళ్లు, గోర్లు తామ్రవర్ణ ఛాయతో మెరిశాయి. లోతైన నాభి, సుగఢ నితంబాలు, రంభాసమ ఉరువులు, సుందర దంతాలతో ఆమె శుభ్రసౌందర్యమూర్తి.

Verse 30

मातापितृसुहृद्वर्गे क्रीडानन्दविवर्धिनी । एकस्मिन्दिवसे बाला सखीवृन्दसमन्विता

తల్లి, తండ్రి, సుహృదుల వర్గంలో ప్రియమైనదై, క్రీడానందాన్ని పెంపొందించే ఆ బాలిక ఒక రోజు సఖీమండలితో కలిసి బయలుదేరింది.

Verse 31

चन्दनागरुतांबूलधूपसौमनसाञ्चिता । गृहीत्वा पुष्पधूपादि गता देवीप्रपूजने

చందనం, అగరు, తాంబూలం, ధూపం, సుగంధ పుష్పాలతో అలంకృతమై, పుష్పధూపాది ఉపచారాలను తీసుకొని ఆమె దేవీప్రపూజకు వెళ్లింది.

Verse 32

तडागतट उत्सृज्य भूषणान्यङ्गवेष्टकान् । चक्रुः सरसिताः क्रीडां जलमध्यगतास्तदा

చెరువు గట్టును విడిచి, ఆభరణాలు మరియు దేహావరణాలను పక్కన పెట్టి, వారు సరస్సు నీటి మధ్యలోకి దిగారు; అప్పుడు అక్కడ క్రీడించసాగారు.

Verse 33

क्रीडन्तीं तामवेक्ष्याथ ससखीं विमले जले । राक्षसः शम्बरो नाम श्येनरूपेण चागमत्

నిర్మల జలంలో సఖులతో క్రీడిస్తున్న ఆమెను చూచి, శంబర అనే రాక్షసుడు శ్యేనరూపం ధరించి అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 34

गृहीता जलमध्यस्था तेन सा काममोदिनी । खमुत्पपात दुष्टात्मा गृहीत्वाभरणान्यपि

జలమధ్యంలో ఉన్న ఆ కామమోదినిని అతడు పట్టుకున్నాడు; దుష్టాత్ముడు ఆమె ఆభరణాలనూ తీసుకొని ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయెను।

Verse 35

वायुमार्गं गतः सोऽथ कामिन्या सह भारत । अपतन्कुण्डलादीनि यत्र तोये महामुनिः

ఆపై అతడు ఆ కామినితో కలిసి వాయుమార్గమున పోయెను, ఓ భారతా; మహాముని ఉన్న జలంలో కుండలాది ఆభరణాలు పడిపోయెను।

Verse 36

माण्डव्यो नर्मदातीरे काष्ठवत्संजितेन्द्रियः । लीनो माहेश्वरे स्थाने नारायणपदे परे

నర్మదా తీరమున మాండవ్యుడు కాష్ఠమువలె ఇంద్రియాలను జయించి, మాహేశ్వర క్షేత్రమందు లీనుడై—నారాయణుని పరమపదమున స్థితుడై యుండెను।

Verse 37

तस्य चानुचरो भ्राता भ्रातुः शुश्रूषणे रतः । तपोजपकृशीभूतो दध्यौ देवं जनार्दनम्

అతని అనుచరుడైన సోదరుడును, సోదరుని సేవలో నిమగ్నుడై, తపస్సు జపములచే కృశుడై, దేవుడు జనార్దనుని ధ్యానించెను।

Verse 169

। अध्याय

॥ అధ్యాయము ॥ (అధ్యాయ విభజనను సూచించే లేఖక/కోలొఫన్ గుర్తు)