Adhyaya 150

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम् । दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—తదనంతరం, ఓ మహారాజా, నర్మదా నదికి దక్షిణ తీరమున ఉన్న ఉత్తమ కుసుమేశ్వరుని దర్శించుము; ఆయన ఉపపాతకాలను నశింపజేయువాడు.

Verse 2

कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः । ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः

కాముడు స్థాపించిన ఈ దేవుడు ‘కుసుమేశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందెను. ఆయన సమస్త లోకాలలో ఖ్యాతి గాంచిన, దేవదేవుడు, సనాతన ప్రభువు.

Verse 3

कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् । स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः

కాముడు—మనోభవుడు, విశ్వవ్యాపి, పుష్పాయుధధారి మరియు ధనుర్ధారి—మీనకేతనుడిగా పూజింపబడినప్పుడు సమస్త కోరిన కోరికలను ప్రసాదించును.

Verse 4

तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम् । अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे

అప్పుడు దగ్ధదేహుడైన అనంగుడు పరమేశ్వరుని విధివిధానముగా ఆరాధించెను; అలా నర్మదా తీరమున అతనికి మళ్లీ దేహధారణ లభించెను.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद । न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—దేహధారి ఎలా నశించాడు? అనంగుడు (కామదేవుడు) ఎలా ఉద్భవించాడు? ఇది నేను ఎప్పుడూ వినలేదు, ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడలేదు।

Verse 6

एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇవన్నీ ఎలా జరిగాయో అలా వివరంగా చెప్పుము. హే విప్రేంద్రా! భీముడు, అర్జునుడు, యమజులతో కలిసి నేను వినదలచుకున్నాను।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः । तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—తాతా! కృతయుగ ఆరంభంలో దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు గంగాసాగరంలో నివసిస్తూ మహత్తర తపస్సు ఆచరించెను।

Verse 8

तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः । जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्

ఆ తపస్సు వల్ల దేవాసురులతో కూడిన లోకాలు కలతచెందినవి. అందుచేత అందరూ దేవదేవుడైన శచీపతి (ఇంద్రుడు) శరణు పొందిరి।

Verse 9

व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः । संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते

సర్వభూతాలలో వ్యాపించిన దేవదేవుడు మహేశ్వరుడు త్రిలోకాలను దహింపజేస్తున్నాడు; హే దేవాధిపతి (ఇంద్రా), దానిని నివారించుము।

Verse 10

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा । चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत्

దేవతల ఆ మాటలు విని బలవంతుడైన వృత్రహంత ఇంద్రుడు మనసులో ఆలోచించి, ఆ తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించమని ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 11

अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम् । वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्

అతడు అప్సరసలు మేనక, రంభ, ఘృతాచీ, తిలోత్తమలను, అలాగే వసంతాన్ని, కోకిలాన్ని, కామదేవుణ్ని, ఉత్తమ దక్షిణ గాలిని పిలిపించాడు।

Verse 12

गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम् । क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्

“అక్కడికి వెళ్లి తపస్సులో పూర్తిగా నిమగ్నుడైన, గంగాసాగరంలో నివసించే మహాదేవుణ్ని యథోచిత ఉపాయాలతో కదిలించి కలతపెట్టండి.”

Verse 13

एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत । देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ

దేవరాజ ఇంద్రుడు ఇలా చెప్పగా, ఓ భారతా, వారు అందరూ దేవాప్సరసల సమూహంతో కలిసి హరుని (శివుని) సన్నిధికి వెళ్లారు।

Verse 14

वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले । प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले

వసంతమాసంలో పుష్పాలతో తోట నిండిపోతుంది; నెమళ్లు, దాత్యుహ పక్షులు, చిలుకలు, కోకిలల కూయింపులతో అది కిటకిటలాడుతుంది; దేవాప్సరసల గీత-నృత్యాలతో అది నిండిన వేళ—యముని, నైరృతుని భయఛాయలతో కూడిన గాలి వీస్తుంది।

Verse 15

तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः । मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः

ఆ మాయాప్రభావంతో అందరూ మూర్ఛితులయ్యారు; ఆ సంగమం వల్ల ఖగోత్తములు, కిన్నరులు, మహోరగులూ మధు-మాధవ సుగంధంతో మత్తులయ్యారు।

Verse 16

यावदालोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम् । वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्

ఎంతవరకు చూపు చేరుతుందో అంతవరకు ఆ వనం కలవరపడింది; ప్రజలు కామావిష్టులై నానావస్థల్లో పడిపోయినట్లు కనిపించారు।

Verse 17

देवदेवोऽपि देवानामवस्थात्रितयं गतः । सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे

దేవదేవుడైనవాడుకూడా మూడు విధాల స్థితికి చేరాడు. ఓ రాజా, నావద్ద వినుము—సాత్త్విక, రాజస, తామస స్థితులు।

Verse 18

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

శంభుని త్రినేత్రాలు మీకు రక్షణ కలుగజేయుగాక—ఒకటి యోగసమాధిలో మూసుకుపోయినది; రెండవది పార్వతీ జఘనస్థల-స్తనతటాలపై శృంగారభారంతో అలసినది; మూడవది దూరంగా విసిరిన ధనుస్సు గల మదనునిపై క్రోధాగ్నితో ప్రజ్వలించి, సమాధిక్షణంలో భిన్న తేజస్సు ప్రదర్శించేది।

Verse 19

एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः । भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्

ఇలా దేవుని దృష్టికి పడగానే కాముడు—బాణాలు, ధనుస్సుతో సహా—భస్మమై వెళ్లిపోయాడు; దేహధారులకు వినాశకారకమైన కోరికగా మారాడు।

Verse 20

कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः । भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश

అక్కడ కాముడు నశించినదాన్ని చూచి దేవులు, అప్సరాగణాలు భయపడిపోయి; వచ్చినట్లే అందరూ పది దిక్కులకూ చెదిరి వెళ్లిపోయారు।

Verse 21

कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः

కామం లేక దేవ, అసుర, మానవ లోకాలు నిర్జీవమైపోయాయి; అప్పుడు ఇంద్రుని ముందుండగా దేవతలు బ్రహ్మను శరణు కోరారు।

Verse 22

सीदमानं जगद्दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम् । जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात्

జగత్తు క్షీణిస్తున్నదాన్ని చూచి వారు పరమేష్ఠి బ్రహ్మను ఇలా అన్నారు—“ప్రభూ! సృష్టి దాంపత్యసంభవమే; కాబట్టి జగత్తు నిలవడానికి మిగిలిన మార్గం మీకు తెలుసు.”

Verse 23

प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो

హే విభో! కామం లేకపోవడంతో సమస్త ప్రజలు వాడిపోతున్నారు।

Verse 24

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः । जगाम सहितस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः

దేవతల మాటలు విని ప్రపితామహుడు బ్రహ్మ, వారితో కలిసి, దేవుడు మహేశ్వరుడు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు।

Verse 25

अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम् । स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः

అతడు వేద‑వేదాంగసంభవమైన స్తుతులు, తండక ఛందస్సులు, స్తోత్రములచే జగన్నాథుడు—సర్వభూత మహేశ్వరుని ప్రసన్నుని చేసెను।

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः । उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्

అప్పుడు తుష్టుడైన మహాదేవుడు, దేవతల పరమేశ్వరుడు, బ్రహ్మ ముందుండగా దేవతలతో మధుర వాణితో పలికెను।

Verse 27

किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम् । देवतानामृषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्

ఏ పని, ఏ సంతాపం? మీ రాకకు కారణం ఏమిటి? దేవతలారా, ఋషులారా, ఆలస్యం చేయక నాకు చెప్పండి।

Verse 28

देवा ऊचुः । कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे । त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुमर्हसि

దేవతలు పలికిరి—కాముడు నశిస్తే చరాచర జగత్తు నశించును। హే శంభూ, మీరు త్రిలోకమును మళ్లీ సృష్టించవలసినవారు।

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां विमृश्य परमेश्वरः । चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्

వారి మాటలు విని పరమేశ్వరుడు విచారించి, భూమిపై దుర్లభమైన కాముని విగ్రహం (దేహరూపం) గురించి చింతించెను।

Verse 30

आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

అనంతరం అనంగుడు (కామదేవుడు) దేహధారిగా మారి త్వరగా వచ్చెను—సర్వభూతాలకు ప్రాణదాత—ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అందరూ చూస్తుండగా।

Verse 31

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च । अभ्यनन्दंस्ततो देवं सुरासुरमहोरगाः

తదుపరి శంఖనాదంతోను, భేరీల ఘనధ్వనితోను, దేవుని దేవులు, అసురులు, మహోరగులు కలిసి స్తుతించి ఆనందించారు।

Verse 32

नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः । विसर्जिताः पुनर्जग्मुर्यथागतमरिन्दम

“ఓ దేవదేవేశా, నీకు నమస్కారం”—అని కృతార్థులైన దేవశ్రేష్ఠులు, అనుమతి పొందిన తరువాత, ఓ అరిం దమా, వచ్చిన మార్గమే తిరిగి వెళ్లిరి।

Verse 33

गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवोऽपि भारत । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

సర్వ దేవతలు వెళ్లిపోయిన తరువాత, ఓ భారతా, కామదేవుడును నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి మహత్తర తపస్సు ఆచరించెను।

Verse 34

तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल । महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः

తపస్సు, జపములవలన కృశుడై, నిజముగా శత దివ్య సంవత్సరములు, విఘ్నకర మహాభూతములచే అతడు అన్ని వైపుల నుండీ పీడింపబడెను।

Verse 35

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

తనకు కలిగిన విఘ్నాల వినాశార్థం అతడు కుండలేశ్వరుని స్మరించాడు; బాణవర్షం మధ్యలోనూ, ఓ నృపోత్తమా, కుండలేశ్వరుడు సర్వత్ర రక్షణ కల్పించాడు।

Verse 36

ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः । वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः

అప్పుడు దృఢభక్తితో తృప్తుడైన మహాదేవుడు, వరప్రదుడు, కామవినాశకుడై, కామునితో—“ఇష్టమైన వరం కోరుకో” అని అనుగ్రహించాడు।

Verse 37

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

మహాదేవుడు తృప్తుడని తెలిసి ఝషకేతనుడు (కామదేవుడు) పలికాడు—నమస్కరించి, అంజలి ఘటించి, దేవదేవుడైన త్రిలోచనుని ఎదుట।

Verse 38

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव

“మీరు తృప్తుడైతే, ఓ దేవేశా—నాకు వరం ఇవ్వవలసి ఉంటే—ఓ జగన్నాథా, ఈ తీర్థంలో సదా సన్నిహితుడై ఉండండి।”

Verse 39

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः

“తథాస్తు” అని పలికి దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు ఆకాశంలో ప్రవేశించి వెళ్లిపోయాడు; అప్సరాగణాలు ఆయనను స్తుతిస్తూ ఉండగా।

Verse 40

गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम् । स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्

దేవుడు అదృశ్యమైన తరువాత, ఓ రాజేంద్రా, కామదేవుడు అక్కడ జగద్గురు శివుని “కుసుమేశ్వర” అనే నామంతో స్థాపించాడు.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः । चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिनेऽथवा

ఆ తీర్థంలో ఎవడు స్నానం చేసి ఉపవాసనిష్ఠుడై ఉంటాడో—చైత్రమాస చతుర్దశిన, లేదా మదనుడు (కాముడు)కు పవిత్రమైన దినమున—

Verse 42

प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम् । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

నిర్మలమైన ఉదయం వచ్చినప్పుడు స్నానం చేసి సూర్యదేవుని పూజించాలి; తరువాత నువ్వులతో కలిపిన నీటితో పితృదేవతలకు తర్పణం చేయాలి.

Verse 43

कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप । पिण्डनिर्वपणं कुर्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु

ఓ నృపా, విధిపూర్వకంగా స్నానం చేసి ఆయనను పూజించిన తరువాత పిండనిర్వపణం చేయాలి; దాని పుణ్యఫలాన్ని వినుము.

Verse 44

सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः

పన్నెండు సంవత్సరాలు సత్త్రయజ్ఞం చేసినవాడు పొందే ఫలం ఏదో, అదే ఫలం పిండదానంతో లభిస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 45

अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः

అంకుల్ల వృక్షమూలంలో పితృదేవతలను ఉద్దేశించి పిండదానం చేయించువాడు, అతని పితామహులు పన్నెండు సంవత్సరాలు తృప్తి పొందుదురు।

Verse 46

कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः

హే యుధిష్ఠిరా, ఆ తీర్థంలో కృములు, కీటకాలు, పతంగాలు కూడా మరణించి స్వర్గాన్ని పొందుతాయి; మరి అక్కడ మరణించే మనుష్యుల సంగతి ఏమనాలి।

Verse 47

संन्यासं कुरुते योऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः । कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

ఇక్కడ కుసుమేశంలో క్రోధాన్ని జయించి, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, సన్యాసం స్వీకరించువాడు భక్తితో శివధామానికి చేరును।

Verse 48

तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः । क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप

హే నృపా, అక్కడ దివ్య అప్సరసలు మరియు దేవగంధర్వ గాయకులు సేవించగా, అతడు శతకోటికల్పముల వరకు క్రీడించి ఆనందించును।

Verse 49

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्

ఆ కాలం పూర్తయిన తరువాత, అతడు ఇక్కడ మానవ జన్మ పొందించి మహారాజుగా జన్మించును; రాజాధిరాజులచేత కూడా పూజింపబడును।

Verse 50

सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

అతడు సురూపుడు, సుభాగ్యవంతుడు, వాగ్మి, విక్రాంతుడు, మతిమంతుడు, శుచియైనవాడు. అతడు వంద సంవత్సరాలకన్నా ఎక్కువ జీవించి, సమస్త వ్యాధుల నుండి విముక్తుడై ఉంటాడు.

Verse 51

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

ఈ పుణ్యం పాపహరము; కోటి శతాధిక తీర్థాలకన్నా మించినది. ఇది ‘కుసుమేశ’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది; సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడినది.

Verse 150

। अध्याय

అధ్యాయము (అధ్యాయ-సూచిక).