Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 90

Devanagari script

इत्येवमुक्तं तव धर्मसूनो दानं मया वैतरणीसमुत्थम् । शृणोति भक्त्या पठतीह सम्यक्स याति विष्णोः पदमप्रमेयम्

Transliteration

ityevamuktaṃ tava dharmasūno dānaṃ mayā vaitaraṇīsamuttham | śṛṇoti bhaktyā paṭhatīha samyaksa yāti viṣṇoḥ padamaprameyam

Translation

ధర్మసూనో! వైతరణీ-సంబంధమైన ఈ దానవిధిని నేను నీకు ఇలా ప్రకటించాను. ఎవడు భక్తితో విని, లేదా సక్రమంగా పఠిస్తాడో, వాడు విష్ణువின் అప్రమేయ ధామాన్ని పొందుతాడు.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)

• एवम्: in this manner
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• धर्मसूनो: O son of Dharma
• धर्मसूनो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन; पुल्लिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य सूनुः)

• दानम्: gift, donation
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात (emphatic particle)

• वैतरणीसमुत्थम्: arising from (the rite of) Vaitaraṇī
• वैतरणीसमुत्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैतरणी (प्रातिपदिक) + समुत्थ (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (वैतरण्याः/वैतरण्याम् समुत्थम् = arising from Vaitaraṇī)

• शृणोति: he/she hears
• शृणोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (instrumental/करण), एकवचन

• पठति: recites, reads
• पठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• सम्यक्: properly
• सम्यक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्यक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (nominative/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• याति: goes, attains
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• पदम्: abode, state
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative/कर्म), एकवचन

• अप्रमेयम्: immeasurable, unfathomable
• अप्रमेयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्-उपसर्ग) + प्रमेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नञ्-समासार्थक (negating prefix)

Speaker

Narratorial voice within the Purāṇic discourse (addressing ‘Dharma-sūnu’, i.e., Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) context; Vaitaraṇī-dāna motif

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Dharmasūnu

Visual Art Cues

Scene: A sage concludes a dharma-teaching to Dharmasūnu, holding a palm-leaf manuscript; devotees sit in attentive rows, while a symbolic river of crossing (Vaitaraṇī) and a distant luminous Viṣṇu-dhāma appear as visionary backdrop.

Characters & Entities

• Dharma-sūnu (Yudhiṣṭhira)
• Viṣṇu
• Vaitaraṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional listening and accurate recitation of dharma-teachings are themselves meritorious and are linked to liberation-oriented attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa context remains; this verse glorifies the teaching itself (śravaṇa/pāṭha) rather than naming a particular pilgrimage site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing) and pāṭha (recitation) of the Vaitaraṇī-dāna passage with devotion and correctness.