
మార్కండేయుడు తాపేశ్వర తీర్థోత్పత్తి కథను వివరిస్తాడు. ఒక వ్యాధుడు భయంతో ఉన్న హరిణి నీటిలో దూకి భయమును విడిచి, ఆపై ఆకాశమునకు ఎగసిపోవడం చూచి ఆశ్చర్యచకితుడై వైరాగ్యాన్ని పొందాడు. అతడు ధనుస్సును విడిచి సహస్ర దివ్యవర్షములపాటు ఘోర తపస్సు చేశాడు. తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన మహేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమై వరం కోరమన్నాడు; వ్యాధుడు శివసన్నిధిలో నివాసం కోరగా, దేవుడు అనుగ్రహించి అంతర్ధానమయ్యాడు. తదుపరి వ్యాధుడు మహేశ్వరుని స్థాపించి విధివిధానాలతో పూజ చేసి స్వర్గాన్ని పొందాడు. అప్పటినుంచి ఈ తీర్థం త్రిలోకములలో “తాపేశ్వర”మని ప్రసిద్ధి చెందింది—వ్యాధుని అనుతాపం, తపోఘర్మంతో అనుబంధమై. ఇక్కడ స్నానం చేసి శంకరుని పూజించినవాడు శివలోకాన్ని పొందుతాడు; నర్మదాజలములో తాపేశ్వర వద్ద స్నానం చేస్తే తాపత్రయ విముక్తి కలుగుతుంది. అష్టమి, చతుర్దశి, తృతీయ తిథులలో ప్రత్యేక స్నానాచరణం సర్వపాపశాంతికి శ్రేయస్కరమని చెప్పబడింది।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तापेश्वरमनुत्तमम् । यत्र सा हरिणी सिद्धा व्याधभीता नरेश्वर
శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—తదుపరి, ఓ మహీపాలా, అనుత్తమమైన తాపేశ్వరుని దర్శనార్థం వెళ్లవలెను; అక్కడ ఆ జింక వేటగాడి భయంతో, ఓ నరేశ్వరా, సిద్ధిని పొందింది.
Verse 2
जले प्रक्षिप्य गात्राणि ह्यन्तरिक्षं गता तु सा । व्याधो विस्मितचित्तस्तु तां मृगीमवलोक्य च
ఆమె తన అవయవాలను నీటిలో విసిరి నిజంగా ఆకాశంలోకి ఎగసింది. ఆ వేటగాడు ఆశ్చర్యచిత్తుడై ఆ జింకను తిలకిస్తూ నిలిచిపోయాడు.
Verse 3
विमुच्य सशरं चापं प्रारेभे तप उत्तमम् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु व्याधेनाचरितं तपः
బాణాలతో కూడిన ధనుస్సును విడిచి ఆ వ్యాధుడు ఉత్తమ తపస్సును ప్రారంభించాడు. వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాల పాటు ఆ వేటగాడు ఆ తపస్సును ఆచరించాడు.
Verse 4
अतीते तु ततः काले परितुष्टो महेश्वरः । वरं ब्रूहि महाव्याध यत्ते मनसि रोचते
ఆ కాలం గడిచిన తరువాత మహేశ్వరుడు సంతుష్టుడై పలికెను— “ఓ మహావ్యాధా! నీ మనసుకు నచ్చిన వరాన్ని చెప్పు.”
Verse 5
व्याध उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । तव पार्श्वे महादेव वासो मे प्रतिदीयताम्
వ్యాధుడు పలికెను— “ఓ దేవేశా! నీవు ప్రసన్నుడవైతే, నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, ఓ మహాదేవా! నీ పక్కనే నివాసం నాకు ప్రసాదించు.”
Verse 6
ईश्वर उवाच । एवं भवतु ते व्याध यस्त्वया काङ्क्षितो वरः । दैवदेवो महादेव इत्युक्त्वान्तरधीयत । गते चादर्शनं देवे स्थापयित्वा महेश्वरम्
ఈశ్వరుడు పలికెను— “ఓ వ్యాధా! నీవు కోరిన వరం అలాగే కలుగుగాక।” ‘మహాదేవుడు దేవదేవుడు’ అని చెప్పి ఆయన అంతర్ధానమయ్యాడు. దేవుడు కనబడకపోయిన తరువాత వ్యాధుడు అక్కడ మహేశ్వరుని స్థాపించాడు.
Verse 7
पूजयित्वा विधानेन गतो व्याधस्ततो दिवम् । तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
విధివిధానంగా పూజించి వ్యాధుడు తరువాత స్వర్గానికి వెళ్లాడు. ఆ కాలం నుంచే ఆ తీర్థం మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది.
Verse 8
व्याधानुतापसंजातं तापेश्वरमिति श्रुतम् । तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा सम्पूजयति शङ्करम्
వేటగాడి పశ్చాత్తాపం నుండి జన్మించినదిగా ఇది ‘తాపేశ్వరము’ అని ప్రసిద్ధి. ఆ తీర్థంలో ఎవడు స్నానమాచరించి విధివిధానంగా శంకరుని పూజించునో—
Verse 9
शिवलोकमवाप्नोति मामुवाच महेश्वरः । ये स्नाता नर्मदातोये तीर्थे तापेश्वरे नराः
అతడు శివలోకాన్ని పొందుతాడు—అని మహేశ్వరుడు నాతో చెప్పెను. నర్మదా జలములో తాపేశ్వర తీర్థంలో స్నానము చేసిన వారు—
Verse 10
तापत्रयविमुक्तास्ते नात्र कार्या विचारणा । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः
వారు త్రితాపముల నుండి విముక్తులగుదురు; ఇందులో సందేహం లేదు. ముఖ్యంగా అష్టమి, చతుర్దశి, తృతీయ తిథులలో।
Verse 11
स्नानं समाचरेन्नित्यं सर्वपातकशान्तये
సర్వ పాపశాంతి కొరకు నిత్యం స్నానము ఆచరించవలెను।
Verse 141
। अध्याय
ఇతి అధ్యాయము సమాప్తము।