Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

मार्कण्डेय उवाच । पुरा कृतयुगस्यादौ दक्षिणे गिरिमुत्तमम् । विन्ध्यं सर्वगुणोपेतं नियतो नियताशनः

Transliteration

mārkaṇḍeya uvāca | purā kṛtayugasyādau dakṣiṇe girimuttamam | vindhyaṃ sarvaguṇopetaṃ niyato niyatāśanaḥ

Translation

మార్కండేయుడు అన్నాడు—పూర్వం కృతయుగ ఆరంభంలో, దక్షిణ దిశలో ఉన్న సర్వగుణసంపన్నమైన ఉత్తమ వింధ్య పర్వతాన్ని నేను ఆశ్రయించాను; నియమబద్ధుడనై మితాహారిగా ఉన్నాను.

Word by Word

• मार्कण्डेयः: Mārkaṇḍeya
• मार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), परस्मैपदम्

• पुरा: formerly; once
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)

• कृतयुगस्य: of the Kṛta-yuga
• कृतयुगस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कृतयुग (प्रातिपदिक: कृत + युग)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम् (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (कृतस्य युगम्)

• आदौ: at the beginning
• आदौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)

• दक्षिणे: in the south
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular); ‘दक्षिणे (देशे/भागे)’

• गिरिम्: mountain
• गिरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular)

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular); ‘गिरिम्’ इति विशेषणम्

• विन्ध्यम्: the Vindhya (mountain)
• विन्ध्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विन्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम् (Singular); ‘गिरिम्’ इत्यस्य विशेष-नाम

• सर्वगुणोपेतम्: endowed with all virtues
• सर्वगुणोपेतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + गुण + उपेत (प्रातिपदिक; उप + इ (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः ‘सर्वैः गुणैः उपेतम्’ (endowed with all qualities)

• नियतः: disciplined; restrained
• नियतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + यम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; आत्मनः अवस्थावाचकः

• नियताशनः: of regulated diet
• नियताशनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियत + आशन (प्रातिपदिक: नियत + आशन)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; कर्मधारयः (नियतं आशनं यस्य/नियत-आशनः)

Speaker

Markaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya narrates his early Kṛta-yuga approach to the virtuous Vindhya: a vast mountain with hermitages, the sage austere, carrying kamaṇḍalu, practicing restraint.

Characters & Entities

• Markaṇḍeya
• Kṛta Yuga
• Vindhya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha origins are tied to ṛṣi-discipline: self-restraint and tapas are presented as the backdrop of sacred geography.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative begins in the Vindhya region, setting up the later identification of a Narmadā tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

An ascetic ideal is implied: niyama (discipline) and regulated diet (niyatāśana).