Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

कौबेरं वारुणं याम्यं वायव्यं तु ततः परम् । यत्र सिद्धा महाप्राज्ञा लोकपाला महाबलाः

Transliteration

kauberaṃ vāruṇaṃ yāmyaṃ vāyavyaṃ tu tataḥ param | yatra siddhā mahāprājñā lokapālā mahābalāḥ

Translation

కౌబేరం, వారుణం, యామ్యం మరియు తదుపరి శ్రేష్ఠమైన వాయవ్యం—ఇవి నాలుగు తీర్థములు; అక్కడ మహాబలులు, లోకపాలులు, సిద్ధులు, మహాప్రాజ్ఞులు నివసించుచున్నారు।

Word by Word

• कौबेरम्: (the) Kubera-related
• कौबेरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कौबेर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/स्थानम् अध्याहृतम्)

• वारुणम्: Varuṇa-related
• वारुणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/स्थानम् अध्याहृतम्)

• याम्यम्: Yama-related
• याम्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: याम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/स्थानम् अध्याहृतम्)

• वायव्यम्: Vāyu-related
• वायव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/स्थानम् अध्याहृतम्)

• तु: and/indeed/but
• तु: Discourse (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—निपात (emphasis/contrast)

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (thereafter)

• परम्: further/next
• परम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्/स्थानम् अध्याहृतम्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—सम्बन्धबोधक/स्थानवाचक (relative adverb: where)

• सिद्धाः: accomplished/perfected
• सिद्धाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (लोकपालाः)

• महाप्राज्ञाः: greatly wise
• महाप्राज्ञाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (महान्तः प्राज्ञाः)

• लोकपालाः: guardians of the worlds
• लोकपालाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक + पाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (लोकस्य पालाः)

• महाबलाः: mighty/very strong
• महाबलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा + बल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (महद् बलं येषाम्)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya (continued)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kaubera–Vāruṇa–Yāmya–Vāyavya (Revā-tīrtha-catuṣṭaya)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahīpāla (king)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic map-like tableau: four tīrthas on the Narmadā marked by emblems of Kubera (treasure), Varuṇa (noose/waters), Yama (staff), and Vāyu (banner/wind), with siddhas hovering in the sky.

Characters & Entities

• Kubera
• Varuṇa
• Yama
• Vāyu
• Lokapālas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography mirrors cosmic order: tīrthas linked to the Lokapālas embody protection, power, and auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The four tīrthas named Kaubera, Vāruṇa, Yāmya, and Vāyavya within the Revā Khaṇḍa pilgrimage circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit pilgrimage practice: visiting these four Lokapāla-associated tīrthas for darśana.