Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पुण्यं तीर्थं त्रिलोचनम् । तत्र तिष्ठति देवेशः सर्वलोकनमस्कृतः

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tato gacchettu rājendra puṇyaṃ tīrthaṃ trilocanam | tatra tiṣṭhati deveśaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

Translation

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! అనంతరం ‘త్రిలోచన’ అనే పుణ్య తీర్థానికి వెళ్లవలెను. అక్కడ దేవేశ్వరుడు నివసించుచున్నాడు; సమస్త లోకములు ఆయనకు నమస్కరించుచున్నవి.

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारय-समासः (श्रीमान् मार्कण्डेयः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तस्मात्-प्रभव)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रियाविशेषण (adverb) ‘thereafter/from there’

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तु: indeed/and
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• पुण्यम्: holy/meritorious
• पुण्यम्: Karma (कर्म) (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषणम् (tīrtham इति विशेष्यस्य)

• तीर्थम्: pilgrimage place/fording place
• तीर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• त्रिलोचनम्: (the place called) Trilocana / three-eyed
• त्रिलोचनम्: Karma (कर्म) (as qualifier/name)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रीणि लोचनानि यस्य/यत्) — तीर्थस्य नाम/विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)

• तिष्ठति: abides/is present
• तिष्ठति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• देवेशः: Lord of the gods
• देवेशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)

• सर्वलोकनमस्कृतः: revered by all worlds
• सर्वलोकनमस्कृतः: Karta (कर्ता) (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + लोक + नमस्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; नमस् + कृ (धातु))
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) ‘नमस्कृत’; समासः (सर्वेषां लोकानां नमस्कृतः) — देवेशस्य विशेषणम्

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trilocana-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājendra (a king; likely the inquirer within the Revā-khaṇḍa frame)

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya instructs a king to proceed to Trilocana-tīrtha; in the background a serene Śiva presence is felt, with pilgrims bowing.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Trilocana Tīrtha
• Deveśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred geography is presented as living theology: the tīrtha is holy because the Lord himself is said to abide there.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Trilocana Tīrtha, introduced as a highly meritorious pilgrimage destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction is to visit (gacchet) the tīrtha as part of a pilgrimage sequence.