Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 7

Devanagari script

कामेन स्थापितः शम्भुरेतस्मात्कामदो नृप । सोपानः स्वर्गमार्गस्य पृथिव्यां मन्मथेश्वरः

Transliteration

kāmena sthāpitaḥ śambhuretasmātkāmado nṛpa | sopānaḥ svargamārgasya pṛthivyāṃ manmatheśvaraḥ

Translation

ఓ నృపా, ఇక్కడ కామదేవునిచే శంభువు స్థాపితుడయ్యాడు; అందువల్ల ఆయన కోరికలను ప్రసాదించేవాడు. భూమిపై ఈ మন্মథేశ్వరుడు స్వర్గమార్గానికి సోపానమై ఉన్నాడు.

Word by Word

• कामेन: by Kāma (desire/Manmatha)
• कामेन: Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• स्थापितः: was established/installed
• स्थापितः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्यय (causative) + क्त-प्रत्यय कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘caused to be established/placed’

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Source/अपाादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• कामदः: giver of desires
• कामदः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम-द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (कामं ददाति इति)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• सोपानः: a stair/step
• सोपानः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोपान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वर्गमार्गस्य: of the path to heaven
• स्वर्गमार्गस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग-मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष (स्वर्गस्य मार्गः)

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• मन्मथेश्वरः: Manmatheśvara
• मन्मथेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्मथ-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मन्मथस्य ईश्वरः)

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced from immediate continuation in Adhyāya 103)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Manmatheśvara (Ēraṇḍī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa/rājan)

Visual Art Cues

Scene: Kāma (Manmatha) is shown establishing or venerating a Śiva-liṅga that becomes Manmatheśvara; the shrine is depicted as a luminous staircase/pathway rising toward heavenly realms.

Characters & Entities

• Kāma
• Manmatha
• Śambhu
• Śiva
• Manmatheśvara
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A consecrated Śiva-liṅga at a famed tīrtha can grant worldly boons while also elevating one spiritually.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Manmatheśvara (connected with Ēraṇḍī/Revā-khaṇḍa sacred landscape).

What ritualistic prescription is mentioned?

No detailed ritual is specified; the verse highlights the site’s kāmada (wish-fulfilling) potency.