Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 40

Devanagari script

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

Transliteration

yadāhamapi nābhūvaṃ purākalpeṣu pāṇḍava | caturdaśasu kalpeṣu teṣviyaṃ sukhasaṃsthitā

Translation

ఓ పాండవా! పూర్వకల్పములలో నేను స్వయంగా లేనప్పటికీ, ఆ పద్నాలుగు కల్పములలో ఈమె (నర్మదా) సుఖంగా స్థిరంగా నిలిచింది।

Word by Word

• यदा: when
• यदा: अधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक कालवाचक अव्यय (when)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• अपि: even/also
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• न: not
• न: सम्बन्ध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• अभूवम्: I was/existed
• अभूवम्: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुरा: formerly
• पुरा: अधिकरण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

• कल्पेषु: in (those) aeons
• कल्पेषु: अधिकरण (Locus)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन

• पाण्डव: O Pāṇḍava
• पाण्डव: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• चतुर्दशसु: in fourteen
• चतुर्दशसु: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर्दशन् (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण (in fourteen)

• कल्पेषु: in aeons
• कल्पेषु: अधिकरण (Locus)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• तेषु: in those
• तेषु: अधिकरण (Locus)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, बहुवचन

• इयम्: this (she)
• इयम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुखसंस्थिता: comfortably established
• सुखसंस्थिता: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + संस्थिता (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी/तत्पुरुषार्थे (सुखे संस्थिता = well-established in happiness)

Speaker

A Purāṇic narrator (addressing a Pāṇḍava; exact identity not stated in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍava

Visual Art Cues

Scene: A narrator addresses a Pāṇḍava, gesturing to the ever-flowing Revā while evoking vast kalpa cycles—stars and cosmic motifs subtly overlay the river scene.

Characters & Entities

• Narmadā (Revā)
• Pāṇḍava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s holiness is independent of individual lifetimes—Narmadā’s sanctity persists across cosmic history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā/Revā as an enduring sacred river across kalpas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse strengthens śraddhā (faith) in Narmadā’s timeless merit.