Mantra 61

Rishi: Śukla YV transmission (Yājñavalkya-associated)

Devata: Prajāpati / Vāc / cosmic order (implicit), with ‘Horse’ as solar-ritual symbol

Chandas: Triṣṭubh-like (interrogative litany)

Samhita Patha (Devanagari)

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

Transliteration

pṛcchā́mi tvā parámántaṃ pṛthivyā́ḥ pṛcchā́mi yátra bhúvanasya nā́bhiḥ | pṛcchā́mi tvā vṛ́ṣṇo áśvasya rétaḥ pṛcchā́mi vā́caḥ parámáṃ vyòma ||

Translation

నేను నిన్ను పృథివీ యొక్క పరమ అంతము గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను; భువనపు నాభి ఎక్కడ ఉందో ప్రశ్నిస్తున్నాను. బలవంతమైన అశ్వుని రేతస్ (బీజము) గురించి నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాను; వాక్ (వాణి) యొక్క పరమ వ్యోమము—ఆమె అత్యున్నత ఆకాశము—గురించి ప్రశ్నిస్తున్నాను.

Padapatha (Word Analysis)

पृच्छामि । त्वा । परम्-अन्तम् । पृथिव्याः । पृच्छामि । यत्र । भुवनस्य । नाभिः । पृच्छामि । त्वा । वृष्णः । अश्वस्य । रेतः । पृच्छामि । वाचः । परम् । व्योम

Word by Word

• पृच्छामि: I ask / I inquire
• पृच्छामि: Kartā
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (पृच्छ्)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• परमम्: the highest / farthest
• परमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• अन्तम्: end, limit
• अन्तम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: Kartā
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (पृच्छ्)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र

• भुवनस्य: of the world / of existence
• भुवनस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• नाभिः: navel; hub/center
• नाभिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: Kartā
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (पृच्छ्)

• त्वा: you
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• वृष्णः: of the bull / of the virile one
• वृष्णः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• अश्वस्य: of the horse
• अश्वस्य: Sambandha
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• रेतः: seed, semen
• रेतः: Karma
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: Kartā
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (पृच्छ्)

• वाचः: of speech
• वाचः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• परमम्: highest
• परमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• व्योम: sky, firmament, space
• व्योम: Karma
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Prajāpati
• Vāc
• Aśva (solar/ritual horse)
• Ṛta / Cosmic Order