Mantra 60
Rishi: Traditionally connected with Yājñavalkya-line transmission (Śukla YV school attribution)
Devata: Cosmic totality (Viśve Devāḥ / Prajāpati-bandhu), with explicit references to Sūrya and Candra
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed; late Saṃhitā style)
Samhita Patha (Devanagari)
वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः
Transliteration
vḗdāhám asyá bhúvanasya nā́bhiṃ vḗda dyā́vā-pṛthivī́ antárikṣam | vḗda sū́ryasya bṛható jánitram átho vḗda candrám̐saṃ yató-jāḥ ||
Translation
ఈ భువనపు నాభిని నేను తెలుసుకొనియున్నాను; ద్యావా-పృథివీ మరియు అంతరిక్షమును తెలుసుకొనియున్నాను. మహత్తర సూర్యుని జన్మస్థానమును తెలుసుకొనియున్నాను; అలాగే చంద్రుడు ఏ మూలమునుండి జన్మించునో దానినీ తెలుసుకొనియున్నాను.
Padapatha (Word Analysis)
वेद । अहम् । अस्य । भुवनस्य । नाभिम् । वेद । द्यावापृथिवी इति । अन्तरिक्षम् । वेद । सूर्यस्य । बृहतः । जनित्रम् । अथो इति । वेद । चन्द्रमसम् । यतः-जाः
Word by Word
वेदknows
वेद:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypeNoun (Pronoun)
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (Pronoun)
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भुवनस्यof the world / of the being
भुवनस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; भू + यु/अन प्रत्ययः)
नाभिम्navel; central point
नाभिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
द्यावापृथिवीheaven-and-earth
द्यावापृथिवी:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (द्वन्द्व-प्रातिपदिक: द्यौ + पृथिवी)
अन्तरिक्षम्midspace; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great
बृहतः:
विशेषण (सम्बन्धे)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
जनित्रम्begetting-place; source
जनित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन् + इत्र)
अथोand also
अथो:
—
TypeIndeclinable
Rootअथो (अव्यय; अथ + उ)
वेदknows
वेद:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
चन्द्रमसम्the moon
चन्द्रमसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
यतःfrom where; whence
यतः:
अपादान (हेतौ/उद्गमे)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय/तसिल्-प्रत्ययान्त)
जाःborn; arisen
जाः:
कर्तृ (अध्याहृतः: ‘सः’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootज (प्रातिपदिक; √जन्, क्तिन्/क्विप्-सम्भवः; ‘ज’ = born)
Entities Mentioned
P
Prajāpati (as cosmic totality / bandhu)V
Viśve Devāḥ (Cosmic totality)S
SūryaC
Candra (Soma-Moon)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes