Mantra 29
Rishi: Aśvamedha liturgical tradition (ṛṣi not explicit in excerpt)
Devata: Yūpa/ritual supports as sacral powers; ultimately Yajña/Prajāpati
Chandas: Triṣṭubh-like (requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒ ये अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति । ये चार्व॑ते॒ पच॑नᳪ स॒म्भर॑न्त्यु॒तो तेषा॑म॒भिगू॑र्तिर्न इन्वतु
Transliteration
yūpavráskā utá yé yūpavāhāś caṣā́laṃ yé aśvayūpā́ya tákṣati | yé cā́rvate pácanaṃ sambháranty utó téṣām abhígūrti r na invatu ||
Translation
యూపాన్ని చెక్కి/కత్తిరించువారు, యూపాన్ని మోసేవారు, అశ్వ-యూపానికి చషాలం (శిరో-ఆవరణం) తయారు చేసేవారు, అలాగే అశ్వానికి పచనం (వంట ఏర్పాట్లు) సమకూర్చేవారు—వారి అభిగూర్తి (ఆశీర్వచనం/మంగళవాక్యం) మమ్మల్ని ముందుకు నడిపించుగాక.
Padapatha (Word Analysis)
यूप-व्रस्काः । उत । ये । यूप-वाहाः । चषालम् । ये । अश्व-यूपाय । तक्षति । ये । च । अर्वते । पचनम् । सम्-भरन्ति । उत । तेषाम् । अभि-गूर्तिः । नः । इन्वतु
Word by Word
यू॒प॒व्र॒स्काःyūpa-cutters / those who trim the sacrificial post
यू॒प॒व्र॒स्काः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयूप-व्रस्क (प्रातिपदिक; व्रस्क = व्रश्च् ‘छेदन/कर्तन’ से कृत)
उ॒तand also
उ॒त:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
येwho (those who)
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यू॑प॒वा॒हाःyūpa-carriers / those who carry the post
यू॑प॒वा॒हाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयूप-वाह (प्रातिपदिक; वाह = वह् ‘वहन’)
च॒षालम्the (yūpa-)cap/plate (caṣāla)
च॒षालम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचषाल (प्रातिपदिक)
येwho
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्
अ॑श्वयू॒पाय॒for the horse-post (aśvayūpa)
अ॑श्वयू॒पाय॒:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअश्व-यूप (प्रातिपदिक)
तक्ष॑तिthey fashion / carpent
तक्ष॑ति:
—
TypeVerb
Rootतक्ष्
येwho
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद्
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
अर्व॑तेfor the steed / for the horse
अर्व॑ते:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
पच॑नम्the cooking (food/oblation), the cooking-preparation
पच॑नम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपचन (प्रातिपदिक; पच् ‘पाक’ से कृत)
स॒म्भर॑न्तिthey bring together / collect
स॒म्भर॑न्ति:
—
TypeVerb
Rootसम्-भृ
उ॒तोand also
उ॒तो:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अ॒भिगू॑र्तिःtheir invocation / benediction / solemn utterance
अ॒भिगू॑र्तिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअभि-गूर्तिः (प्रातिपदिक; √गॄ/गॢ ‘स्तुति/आह्वान’ से भाव)
नःour / for us
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
इ॒न्व॒तुmay it impel / strengthen / prosper
इ॒न्व॒तु:
—
TypeVerb
Rootइन्/इन्व् (Vedic: ‘प्रेरणे/बलवर्धने’)
Entities Mentioned
Y
Yūpa (sacrificial post)Y
Yajña (the Sacrifice)P
PrajāpatiA
Aśva (horse as sacrificial focus)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes