Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 20

Devanagari script

जगामादर्शनं भूयो रेमे चोमापतिश्चिरम् । अहल्या तु गते देवे स्थापयित्वा जगद्गुरुम्

Transliteration

jagāmādarśanaṃ bhūyo reme comāpatiściram | ahalyā tu gate deve sthāpayitvā jagadgurum

Translation

మళ్లీ ఆయన కనుమరుగై అదృశ్యమయ్యాడు; ఉమాపతి దీర్ఘకాలం సుఖంగా విహరించాడు. దేవుడు వెళ్లిన తరువాత అహల్య జగద్గురువైన మహాదేవుని ప్రతిష్ఠించి…

Word by Word

• जगाम: went
• जगाम: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अदर्शनम्: out of sight, to invisibility
• अदर्शनम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; गत्यर्थे लक्ष्यस्थानम् (to invisibility/out of sight)

• भूयः: again, further
• भूयः: Kriyā-viśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरर्थक-क्रियाविशेषणम् (again/further)

• रेमे: enjoyed, sported
• रेमे: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

• उमापतिः: Umāpati (Śiva)
• उमापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (उमायाः पतिः)

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• अहल्या: Ahalyā
• अहल्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; विरोध/विशेषार्थक-निपातः (but/indeed)

• गते: when (he) had gone
• गते: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: गम्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम् (देवे इति विशेष्ये) — ‘when (he) had gone’

• देवे: when the god (Śiva)
• देवे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; अधिकरणे (locative absolute with ‘gate’)

• स्थापयित्वा: having स्थापित/installed
• स्थापयित्वा: Kriyā (Gerund/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: स्था-धातोः णिच् (causative) + क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम्; ‘having installed/established’

• जगद्गुरुम्: the teacher of the world
• जगद्गुरुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः गुरुः)

Speaker

Deductive: Purāṇic narrator within Revā Khaṇḍa (likely Sūta/Lomaharṣaṇa conveying the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ahalyeśvara (installation locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Mahādeva disappears from direct vision; Ahalyā, composed yet longing, installs a Śiva-liṅga as ‘Jagadguru’ in a sanctified space, beginning enduring worship.

Characters & Entities

• Śiva (Umāpati, Jagadguru)
• Ahalyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Gratitude and devotion take concrete form through establishing enduring worship—turning a personal blessing into a public sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse anticipates the Ahalyeśvara/Ahalyā-tīrtha locus within the Narmadā (Revā) region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sthāpanā/pratiṣṭhā—installation of the deity (Śiva as Jagadguru) is referenced.