Adhyaya 13

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—మునిపుంగవులచే ఈ విధంగా స్తుతింపబడిన ఆ పుణ్యమయి భగవతి ఆలోచించింది—‘నేను వీరందరికీ ఉత్తమ వరం ప్రసాదిస్తాను।’

Verse 2

ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी

అనంతరం రాత్రివేళ వారు నిద్రించినట్లు తెలిసి దేవి వచ్చింది; మధురహాసంతో, ఒక్కొక్క ఋషికి స్వప్నంలో తన దర్శనాన్ని ప్రసాదించింది।

Verse 3

ततोऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता

అర్ధరాత్రి సమీపించగానే ఆమె జలమధ్యమునుండి లేచి నిలిచెను—నిర్మల వస్త్రధారిణి, దివ్యమాలాభూషిత.

Verse 4

घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैरिति तानेकैकं तु पृथक्पृथक्

ఘృతఛత్రం ధరించి, సుశ్రోణి, పద్మరాగమణులతో భూషితయై ఆమె ఒక్కొక్కరితో విడివిడిగా పలికెను—“భయపడకండి.”

Verse 5

वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्

“నా పార్శ్వమున నివసించండి; భయమును—క్షుధాదులను కూడ—త్యజించండి.”

Verse 6

एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलमात्मिकम्

ఇట్లు పలికి, స్వప్నాంతమున ఆ దేవి ఆ మహామునులకు అదృశ్యమై, తన జలాత్మక స్వరూపములో ప్రవేశించెను.

Verse 7

ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना

తదుపరి ప్రాతఃకాలమున మునులు ఆనందముతో పరస్పరం పలికిరి—“అవును, నేను చూచితిని; స్వప్నమున సుదర్శన దేవిని చూచితిని.”

Verse 8

अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः

మాకు అభయము ప్రసాదించబడింది; సిద్ధి కూడా త్వరలోనే కలుగును. నర్మదా దేవి దర్శనం పరమ మంగళప్రదం—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 9

अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपमुत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ

తరువాత మరో దినమున, ఓ రాజా, వారు తమ పరివారసహితంగా తమ ఆశ్రమ సమీపంలో మత్స్యాల అతి ఉత్తమ రూపాలను చూచిరి.

Verse 10

तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः

అక్కడ ఆ మత్స్యాలను చూచి మహర్షులు ఆశ్చర్యావిష్టులై, అవ్యగ్రచిత్తులై దేవతలను హవ్యకవ్యములతో పూజించిరి.

Verse 11

तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्

మహాదేవి ప్రసాదముచే ఆ మత్స్యసమూహాలను పొందిన వారు, కుమారులు, భార్యలు, భృతులతో కూడి, ప్రతి గృహం వేరువేరుగా జీవనము సాగించిరి.

Verse 12

दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा

దినదినమూ ఆశ్రమాలలో ద్విజులు మత్స్యాల సంగ్రహాన్ని చూచి అప్పుడు ఆశ్చర్యపడిరి.

Verse 13

अध्याय

అధ్యాయం. (ఇది అధ్యాయ శీర్షిక.)

Verse 14

हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्

అప్పుడు నర్మదా తీరంలో నివసించే ఆ ఋషులందరూ హృష్టులై పుష్టులయ్యారు; ఆకలి-దాహాల వల్ల పుట్టిన భయాన్ని వారందరూ విడిచిపెట్టారు.

Verse 15

ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः

ఓ భరతశ్రేష్ఠా! నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి వారు అక్కడే నిలిచి ఉంటారు—జపం చేస్తూ, తపస్సు చేస్తూ—పితృదేవతలకును దేవతలకును అర్చన చేస్తారు.

Verse 16

तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर्द्यौर्ग्रहैरिव

నిత్యం జపం, తపస్సు చేసే ఆ ఉత్తమ ద్విజుల వల్ల ఆ శ్రేష్ఠ నది ప్రకాశిస్తుంది—నక్షత్రాలు, గ్రహాలతో మెరిసే ఆకాశంలా.

Verse 17

तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर्ब्राह्मणैर्वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्

అక్కడ అనేక శుద్ధులు, వేదపారంగత బ్రాహ్మణులచే ధర్మదాయిని నర్మదా పూర్వం యథాక్రమంగా విధివిధానాలతో విభజింపబడి, ఏర్పాటు చేయబడింది.

Verse 18

ऋषिभिर्दशकोटिभिर्नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्

నర్మదా తీరవాసులైన దశకోట్ల ఋషులు ఈ విభక్తాంగినీ నర్మదను విభజించారు; నర్మద మనుష్యులకు శర్మదా, క్షేమదాయిని.

Verse 19

यज्ञोपवीतैश्च शुभैरक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी

ఓ భారతా! రెండు తీరాలపై శుభ యజ్ఞోపవీతాలు, అక్షసూత్రాలతో అలంకృతమై, మహాపుణ్యమైన నర్మద సముద్రం వైపు ప్రవహిస్తుంది.

Verse 20

पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी

ఆ సరిచ్ఛ్రేష్ఠ నది వేర్వేరు శుభ్రమైన ఆలయాలతో, ఇసుక-మట్టితో చేసిన లింగాలతో నక్షత్రాల వలె రాత్రి మెరిసినట్లు భాసిస్తుంది.

Verse 21

एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्

ఇలా ఆ ఋషులందరూ దేవతలకూ పితృదేవతలకూ తర్పణం చేస్తూ, భూతసంప్లవం అనే మహాప్రళయం వరకు నర్మదా తీరంలో నివసించారు.

Verse 22

किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत

తర్వాత కొంత కాలం గడిచిన తరువాత—నూరుకు మించిన భయంకర సంవత్సరాల అనంతరం—అర్ధరాత్రి వేళ, ఓ భారతా, ఒక కన్య జలములోనుండి పైకి వచ్చి ప్రత్యక్షమైంది.

Verse 23

विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा

ఆమె విద్యుత్పుంజంలా ప్రకాశిస్తూ, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా ధరించి, సౌమ్యురాలైయుండి చేతిలో త్రిశూలాగ్రాన్ని పట్టుకొని—అప్పుడు ఆ ఋషులను ఉద్దేశించి పలికింది।

Verse 24

आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

ఓ మునిగణములారా, రండి; అయోనిజ అయిన నాలో ప్రవేశించండి। కుమారులు, భార్యలతో కూడి సమేతులై ఉంటే, అప్పుడు మీరు సిద్ధిని పొందుతారు।

Verse 25

यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्

ఎవరికెవరికీ ఏ ఏ కోరిక ఉందో, వారికి వారికి ఆ ఆ కోరికను నేనే ప్రసాదిస్తాను। విష్ణువు, బ్రహ్మ, ఈశానుడు (శివుడు) గాని, దేవుల్లో మరే ఉత్తమ దేవత గాని—ఏదైనా సరే।

Verse 26

तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः

అక్కడ నేను మీ అందరినీ నడిపిస్తాను; నేను ప్రసన్నురాలిని, నిజంగా వరదాయినిని. ప్రాణాయామంలో నిమగ్నులై, సమాహిత మనస్సుతో నాలో ప్రవేశించండి (నన్ను శరణు పొందండి)।

Verse 27

सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयोऽयमुपस्थितः

కుమారులు, భార్యలతో కలిసి, ఆశ్రమస్థానాలు మరియు జీవనస్థితులను కూడా విడిచి—కాలక్షేపం చేయకండి. ఈ ప్రళయం సమీపించింది।

Verse 28

संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहमभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये

సర్వభూతాల సంహారం జరుగుతుంది—కల్పాంతంలోని అత్యంత భయంకర దాహం. ఆ మహాఘోర జనక్షయంలో పూర్వం నేను ఒంటరిగా మాత్రమే మిగిలితిని.

Verse 29

शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान्महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता

మిగిలిన నదులన్నీ, సముద్రాలన్నీ కూడా క్షయమయ్యాయి; కానీ మహేశ్వరుని వరదానాల వల్ల నేను నశించలేదు.

Verse 30

अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद्द्विजोत्तमाः

అమృతుడు, శాశ్వత దేవుడు—స్థాణువు, ఈశుడు, సనాతనుడు—ఆయనను పూజించినా లేదా ప్రార్థించినా, ఓ ద్విజోత్తములారా, ఆయన ఏది ఇవ్వడు?

Verse 31

एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी

ఇలా చెప్పి రేవా ఋషులతో మాట్లాడి తరువాత జలంలో ప్రవేశించింది. ఆ దేవి చేతిలో త్రిశూలం ధరించి, సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంలా ధరించింది.

Verse 32

ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः

అప్పుడు ఆమె వచనాలు విని వారి మనస్సులు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాయి. వారు అందరూ నాకు నమస్కరించి, మళ్లీ మళ్లీ క్షమాపణ కోరారు.

