Adhyaya 142

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज रुक्मिणीतीर्थमुत्तमम् । यत्रैव स्नानमात्रेण रूपवान्सुभगो भवेत्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ మహారాజా, ఉత్తమమైన రుక్మిణీ-తీర్థానికి వెళ్లవలెను; అక్కడ కేవలం స్నానమాత్రంతోనే మనిషి రూపవంతుడై సుభాగ్యవంతుడగును।

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । स्नानं समाचरेत्तत्र न चेह जायते पुनः

ప్రత్యేకంగా అష్టమి, చతుర్దశి మరియు తృతీయ తిథుల్లో అక్కడ స్నానం ఆచరించవలెను; అప్పుడు ఈ లోకంలో మళ్లీ జన్మ కలగదు।

Verse 3

यः स्नात्वा रुक्मिणीतीर्थे दानं दद्यात्तु कांचनम् । तत्तीर्थस्य प्रभावेन शोकं नाप्नोति मानवः

ఎవడు రుక్మిణీ-తీర్థంలో స్నానం చేసి బంగారాన్ని దానంగా ఇస్తాడో, ఆ తీర్థ ప్రభావంతో అతడు శోకాన్ని పొందడు।

Verse 4

युधिष्ठिर उवाच । तीर्थस्यास्य कथं जातो महिमेदृङ्मुनीश्वर । रूपसौभाग्यदं येन तीर्थमेतद्ब्रवीहि मे

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే మునీశ్వరా, ఈ తీర్థానికి ఇంత మహిమ ఎలా కలిగింది? రూపసౌభాగ్యాలను ప్రసాదించే ఈ తీర్థవిశేషాన్ని నాకు చెప్పండి।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

మార్కండేయుడు పలికెను—హే భారతా, జరిగినదానిని యథాతథంగా ప్రాచీన ఇతిహాసంగా నేను వివరిస్తాను; ఇది పూర్వం వృద్ధులు పరంపరగా చెప్పినది।

Verse 6

तं तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । नगरं कुण्डिनं नाम भीष्मकः परिपाति हि

ఆ వృత్తాంతాన్ని నేను నీకు ఇప్పుడు చెప్పుచున్నాను—ఏకాగ్రచిత్తంతో వినుము. కుండినము అనే నగరముంది; దానిని రాజు భీష్మకుడు పరిపాలించుచున్నాడు.

Verse 7

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो धनाढ्योऽति प्रतापवान् । स्त्रीसहस्रस्य मध्यस्थः कुरुते राज्यमुत्तमम्

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సమృద్ధుడై, అపార ధనవంతుడై, అత్యంత ప్రతాపశాలియై, వెయ్యి స్త్రీల మధ్య నిలిచి ఉత్తమ రాజ్యాన్ని పాలించుచున్నాడు.

Verse 8

तस्य भार्या महादेवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । तस्यामुत्पादयामास पुत्रमेकं च रुक्मकम्

అతని మహాదేవి అయిన భార్య, ప్రాణాలకన్నా మిన్నగా ప్రియమైనది; ఆమె ద్వారా అతనికి రుక్మకుడు అనే ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 9

द्वितीया तनया जज्ञे रुक्मिणी नाम नामतः । तदाशरीरिणी वाचा राजानं तमुवाच ह

రెండవ సంతానంగా రుక్మిణీ అనే పేరుగల ఒక కుమార్తె జన్మించింది. అప్పుడు ఒక అశరీరవాణి ఆ రాజుతో పలికింది.

Verse 10

चतुर्भुजाय दातव्या कन्येयं भुवि भीष्मक । एवं तद्वचनं श्रुत्वा जहर्ष प्रियया सह

“ఓ భీష్మకా! ఈ కన్యను భూమిపై చతుర్భుజుడైన భగవంతునికే వివాహంగా ఇవ్వవలెను.” ఆ మాట విని రాజు తన ప్రియ రాణితో కలిసి ఆనందించాడు.

Verse 11

ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिः प्रविष्टः सूतिकागृहम् । स्वस्तिकं वाचयित्वास्याश्चक्रे नामेति रुक्मिणी

పండిత బ్రాహ్మణులతో కలిసి సూతికాగృహంలో ప్రవేశించి, స్వస్తివచనం చదివింపజేసి, ఆమెకు ‘రుక్మిణీ’ అని నామకరణం చేశాడు।

Verse 12

यतः सुवर्णतिलको जन्मना सह भारत । ततः सा रुक्मिणीनाम ब्राह्मणैः कीर्तिता तदा

ఓ భారతా! జన్మమునుండే ఆమె నుదుటిపై స్వర్ణతిలకం ఉండుటవలన, అప్పుడు బ్రాహ్మణులు ఆమెను ‘రుక్మిణీ’ అని కీర్తించారు।

Verse 13

ततः सा कालपर्यायादष्टवर्षा व्यजायत । पूर्वोक्तं चैव तद्वाक्यमशरीरिण्युदीरितम्

ఆపై కాలక్రమేణ ఆమె ఎనిమిదేళ్ల వయస్సుకు చేరింది; ముందుగా అశరీరి వాణి పలికిన అదే వాక్యం మళ్లీ ప్రకటించబడింది।

Verse 14

स्मृत्वा स्मृत्वाथ नृपतिश्चिन्तयामास भूपतिः । कस्मै देया मया बाला भविता कश्चतुर्भुजः

ఆ వాక్యాన్ని పదేపదే స్మరించి రాజు ఆలోచించాడు—“ఈ బాలికను నేను ఎవరికిచ్చాలి? ఆమెకు విధించబడిన ఆ ‘చతుర్భుజుడు’ ఎవరు?”

Verse 15

एतस्मिन्नन्तरे तावद्रैवतात्पर्वतोत्तमात् । मुख्यश्चेदिपतिस्तत्र दमघोषः समागतः

ఇంతలో రైవత అనే ఉత్తమ పర్వతం నుండి, చెది దేశపు ప్రధాన రాజైన దమఘోషుడు అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 16

प्रविष्टो राजसदनं यत्र राजा स भीष्मकः । तं दृष्ट्वा चागतं गेहे पूजयामास भूपतिः

అతడు రాజసదనంలో ప్రవేశించాడు; అక్కడ రాజు భీష్మకుడు ఉన్నాడు. అతడు ఇంటికి వచ్చినట్లు చూసి భూపతి యథావిధిగా భక్తితో సత్కరించాడు।

Verse 17

आसनं विपुलं दत्त्वा सभां गत्वा निवेशितः । कुशलं तव राजेन्द्र दमघोष श्रियायुत

విశాలమైన ఆసనం ఇచ్చి సభామందిరంలో కూర్చోబెట్టాడు. తరువాత (రాజు) అన్నాడు—హే రాజేంద్ర దమఘోష, శ్రీయుతా! కుశలమేనా?

Verse 18

पुण्याहमद्य संजातमहं त्वद्दर्शनोत्सुकः । कन्या मदीया राजेन्द्र ह्यष्टवर्षा व्यजायत

ఈ రోజు పుణ్యదినమైంది; మీ దర్శనానికి నేను ఎంతో ఉత్సుకుడను. హే రాజేంద్ర, నా కన్య ఇప్పుడు ఎనిమిది సంవత్సరాల వయస్సుకు చేరింది।

Verse 19

चतुर्भुजाय दातव्या वागुवाचाशरीरिणी । भीष्मकस्य वचः श्रुत्वा दमघोषोऽब्रवीदिदम्

‘ఈమెను చతుర్భుజునికే ఇవ్వాలి’ అని అశరీరవాణి పలికింది. భీష్మకుని మాటలు విని దమఘోష ఇలా అన్నాడు।

Verse 20

चतुर्भुजो मम सुतस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । तस्येयं दीयतां कन्या शिशुपालस्य भीष्मक

నా కుమారుడు చతుర్భుజుడు; త్రిలోకాల్లో ప్రసిద్ధుడు. కాబట్టి హే భీష్మకా, ఈ కన్యను అతనికే—శిశుపాలునికే—ఇవ్వండి।

Verse 21

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दमघोषस्य भूमिप । भीष्मकेन ततो दत्ता शिशुपालाय रुक्मिणी

హే రాజా, దమఘోషుని మాటలు విని భీష్మకుడు అప్పుడు రుక్మిణీని శిశుపాలునికి వివాహార్థంగా ఇచ్చెను।

Verse 22

प्रारब्धं मङ्गलं तत्र भीष्मकेण युधिष्ठिर । दिक्षु देशान्तरेष्वेव ये वसन्ति स्वगोत्रजाः

హే యుధిష్ఠిరా, అక్కడ భీష్మకుడు మంగళకార్యమైన వివాహక్రియలను ప్రారంభించి, దిక్కులలో దూరదేశాలలో నివసించే స్వగోత్రజులను ఆహ్వానించెను।

Verse 23

निमन्त्रितास्तु ते सर्वे समाजग्मुर्यथाक्रमम् । ततो यादववंशस्य तिलकौ बलकेशवौ

ఆహ్వానింపబడిన వారందరూ క్రమంగా వచ్చిరి; అనంతరం యాదవవంశపు తిలకములైన బలరాముడు, కేశవుడు వచ్చిరి।

Verse 24

निमन्त्रितौ समायातौ कुण्डिनं भीष्मकस्य तु । भीष्मकेण यथान्यायं पूजितौ तौ यदूत्तमौ

ఆహ్వానింపబడిన ఆ ఇద్దరూ భీష్మకుని నగరమైన కుండినకు వచ్చిరి; భీష్మకుడు విధివిధానంగా ఆ యదుశ్రేష్ఠులను పూజించి సత్కరించెను।

Verse 25

ततः प्रदोषसमये रुक्मिणी काममोहिनी । सखीभिः सहिता याता पूर्बहिश्चाम्बिकार्चने

అనంతరం ప్రదోష సమయమున, ప్రేమమోహిని రుక్మిణీ సఖులతో కూడి తూర్పు వైపునకు బయలుదేరి అంబికాదేవిని ఆరాధించెను।

Verse 26

सापश्यत्तत्र देवेशं गोपवेषधरं हरिम् । तं दृष्ट्वा मोहमापन्ना कामेन कलुषीकृता

అక్కడ ఆమె దేవేశ్వరుడైన హరిని గోపవేషధారిగా దర్శించింది. ఆయనను చూచిన వెంటనే ఆమె మోహగ్రస్తురాలై, కామవాంఛతో మనస్సు కలుషితమైంది.

Verse 27

केशवोऽपि च तां दृष्ट्वा संकर्षणमुवाच ह । स्त्रीरत्नप्रवरं तात हर्तव्यमिति मे मतिः

కేశవుడు కూడా ఆమెను చూసి సంకర్షణునితో అన్నాడు— “సోదరా, నా అభిప్రాయంలో ఈమె స్త్రీరత్నాలలో శ్రేష్ఠము; ఈమెను తీసుకుపోవాలి.”

Verse 28

केशवस्य वचः श्रुत्वा संकर्षण उवाच ह । गच्छ कृष्ण महाबाहो स्त्रीरत्नं चाशु गृह्यताम्

కేశవుని మాటలు విని సంకర్షణుడు అన్నాడు— “మహాబాహు కృష్ణా, వెళ్లు; ఆ స్త్రీరత్నాన్ని వెంటనే స్వీకరించు.”

Verse 29

अहं च तव मार्गेण ह्यागमिष्यामि पृष्ठतः । दानवानां च सर्वेषां कुर्वंश्च कदनं महत्

“నేను కూడా నీ మార్గాన వెనుక నుంచి వస్తాను; ఆ సమస్త దానవులపై మహా సంహారం చేస్తాను.”

Verse 30

संकर्षणमतं प्राप्य केशवः केशिसूदनः । ययौ कन्यां गृहीत्वा तु रथमारोप्य सत्वरम्

సంకర్షణుని సమ్మతి పొందిన కేశీ సూడనుడైన కేశవుడు ఆ కన్యను పట్టుకొని రథంపై ఎక్కించి వెంటనే బయలుదేరాడు.

Verse 31

निर्गतः सहसा राजन्वेगेनैवानिलो यथा । हाहाकारस्तदा जातो भीष्मकस्य पुरे महान्

ఓ రాజా, అతడు అకస్మాత్తుగా వాయువేగంతో బయలుదేరెను. అప్పుడు భీష్మకుని పురిలో మహా హాహాకారం కలిగెను.

Verse 32

निर्गता दानवाः क्रुद्धा वेला इव महोदधेः । गर्जन्तः सायुधाः सर्वे धावन्तो रथवर्त्मनि

క్రోధించిన దానవులు మహాసముద్రపు ఉప్పెన తరంగాలవలె బయలుదేరిరి. అందరూ ఆయుధధారులై గర్జిస్తూ రథమార్గమున దూసుకుపోయిరి.

Verse 33

बलदेवं ततः प्राप्ता रथमार्गानुगामिनम् । तेषां युद्धं बलस्यासीत्सर्वलोकक्षयंकरम्

అనంతరం రథమార్గాన్ని అనుసరించుచున్న బలదేవుని వారు చేరిరి. బలునితో జరిగిన యుద్ధం సర్వలోకక్షయంకరమై భయంకరంగా నిలిచెను.

Verse 34

यथा तारामये पूर्वं सङ्ग्रामे लोकविश्रुते । गदाहस्तो महाबाहुस्त्रैलोक्येऽप्रतिमो बलः

పూర్వకాలంలో లోకవిఖ్యాతమైన తారామయ సంగ్రామంలో యథా, అలాగే గదాహస్తుడైన మహాబాహు బలుడు త్రిలోకమందు అప్రమేయుడు.

Verse 35

हलेनाकृष्य सहसा गदापातैरपातयत् । अशक्यो दानवैर्हन्तुं बलभद्रो महाबलः

హలముతో వారిని క్షణములో లాగి, గదాప్రహారాలతో నేలకూల్చెను. ఆ మహాబలుడు బలభద్రుని దానవులు సంహరించలేకపోయిరి.

Verse 36

बभञ्ज दानवान्सर्वांस्तस्थौ गिरिरिवाचलः । तं दृष्ट्वा च बलं क्रुद्धं दुर्धर्षं त्रिदशैरपि

అతడు సమస్త దానవులను చూర్ణం చేసి, అచల పర్వతంలా స్థిరంగా నిలిచెను. అతనిని చూచి క్రోధించిన బలుడు దేవతలకైనా దుర్ధర్షుడై కనిపించెను।

Verse 37

भीष्मपुत्रो महातेजा रुक्मीनां महयशाः । नराणामतिशूराणामक्षौहिण्या समन्वितः

అప్పుడు భీష్మపుత్రుడు మహాతేజస్సుతో, రుక్ములలో మహాయశస్సుతో, అత్యంత శూరులైన నరుల అక్షౌహిణీ సేనతో కూడి వచ్చెను।

Verse 38

बलभद्रमतिक्रम्य ततो युद्धे निराकरोत् । तद्युद्धं वञ्चयित्वा तु रथमार्गेण सत्वरम्

అతడు బలభద్రుని దాటి, ఆపై యుద్ధాన్ని విరమించెను. ఆ సంగ్రామాన్ని తప్పించుకొని రథమార్గమున వేగంగా ముందుకు పోయెను।

Verse 39

केशवोऽपि तदा देवो रुक्मिण्या सहितो ययौ । विन्ध्यं तु लङ्घयित्वाग्रे त्रैलोक्यगुरुरव्ययः

అదే సమయంలో దేవుడైన కేశవుడు రుక్మిణితో కలిసి బయలుదేరెను. విన్ధ్య పర్వతాన్ని లంఘించి, త్రిలోక్యగురువైన అవ్యయ ప్రభువు ముందుకు సాగెను।

Verse 40

नर्मदातटमापेदे यत्र सिद्धः पुरा पुनः । अजेयो येन संजातस्तीर्थस्यास्य प्रभावतः

అతడు నర్మదా తీరమునకు చేరెను; అక్కడ అతడు పూర్వము పునఃపునః సిద్ధిని పొందెను. ఈ తీర్థ ప్రభావముచేత అతడు అజేయుడయ్యెను।

Verse 41

एतस्मात्कारणात्तात योधनीपुरमुच्यते । रुक्मोऽपि दानवेन्द्रोऽसौ प्राप्तः

ఈ కారణమున, ఓ తాత, అది ‘యోధనీపురం’ అని పిలువబడింది. దానవేంద్రుడు రుక్ముడును అక్కడికి చేరెను.

Verse 42

प्रत्युवाचाच्युतं क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति मा व्रज । अद्य त्वां निशितैर्बाणैर्नेष्यामि यमसादनम्

క్రోధించి అతడు అచ్యుతునితో పలికెను— “ఆగు, ఆగు; వెళ్లకు. నేడు నా నిశిత బాణములతో నిన్ను యమసదనమునకు పంపెదను.”

Verse 43

एवं परस्परं वीरौ जगर्जतुरुभावपि । तयोर्युद्धमभूद्घोरं तारकाग्निजसन्निभम्

ఇట్లు ఆ ఇద్దరు వీరులు పరస్పరం గర్జించిరి. తదుపరి వారి యుద్ధము ఘోరమై, తారకాగ్నిజుడు స్కందుని అగ్నివలె జ్వలించెను.

Verse 44

चिक्षेप शरजालानि केशवं प्रति दानवः । नानुचिन्त्य शरांस्तस्य केशवः केशिसूदनः

దానవుడు కేశవుని మీద బాణజాలములను విసిరెను. కాని కేశిసూదనుడైన కేశవుడు వాటిని ఏమాత్రము లెక్కచేయలేదు.

Verse 45

ततो विष्णुः स्वयं क्रुद्धश्चक्रं गृह्य सुदर्शनम् । सम्प्रहरत्यमुं यावद्रुक्मिण्यात्र निवारितः

అప్పుడు విష్ణువు స్వయంగా క్రోధించి సుదర్శన చక్రమును గ్రహించి అతనిపై ప్రహరించుటకు సిద్ధమయ్యెను; కాని అక్కడ రుక్మిణి ఆయనను ఆపెను.

Verse 46

त्वां न जानाति देवेशं चतुर्बाहुं जनार्दनम् । दर्शयस्व स्वकं रूपं दयां कृत्वा ममोपरि

దేవాదిదేవుడు, చతుర్భుజుడు, జనార్దనుడైన నిన్ను అతడు ఎరుగడు. నాపై దయ ఉంచి నీ నిజరూపాన్ని చూపించు.

Verse 47

एवमुक्तस्तु रुक्मिण्या दर्शयामास भारत । देवा दृष्ट्वापि तद्रूपं स्तुवन्त्याकाशसंस्थिताः । दिव्यं चक्षुस्तदा देवो ददौ रुक्मस्य भारत

ఓ భారతా! రుక్మిణి ఇలా పలికిన తరువాత, ఆయన తన రూపాన్ని చూపించాడు. ఆకాశంలో ఉన్న దేవతలు ఆ రూపాన్ని చూసి స్తుతించారు. అప్పుడు దేవుడు రుక్మునికి దివ్య దృష్టిని ప్రసాదించాడు.

Verse 48

रुक्म उवाच । यन्मया पापनिष्ठेन मन्दभाग्येन केशव । सायकैराहतं वक्षस्तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि

రుక్ముడు పలికెను: ఓ కేశవా! పాపాత్ముడను, మందభాగ్యుడను అయిన నేను బాణాలతో నీ వక్షస్థలంపై కొట్టాను. ఆ అపరాధాలన్నింటినీ నీవు క్షమించాలి.

Verse 49

पूर्वं दत्ता स्वयं देव जानकी जनकेन वै । मया प्रदत्ता देवेश रुक्मिणी तव केशव

ఓ దేవా! పూర్వం జనకుడు స్వయంగా జానకిని ఇచ్చినట్లుగా, ఓ దేవేశా! ఓ కేశవా! నేను నీకు రుక్మిణిని సమర్పించాను.

Verse 50

उद्वाहय यथान्यायं विधिदृष्टेन कर्मणा । रुक्मस्य वचनं श्रुत्वा ततस्तुष्टो जगद्गुरुः

'శాస్త్రోక్తమైన విధివిధానాలతో, న్యాయబద్ధంగా వివాహం చేసుకోండి.' రుక్ముని మాటలు విని జగద్గురువు సంతోషించారు.

Verse 51

बभाषे देवदेवेशो रुक्मिणं भीष्मकात्मजम् । गच्छ स्वकं पुरं मा भैः कुरु राज्यमकण्टकम्

దేవదేవేశ్వరుడు భీష్మకుని కుమారుడైన రుక్మునితో ఇలా పలికెను— “నీ స్వనగరానికి వెళ్లు; భయపడకుము. కంటకరహితంగా, నిర్విఘ్నంగా రాజ్యాన్ని పాలించు.”

Verse 52

केशवस्य वचः श्रुत्वा रुक्मो दानवपुंगवः । तं प्रणम्य जगन्नाथं जगाम भवनं पितुः

కేశవుని వాక్యములు విని, దానవులలో శ్రేష్ఠుడైన రుక్ముడు జగన్నాథునికి నమస్కరించి తన తండ్రి గృహానికి వెళ్లెను.

Verse 53

गते रुक्मे तदा कृष्णः समामन्त्र्य द्विजोत्तमान् । मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

రుక్ముడు వెళ్లిన తరువాత శ్రీకృష్ణుడు ద్విజోత్తములైన మరీచి, అత్రి, అంగిరస, పులస్త్య, పులహ, క్రతు మహర్షులను విధివిధానంగా ఆహ్వానించెను.

Verse 54

वसिष्ठं च महाभागमित्येते सप्त मानसाः । इत्येते ब्राह्मणाः सप्त पुराणे निश्चयं गताः

మహాభాగుడైన వశిష్ఠుడును కలిపి—ఇవే ఏడు మానససుత మహర్షులు. పురాణ పరంపరలో ఈ ఏడు బ్రాహ్మణ ఋషులు నిశ్చయంగా స్థిరపడ్డవారుగా చెప్పబడుతారు.

Verse 55

क्षमावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिरलंकृताः । इत्येवं ब्रह्मपुत्राश्च सत्यवन्तो महामते

ఓ మహామతీ! వీరు బ్రహ్మపుత్రులు—క్షమాశీలులు, ప్రజావంతులు (శిష్యసంతతితో సమృద్ధులు), మహర్షిత్వంతో అలంకృతులు; స్వభావతః సత్యవంతులు.

Verse 56

नर्मदातटमाश्रित्य निवसन्ति जितेन्द्रियाः । तपःस्वाध्यायनिरता जपहोमपरायणाः

నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి వారు జితేంద్రియులై అక్కడ నివసిస్తారు—తపస్సు, స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నులై, జపం మరియు హోమంలో పరాయణులై ఉంటారు.

Verse 57

निमन्त्रितास्तु राजेन्द्र केशवेन महात्मना । श्राद्धं कृत्वा यथान्यायं ब्रह्मोक्तविधिना ततः

ఓ రాజేంద్రా! మహాత్ముడైన కేశవుని ఆహ్వానంతో వారు తరువాత బ్రహ్మోక్త విధి ప్రకారం, యథాన్యాయంగా శ్రాద్ధాన్ని నిర్వహించారు.

Verse 58

हरिस्तान्पूजयामास सप्तब्रह्मर्षिपुंगवान् । प्रददौ द्वादश ग्रामांस्तेभ्यस्तत्र जनार्दनः

హరి ఆ ఏడుగురు శ్రేష్ఠ బ్రహ్మర్షులను సమ్యక్గా పూజించాడు; అక్కడే జనార్దనుడు వారికి దానంగా పన్నెండు గ్రామాలను ప్రసాదించాడు.

Verse 59

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी । तावद्दानं मया दत्तं परिपन्थी न कश्चन

చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంతకాలం, భూమి నిలిచినంతకాలం—నేను ఇచ్చిన ఈ దానం నిలిచియుండును; దీనికి ఎవరూ అడ్డుపడకూడదు.

Verse 60

मद्दत्तं पालयिष्यन्ते ये नृपा गतकल्मषाः । तेभ्यः स्वस्ति करिष्यामि दास्यामि परमां गतिम्

పాపరహితులై నా దానాన్ని కాపాడే రాజులకు నేను మంగళాన్ని కలిగిస్తాను; వారికి పరమగతిని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 61

यावद्धि यान्ति लोकेषु महाभूतानि पञ्च च । तावत्ते दिवि मोदन्ते मद्दत्तपरिपालकाः

లోకాలలో పంచ మహాభూతాలు సంచరిస్తున్నంతకాలం, నా దానాన్ని కాపాడువారు స్వర్గంలో ఆనందిస్తారు।

Verse 62

यस्तु लोपयते मूढो दत्तं वः पृथिवीतले । नरके तस्य वासः स्याद्यावदाभूतसम्प्लवम्

కాని భూమిపై మీకు ఇచ్చిన దానాన్ని మూర్ఖుడు లుప్తం చేయునట్లయితే, అతనికి నరకవాసం సృష్టిప్రళయం వరకు ఉంటుంది।

Verse 63

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

స్వయంగా ఇచ్చినదైనా, ఇతరుడు ఇచ్చినదైనా—ఈ వసుంధరను కాపాడవలెను. ఏ కాలంలో ఎవరి భూమియో, ఆ కాలంలో ఫలం అతనికే చెందును।

Verse 64

स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत वसुंधराम् । स विष्ठायां कृमिर्भूत्वा पितृभिः सह मज्जति

స్వయంగా దానమిచ్చినదైనా, ఇతరుడు దానమిచ్చినదైనా—భూమిని హరించువాడు మలంలో పురుగై పితృులతో కలిసి మునుగుతాడు।

Verse 65

अन्यायेन हृता भूमिरन्यायेन च हारिता । हर्ता हारयिता चैव विष्ठायां जायते कृमिः

అన్యాయంగా తీసుకున్న భూమి, అన్యాయంగా తీసిపించుకున్న భూమి—తీసుకునేవాడూ తీసిపించేవాడూ ఇద్దరూ మలంలో పురుగులుగా జన్మిస్తారు।

Verse 66

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

భూమిదానం చేసినవాడు అరవై వేల సంవత్సరాలు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు; కానీ భూమిని హరించే వాడూ, దానికి సమ్మతించే వాడూ అంతే కాలం నరకంలో వసిస్తారు।

Verse 67

यानीह दत्तानि पुरा नरेन्द्रैर्दानानि धर्मार्थयशस्कराणि । निर्माल्यरूपप्रतिमानि तानि को नाम साधुः पुनराददाति

ఇక్కడ పూర్వకాలంలో నరేంద్రులు ఇచ్చిన దానాలు—ధర్మం, సంపద, కీర్తి కలిగించేవి—అవి నిర్మాల్యస్వరూప పవిత్ర నైవేద్యంలాంటివి; వాటిని మళ్లీ ఏ సద్గుణుడు తీసుకుంటాడు?

Verse 68

एवं तान्पूजयित्वा तु सम्यङ्न्यायेन पाण्डव । रुक्मिण्या विधिवत्पाणिं जग्राह मधुसूदनः

ఇలా సమ్యక్ నియమానుసారం వారిని పూజించి, ఓ పాండవా, మధుసూదనుడు విధివిధానంగా రుక్మిణీ పాణిగ్రహణం చేశాడు।

Verse 69

मुशली च ततः सर्वाञ्जित्वा दानवपुंगवान् । स्वस्थानमगमत्तत्र कृत्वा कार्यं सुशोभनम्

ఆపై ముశలీ (బలరాముడు) సమస్త ప్రధాన దానవులను జయించి, అక్కడ అత్యంత శోభనమైన కార్యాన్ని సాధించి, తన స్వస్థానానికి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 70

प्रयातौ द्वारवत्यां तौ कृष्णसंकर्षणावुभौ । गच्छमानं तु तं दृष्ट्वा केशवं क्लेशनाशनम्

ఆపై కృష్ణుడు మరియు సంకర్షణుడు—ఇద్దరూ—ద్వారవతీకి ప్రయాణమయ్యారు. మార్గంలో వెళ్తున్న క్లేశనాశక కేశవుణ్ణి చూసి…

Verse 71

ब्राह्मणाः सत्यवन्तश्च निर्गताः शंसितव्रताः । आगच्छमानांस्तौ वीक्ष्य रथमार्गेण ब्राह्मणान्

సత్యనిష్ఠులు, ప్రశంసిత వ్రతధారులైన బ్రాహ్మణులు బయటికి వచ్చారు; రథమార్గమున వచ్చుచున్న ఆ బ్రాహ్మణులను చూచి…

Verse 72

मुहूर्तं तत्र विश्रम्य केशवो वाक्यमब्रवीत् । किमागमनकार्यं वो ब्रूत सर्वं द्विजोत्तमाः

అక్కడ క్షణమాత్రం విశ్రాంతి తీసుకొని కేశవుడు పలికెను— “మీ రాకకు కారణమేమి? హే ద్విజోత్తములారా, సమస్తమును చెప్పుడి।”

Verse 73

कुर्वाणाः स्वीयकर्माणि मम कृत्यं तु तिष्ठते । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनयो वाक्यमब्रुवन्

“మేము మా మా కర్మలను నిర్వహిస్తున్నాము; కాని మీ పవిత్ర కర్తవ్యం ఇంకా మిగిలి ఉంది।” దేవుని వచనం విని మునులు ప్రత్యుత్తరం పలికిరి।

Verse 74

कल्पकोटिसहस्रेण सत्यभावात्तु वन्दितः । दुष्प्राप्योऽसि मनुष्याणां प्राप्तः किं त्यजसे हि नः

అనేక కల్పకోటి సహస్రకాలములుగా సత్యభావముచేత మీరు వందితులు; మనుష్యులకు మీరు దుర్లభులు. ఇప్పుడు మాకు లభించి మమ్మల్ని ఎందుకు విడిచిపెడతారు?

Verse 75

ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा भगवानिदमब्रवीत् । मथुरायां द्वारवत्यां योधनीपुर एव च

బ్రాహ్మణుల వచనము విని భగవంతుడు పలికెను— “మథురలో, ద్వారవతిలో, యోధనీপুরములో కూడ…”

Verse 76

त्रिकालमागमिष्यामि सत्यं सत्यं पुनः पुनः । एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा योधनीपुरमागताः

“నేను త్రికాలములలో (ప్రాతః, మధ్యాహ్నం, సాయంత్రం) తప్పక వచ్చెదను—సత్యం, సత్యం, మళ్లీ మళ్లీ।” ఇది విని ఆ బ్రాహ్మణులు యోధనీপুরానికి వచ్చారు।

Verse 77

अवतीर्णस्त्रिभागेन प्रादुर्भावे तु माथुरे । एतत्ते कथितं सर्वं तीर्थस्योत्पत्तिकारणम्

మథురలో ప్రాదుర్భావ సమయంలో ఆయన త్రిభాగంగా అవతరించాడు. ఈ తీర్థం ఉద్భవించిన కారణమంతా నీకు చెప్పబడింది।

Verse 78

भूतं भव्यं भविष्यच्च वर्तमानं तथापरम् । यं श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

భూతం, భవ్యం, రాబోయేది, వర్తమానం మరియు దాని పైనదీ—ఇది విన్నవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 79

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्बलकेशवौ । तेन देवो जगद्धाता पूजितस्त्रिगुणात्मवान्

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి బల-కేశవులను పూజించువాడు, అతనిచేత జగద్ధాత దేవుడు—త్రిగుణాత్మకుడు—పూజింపబడినవాడవుతాడు।

Verse 80

उपवासी नरो भूत्वा यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ఉపవాసి అయి ఎవడు ప్రదక్షిణ చేయునో, వాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును—ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 81

तत्र तीर्थे तु ये वृक्षास्तान्पश्यन्त्यपि ये नराः । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्ते भ्रूणहत्यासमैरपि

ఆ తీర్థంలో ఉన్న వృక్షాలను ఎవరు కేవలం దర్శించినా, వారు కూడా పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు—భ్రూణహత్యాసమానమైన పాపాల నుండికూడా।

Verse 82

प्रातरुत्थाय ये केचित्पश्यन्ति बलकेशवौ । तेन ते सदृशाः स्युर्वै देवदेवेन चक्रिणा

ఎవరైనా ఉదయాన్నే లేచి బల-కేశవులను దర్శిస్తే, ఆ కర్మవల్ల వారు దేవదేవుడైన చక్రధారికి సమానులవుతారు।

Verse 83

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषां जन्म सुजीवितम् । ये नमन्ति जगन्नाथं देवं नारायणं हरिम्

వారు పూజ్యులు, వారు నమస్కారార్హులు; వారి జన్మ ధన్యము, జీవితం సుజీవితము—జగన్నాథుడైన దేవ నారాయణ హరికి నమస్కరించువారు।

Verse 84

तत्र तीर्थे तु यद्दानं स्नानं देवार्चनं नृप । तत्सर्वमक्षयं तस्य इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ఓ రాజా, ఆ తీర్థంలో చేయబడే దానం, స్నానం, దేవార్చన—అవి అన్నీ కర్తకు అక్షయఫలమవుతాయని శంకరుడు ప్రకటించాడు।

Verse 85

प्रविश्याग्नौ मृतानां च यत्फलं समुदाहृतम् । तच्छृणुष्व नृपश्रेष्ठ प्रोच्यमानमशेषतः

ఓ నృపశ్రేష్ఠా, అగ్నిలో ప్రవేశించి మరణించినవారికి ప్రకటించబడిన ఫలాన్ని, ఇప్పుడు ఏమీ మిగలకుండా వివరించబడుతున్నదాన్ని వినుము।

Verse 86

विमानेनार्कवर्णेन किंकिणीजालमालिना । आग्नेये भवते तत्र मोदते कालमीप्सितम्

అక్కడ అతడు సూర్యవర్ణమైన, కింకిణీజాలములతో అలంకృతమైన దివ్యవిమానంలో ప్రయాణించి అగ్నిలోకాన్ని పొందుతూ, కోరినంత కాలం ఆనందిస్తాడు।

Verse 87

जले चैवा मृतानां तु योधनीपुरमध्यतः । वसन्ति वारुणे लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

జలంలో మరణించినవారు యోధనీపుర మధ్యభాగంలో ఉన్న వరుణలోకంలో మహాప్రళయం వరకు నివసిస్తారు।

Verse 88

अनाशके मृतानां तु तत्र तीर्थे नराधिप । अनिवर्तिका गतिर्नृणां नात्र कार्या विचारणा

హే నరాధిపా! ఆ తీర్థంలో అనాశకంగా (అన్నత్యాగంతో ఉపవాసస్థితిలో) మరణించినవారికి లభించే గతి తిరిగి మళ్లనిది; ఇక్కడ సందేహం అవసరం లేదు।

Verse 89

तत्र तीर्थे तु यो दद्यात्कपिलादानमुत्तमम् । विधानेन तु संयुक्तं शृणु तस्यापि यत्फलम्

ఆ తీర్థంలో ఎవడు విధివిధానాలతో కూడిన ఉత్తమ కపిలాదానం (కపిల గోవు దానం) చేస్తాడో, అతని ఫలమును కూడా వినుము।

Verse 90

यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतेश्च भारत । तावन्ति दिवि मोदन्ते सर्वकामैः सुपूजिताः

హే భారతా! ఆ గోవుకు ఎంత రోమాలున్నాయో, ఆమె సంతానానికీ అంతే; అంతకాలం వారు స్వర్గంలో సర్వకామసంపత్తితో సత్కరింపబడి ఆనందిస్తారు।

Verse 91

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वास्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततस्त्रिलोक्यां कुले समुत्पत्स्यति गोमतां सः

ఆవు శరీరంలో ఎంతెన్ని రోమాలు ఉన్నాయో, అంతెన్ని సంవత్సరాలు అతడు స్వర్గంలో గౌరవింపబడతాడు. తరువాత స్వర్గం నుండి పతించినా త్రిలోకాల్లో గోసంపదగల వంశంలో జన్మిస్తాడు.

Verse 92

तत्र तीर्थे तु यो दद्याद्रूप्यं काञ्चनमेव वा । काञ्चनेन विमानेन विष्णुलोके महीयते

ఆ తీర్థంలో ఎవడు వెండి గానీ బంగారం గానీ దానం చేస్తాడో, అతడు స్వర్ణవిమానంలో ప్రయాణిస్తూ విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడతాడు.

Verse 93

तस्मिंस्तीर्थे तु यो दद्यात्पादुके वस्त्रमेव च । दानस्यास्य प्रभावेन लभते स्वर्गमीप्सितम्

ఆ తీర్థంలో ఎవడు పాదుకలు మరియు వస్త్రం దానం చేస్తాడో, ఆ దాన ప్రభావంతో కోరుకున్న స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.

Verse 94

ऋग्यजुःसामवेदानां पठनाद्यत्फलं भवेत् । तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र गायत्र्या तत्फलं लभेत्

హే రాజేంద్రా! ఋగ్, యజుర్, సామ వేదాల పఠనంతో కలిగే ఫలమేదో, ఆ తీర్థంలో గాయత్రీ జపంతో అదే ఫలం లభిస్తుంది.

Verse 95

प्रयागे यद्भवेत्पुण्यं गयायां च त्रिपुष्करे । कुरुक्षेत्रे तु राजेन्द्र राहुग्रस्ते दिवाकरे

హే రాజేంద్రా! ప్రయాగంలో, గయలో, త్రిపుష్కరంలో కలిగే పుణ్యం, అలాగే కురుక్షేత్రంలో రాహుగ్రస్త దివాకరుడు (గ్రహణ సమయంలో) కలిగే పుణ్యం…

Verse 96

सोमेश्वरे च यत्पुण्यं सोमस्य ग्रहणे तथा । तत्फलं लभते तत्र स्नानमात्रान्न संशयः

సోమేశ్వరంలో ఉన్న పుణ్యం, చంద్రగ్రహణకాలంలో కలిగే ఫలమూ—అదే ఫలం అక్కడ కేవలం స్నానమాత్రంతోనే లభిస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 97

द्वादश्यां तु नरः स्नात्वा नमस्कृत्य जनार्दनम् । उद्धृताः पितरस्तेन अवाप्तं जन्मनः फलम्

ద్వాదశీ రోజున మనిషి స్నానం చేసి జనార్దనునికి నమస్కరిస్తే; ఆ కర్మవల్ల పితృదేవతలు ఉద్ధరింపబడతారు, జన్మఫలం సిద్ధిస్తుంది।

Verse 98

संक्रान्तौ च व्यतीपाते द्वादश्यां च विशेषतः । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

సంక్రాంతి, వ్యతీపాతము మరియు ముఖ్యంగా ద్వాదశీ నాడు—ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టినా, అది కోటి మందికి పెట్టినట్లే ఫలిస్తుంది।

Verse 99

पृथिव्यां यानि तीर्थानि ह्यासमुद्राणि पाण्डव । तानि सर्वाणि तत्रैव द्वादश्यां पाण्डुनन्दन

హే పాండవా! భూమిపై ఉన్న సముద్రతీర తీర్తాలన్నీ సహా—ద్వాదశీ నాడు అవన్నీ అక్కడే సముపస్థితమవుతాయి, హే పాండునందనా।

Verse 100

क्षयं यान्ति च दानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः । न क्षीयते महाराज तत्र तीर्थे तु यत्कृतम्

హే మహారాజా! దానాలు, యజ్ఞాలు, హోమాలు, బలిక్రియలు ఫలంలో క్షయమవుతాయి; కాని ఆ తీర్థంలో చేసినది మాత్రం క్షయపడదు।

Verse 101

यद्भूतं यद्भविष्यच्च तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । कथितं ते मया सर्वं पृथग्भावेन भारत

హే భారతా! ఈ తీర్థమహాత్మ్యం—గతంలో ఉన్నదీ, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదీ—అన్నిటినీ నేను నీకు విడివిడిగా, సంపూర్ణంగా వివరించాను।

Verse 142

। अध्याय

అధ్యాయం సమాప్తం।