Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 99

Devanagari script

पीडनं क्रियते तेषां यत्र तौ युग्मपर्वतौ । या सा वैतरणी घोरा नदी रक्तप्रवाहिनी

Transliteration

pīḍanaṃ kriyate teṣāṃ yatra tau yugmaparvatau | yā sā vaitaraṇī ghorā nadī raktapravāhinī

Translation

ఆ రెండు యుగ్మపర్వతాలు ఉన్న చోటే వారికి పీడన కలుగుతుంది. అదే ఘోరమైన వైతరణీ—రక్తప్రవాహంలా ప్రవహించే నది।

Word by Word

• पीडनम्: torment
• पीडनम्: Karta (Subject in passive/कर्ता-स्थानी)
• Type: Noun
• Root: पीडन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानी (भाव)

• क्रियते: is done/is inflicted
• क्रियते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद, कर्मणि प्रयोग (passive)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; सम्बन्ध

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; कर्ता (अस्ति/भवति इत्यर्थे)

• युग्म: paired/twin
• युग्म: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युग्म (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; समासाङ्ग (पर्वतौ इति) द्विवचनानुगुण

• पर्वतौ: mountains
• पर्वतौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; कर्ता

• या: which (she)
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• सा: that (she)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; निर्देश (correlative)

• वैतरणी: Vaitaraṇī (river)
• वैतरणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैतरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नाम (नदी)

• घोरा: terrible
• घोरा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; नदी-विशेषण

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्ता

• रक्त: blood
• रक्त: Sambandha (Compound member)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, समासाङ्ग; ‘blood’

• प्रवाहिनी: flowing with blood
• प्रवाहिनी: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वाह् (धातु) + णिनि (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘प्रवाहयति इति’—flowing/carrying; समासः: रक्तस्य प्रवाहिनी

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced from Āvantya Khaṇḍa narrative style within Skanda Purāṇa)

Characters & Entities

• Vaitaraṇī
• Yugma-parvata (Twin Mountains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It underscores karmic consequence: beings who fall into wrongdoing encounter fearsome suffering, symbolized by the crushing Twin Mountains and the dreadful Vaitaraṇī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs in the Revā Khaṇḍa (Narmadā/Revā region) and references a fearsome locale associated with the Vaitaraṇī and the Twin Mountains, used to magnify the moral and sacred-geographical teaching of the section.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual act (snāna, dāna, japa, vrata) is stated in this verse; it functions as a descriptive warning within the māhātmya narrative.