Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Rishi: Vājasaneyin Soma-mantra tradition (individual attribution not explicit in the given excerpt).
Devata: Śaṇḍa (as a named Soma-potency) / Devas as śukrapāḥ (functional devatā for the act).
Chandas: Predominantly triṣṭubh-like eulogy with appended yajus-formulae; mixed liturgical register.

तं प्र॒त्नथा॑ पू॒र्वथा॑ वि॒श्वथे॒मथा॑ ज्येष्ठ॒ता॑तिं बर्हि॒षद॑ᳪ स्व॒र्विद॑म् । प्र॒ती॒ची॒नं वृ॒जनं॑ दोहसे॒ धुनि॑मा॒शुं जय॑न्त॒मनु॒ यासु॒ वर्ध॑से । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि॒ शण्डा॑य त्वै॒ष ते॒ योनि॑र्वी॒रतां॑ पा॒ह्यप॑मृष्ट॒: शण्डो॑ दे॒वास्त्वा॑ शुक्र॒पाः प्र ण॑य॒न्त्वना॑धृष्टाऽसि

táṃ pratnáthā pū́rvathā viśváthemáthā jyeṣṭhatā́tiṃ barhiṣádaṃ svarvídam | pratīcīnáṃ vṛjánaṃ dohase dhúnim āśúṃ jáyantam ánu yā́su várdhase | upayā́magṛhīto’si śaṇḍā́ya tvā́ eṣá te yónir vīrátāṃ pā́hy apamṛṣṭáḥ śaṇḍó devā́s tvā́ śukrapā́ḥ prá nayantv anādhṛṣṭo’si

ఆయనను—ప్రాచీనరీతిగా, పూర్వవత్, సర్వవిధంగా, ఇప్పటికీ—జ్యేష్ఠతాతి (అత్యుత్తమ బలం), బర్హిషద్ (బర్హిపై ఆసీనుడు), స్వర్విద్ (స్వర్గప్రదుడు)గా (మేము స్మరిస్తాము). ఆయన ప్రత్యచీనుడు (మనవైపు ముఖమున్నవాడు), వ్రజన (విజయ/లాభశక్తి), దోహనార్థం; ధునిమాన్ (కంపింపజేసేవాడు), ఆశువు, జయంతుడు—ఆయనను అనుసరించి నీవు ఆ మార్గాలలో వృద్ధి చెందుతావు. ఉపయామంతో గ్రహించబడినవాడవు నీవు; శండునికోసం నిన్ను నేను గ్రహిస్తున్నాను. ఇదే నీ యోని (ఆధారం); వీరతను కాపాడు. నీవు అపమృష్టుడు; నీవే శండుడు. దేవులు—శుక్రపాః (శుద్ధ/దీప్త పానాన్ని పానముచేసేవారు)—నిన్ను ముందుకు నడిపించుగాక; నీవు అనాధృష్టుడు (అపరాజితుడు).

तम् । प्रत्नथा । पूर्वथा । विश्वथा । इमथा । ज्येष्ठतातिम् । बर्हिषदम् । स्वर्विदम् । प्रतीचीनम् । वृजनम् । दोहसे । धुनिम् । आशुम् । जयन्तम् । अनु । यासु । वर्धसे । उपयामगृहीतः । असि । शण्डाय । त्वा । एषः । ते । योनिः । वीरताम् । पाहि । अपमृष्टः । शण्डः । देवाः । त्वा । शुक्रपाः । प्र । नयन्तु । अनाधृष्टः । असि ।

तम्him/that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रत्नथाas of old, in the ancient way
प्रत्नथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्रत्नथा (अव्यय; प्रत्न-आधारित)
पूर्वथाas before
पूर्वथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपूर्वथा (अव्यय; पूर्व-आधारित)
विश्वथाin every way
विश्वथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootविश्वथा (अव्यय; विश्व-आधारित)
इमथाthus, in this manner
इमथा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइमथा (अव्यय; इम-आधारित)
ज्येष्ठतातिम्the highest rank/eminence
ज्येष्ठतातिम्:
Karma
TypeNoun
Rootज्येष्ठताति (स्त्री; ज्येष्ठता+अति/आति)
बर्हिषदम्seated on the sacred grass
बर्हिषदम्:
Karma
TypeAdjective
Rootबर्हिषद् (विशेषण/नाम; बर्हिस्+सद्)
स्वर्विदम्knower/finder of heaven (light)
स्वर्विदम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वर्विद् (विशेषण; स्वर्+विद्)
प्रतीचीनम्turned westward/coming toward
प्रतीचीनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रतीचीन (विशेषण)
वृजनम्enclosure, pen (fold)
वृजनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृजन (नपुंसक; ‘enclosure/pen, fold’)
दोहसेyou milk/draw (milk)
दोहसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
धुनिम्the flowing stream (of milk/juice)
धुनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootधुनि (स्त्री; ‘stream/flow, shaker’)
आशुम्swift
आशुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआशु (विशेषण)
जयन्तम्conquering, victorious
जयन्तम्:
Karma
TypeParticiple
Rootजयन्त् (वर्तमान-कृदन्त; √जि)
अनुafter, along
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
यासुin which (ways/paths)
यासु:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्धसेyou grow/increase
वर्धसे:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
उपयामगृहीतःtaken with the ‘upayāma’ (ritual taking-formula)
उपयामगृहीतः:
Kartā
TypeParticiple
Rootउपयाम-गृहीत (भूतकृदन्त; √ग्रह्)
असिyou are
असि:
Kriyā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
शण्डायfor Śaṇḍa
शण्डाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootशण्ड (पुं; देव/नाम)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम)
तेyour
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
योनिःwomb, seat, source
योनिः:
Kartā
TypeNoun
Rootयोनि (स्त्री)
वीरताम्heroic strength, manliness
वीरताम्:
Karma
TypeNoun
Rootवीरतā (स्त्री)
पाहिprotect
पाहि:
Kriyā
TypeVerb
Rootपा (धातु)
अपमृष्टःwiped/cleansed (touched off)
अपमृष्टः:
Kartā
TypeParticiple
Rootअप-मृष्ट (भूतकृदन्त; √मृश्/मृज् ‘wipe/touch’)
शण्डःŚaṇḍa
शण्डः:
Kartā
TypeNoun
Rootशण्ड (पुं; देव/नाम)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (पुं)
त्वाyou
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
शुक्रपाःdrinkers of the bright (soma)
शुक्रपाः:
Kartā
TypeNoun
Rootशुक्रपा (पुं; ‘drinking soma/bright drink’)
प्रforth, forward
प्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
णयन्तुmay they lead
णयन्तु:
Kriyā
TypeVerb
Rootनी (धातु; प्र-नी)
अनाधृष्टाःunassailed, uninjured
अनाधृष्टाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनाधृष्ट (विशेषण; न+आ+√धृष्)
असिyou are
असि:
Kriyā
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Ś
Śaṇḍa
D
Devas (śukrapāḥ)
S
Soma (as barhiṣad, svarvid)