Verse 33

क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः

హే మహాభాగా! మీ ఆశ్రయంలో నివసించే మేము ఏదైనా అనుచితంగా పలికితే క్షమించండి. గృహాలను విడిచి శిష్యులు, బంధువులతో కలిసి మేము వచ్చాము.

Verse 34

जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर्जितव्रताः

ఏకాక్షర బ్రహ్మబీజాన్ని జపించి, హృదయంలో మహేశ్వరుని ధ్యానించి, మంత్రపూత జలాలలో స్నానమాచరించి వారు జితవ్రతులు—దృఢవ్రతధారులు—అయ్యారు.

Verse 35

विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः

వారు రెక్కలున్న పర్వతాలవలె నర్మదా జలంలో ప్రవేశించారు. చేతుల్లో కుశను పట్టుకొని, అగ్రభాగాలను పైకెత్తి, వారు సర్వదిశలను ప్రకాశింపజేస్తున్నట్లున్నారు.

Verse 36

गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्

హే రాజేంద్రా! వారు వెళ్లిన తరువాత నేను అక్కడ ఒంటరిగా నిలిచాను. అమరేశుని సమీపించి నర్మదా నదిని పూజించాను.

Verse 37

अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद्वेधसः सर्वे रेवया सह भारत

హే నృపా, హే భారతా! వేదసుడు (బ్రహ్మ) అనుగ్రహంతో నేను రేవాతో కలిసి మయూరాది మొదలైన ఏడు కల్పాలను అనుభవించాను.

Verse 38

जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जानेऽस्याः पुरास्थितिम्

నా జన్మనుండి ఈ దినమువరకు రేవా (నర్మదా) స్థాపితమై లేనటువంటి పూర్వకాలమును నేను ఎరుగను।

Verse 39

इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी

ఈమె శాంకరీ శక్తి—శంభువు యొక్క కళ—‘ఇలా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. ఈమె నర్మదా, పాపనాశిని, భవసాగరతారిణి।

Verse 40

यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता

ఓ పాండవా! పూర్వకల్పములలో నేను స్వయంగా లేనప్పటికీ, ఆ పద్నాలుగు కల్పములలో ఈమె (నర్మదా) సుఖంగా స్థిరంగా నిలిచింది।

Verse 41

चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम

పూర్వకాలంలో నర్మదా ‘మరణించని’—అంటే లయముకాలేని—పద్నాలుగు కల్పములు ఉన్నాయి. దేవి నాకు చెప్పినట్లే వాటిని నేను ఇప్పుడు ప్రకటిస్తాను।

Verse 42

कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्

మొదటిది ‘కాపిల’ అని, రెండవది ‘ప్రాజాపత్య’ అని తెలుసుకొనుము; తరువాత ‘బ్రాహ్మ’, ‘సౌమ్య’, ‘సావిత్ర’, ‘బార్హస్పత్య’ మరియు ‘ప్రభాసక’ (కల్పములు) ఉన్నాయి।

Verse 43

माहेन्द्रमग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्

మాహేంద్ర, అగ్నికల్ప, జయంత, మారుత; తదుపరి వైష్ణవ, బహురూప మరియు జ్యౌతిష—ఇవి పద్నాలుగవ (కల్ప)గా తెలిసికొనవలెను.

Verse 44

एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्

నేను ప్రకటించిన ఈ కల్పాలలో నర్మదా నశించలేదు. మాయూరం పదిహేనవది; ఇక్కడ కౌర్మం పదహారవది.

Verse 45

बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्

ఓ భారతా! బక, మాత్స్య, పాద్మ, వటకల్పములు; మరియు ఈ ప్రస్తుతము ఇరవై ఒకటవది ‘వారాహ’ అనే కల్పము.

Verse 46

इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः

ఈ ఏడు (కల్పములు) నేను రేవాతో కలిసి సమ్యక్‌గా పరిశీలించితిని. నర్మదా యొక్క ఇరవై ఒక కల్పములు శివుని అంగమునుండి ఉద్భవించినవని తెలుసుకొనవలెను.

Verse 47

संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते

ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఆమె అవతరించినప్పుడు నేను ఆమెను అనేకసార్లు చూచితిని. ఓ రాజశ్రేష్ఠా! నేను చెప్పితిని; మరల నీకు ఇంకేమి చెప్పుదును?