Mantra 20
Rishi: Traditional: later Vājasaneyin transmission (often left unspecified for VS 27 sequences; attributed in ritual usage to the Vājasaneyin line).
Devata: Tvaṣṭṛ (with prosperity/vigour as the requested boon).
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length typical of RV-style triṣṭubh).
Samhita Patha (Devanagari)
तन्न॑स्तु॒रीप॒मद्भु॑तं पुरु॒क्षु त्वष्टा॑ सु॒वीर्य॑म् । रा॒यस्पोषं॒ वि ष्य॑तु॒ नाभि॑म॒स्मे
Transliteration
tán nas turī́pam ádbhutaṃ purukṣú tváṣṭā suvī́ryam | rāyás-poṣaṃ ví ṣyatu nā́bhim asmè
Translation
అద్భుతమైన తురీప (వేగ సహాయకుడు), అనేకులలో వ్యాప్తుడైన త్వష్టా, మా కోసం ఉత్తమ సువీర్యం (శ్రేష్ఠ పురుషబలం) విస్తరింపజేయుగాక; మా మధ్య నాభివలె (జీవనకేంద్రంగా) ఉండి రాయస్పోషం—ధనవృద్ధిని—ప్రసరింపజేయుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । नः । तुरीपम् । अद्भुतम् । पुरुक्षु । त्वष्टा । सुवीर्यम् । रायः-पोषम् । वि । ष्यतु । नाभिम् । अस्मे ।
Word by Word
तत्that (boon/thing)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुindeed / but
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु
रीपम्harm, injury
रीपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरीप (प्रातिपदिक)
अद्भुतम्marvellous, wondrous
अद्भुतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
पुरुक्षुamong many / in many (places/ways)
पुरुक्षु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (used adverbially)
Rootपुरु (प्रातिपदिक) + क्षु (सप्तमी-बहुवचन-प्रत्ययः; वैदिक-रूपम्)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
सुवीर्यम्good heroism, excellent strength
सुवीर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवीर्य (प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘wealth’)
पोषम्nourishment, prosperity
पोषम्:
Karma
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक)
विapart, forth (intensifier with verb)
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि
ष्यतुmay (he) spread/extend
ष्यतु:
Kartā
TypeVerb
Root√ष्य (धातु; वैदिक प्रयोगः) / (अर्थतः ‘विस्तारयतु/प्रसारयतु’)
नाभिम्navel; central point
नाभिम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
अस्मेin us / among us
अस्मे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
T
TvaṣṭṛRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes