Mantra 16
Rishi: Implicit Ṛgvedic source seer(s) for the ‘Dvāro devīḥ’ formula (requires source collation)
Devata: Dvāraḥ (Goddess Doors), in relation to Agni
Chandas: Likely Tr̥ṣṭubh (pending source identification)
Samhita Patha (Devanagari)
द्वारो॑ दे॒वीरन्व॑स्य॒ विश्वे॑ व्र॒ता द॑दन्ते अ॒ग्नेः । उ॒रु॒व्यच॑सो॒ धाम्ना॒ पत्य॑मानाः
Transliteration
dvā́ro devī́r anv asya víśve vratā́ dadante agnéḥ | uruvyácaso dhā́mnā pátyamānāḥ
Translation
దేవీ ద్వారాలు, ఆయనను అనుసరించి, అగ్నియొక్క సమస్త వ్రతాలు/విధులను ప్రసాదిస్తాయి. అవి విశాలంగా వ్యాపించినవై, తమ ధామం (స్థానం) మరియు శక్తితో అధిష్ఠించి పాలించేవై.
Padapatha (Word Analysis)
द्वारः । देवीः । अन्वस्य । विश्वे । व्रता । ददन्ते । अग्नेः । उरुव्यचसः । धाम्ना । पत्यमानाः
Word by Word
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
देवीःdivine (feminine), goddesses
देवीः:
कर्तृ (द्वारः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (देव-प्रातिपदिक)
अनुalong, after, in accordance with
अनु:
उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअनु
अस्यof this (one/rite)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ (व्रतानि इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
व्रतानिvows, ordinances, sacred observances
व्रतानि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
ददन्तेthey give, bestow
ददन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootदा (दाने)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
उरुव्यचसःwide-spreading, far-extending
उरुव्यचसः:
कर्तृ (पत्य॑मानाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउरुव्यचस् (प्रातिपदिक; उरु + व्यचस्)
धाम्नाby (their) abode/splendour, by the sacred station
धाम्ना:
करण
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
पत्य॑मानाःbeing lords, presiding
पत्य॑मानाः:
कर्तृ
TypeVerb (Participle)
Rootपत्/पतय् (पतित्वे/स्वामित्वे) → पत्य (धातु-आधारित) + शानच्
Entities Mentioned
D
Dvāraḥ (Devīr Dvāraḥ, Goddess Doors)A
AgniRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes