Mantra 18
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Prāṇa, Apāna, Vyāna; protective feminine powers (contextual)
Chandas: Mixed; opening is formulaic yajus, followed by refrain-like verses
Samhita Patha (Devanagari)
प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ । अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न । सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म्
Transliteration
prāṇā́ya svā́hā ’pānā́ya svā́hā vyānā́ya svā́hā | ámbe ámbike ’mbālike ná mā nayati káścana | sásasty aśvakáḥ subhadrikā́ṃ kāmpīlavāsinīm ||
Translation
ప్రాణాయ స్వాహా; అపానాయ స్వాహా; వ్యానాయ స్వాహా. అంబే, అంబికే, అంబాలికే—నన్ను ఎవడూ నిశ్చయంగా తీసుకుపోలేడు. కాంపీల-వాసినీ సుభద్రికాను అశ్వారోహి (అశ్వకుడు) స్తుతిస్తాడు.
Padapatha (Word Analysis)
प्राणाय । स्वाहा । अपानाय । स्वाहा । व्यानाय । स्वाहा । अम्बे । अम्बिके । अम्बालिके । न । मा । नयति । कश्चन । ससस्ति । अश्वकः । सुभद्रिकाम् । काम्पीलवासिनीम् ।
Word by Word
प्राणायto/for the vital breath (prāṇa)
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
अपानायto/for the downward breath (apāna)
अपानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
व्यानायto/for the pervading breath (vyāna)
व्यानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
स्वाहाsvāhā
स्वाहा:
—
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/अव्यय)
अम्बेO mother!
अम्बे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअम्बा (प्रातिपदिक)
अम्बिकेO dear mother!
अम्बिके:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअम्बिका (प्रातिपदिक)
अम्बालिकेO little mother!/O Ambālikā!
अम्बालिके:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअम्बालिका (प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
नयतिleads/carries
नयति:
—
TypeVerb
Rootनी (धातु)
कश्चनanyone (at all)
कश्चन:
कर्तृ
TypePronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चन (निपात)
ससस्तिpraises/recites (a laud)
ससस्ति:
—
TypeVerb
Rootशंस् (धातु) / शस्ति-प्रयोगः
अश्वकःAśvaka (a person/name)
अश्वकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्वक (प्रातिपदिक)
सुभद्रिकाम्Subhadrikā (a woman/name)
सुभद्रिकाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसुभद्रिका (प्रातिपदिक)
काम्पीलवासिनीम्the woman dwelling in Kāmpīla
काम्पीलवासिनीम्:
कर्म
TypeAdjective (used as noun-epithet)
Rootकाम्पील-वासिनी (प्रातिपदिक; तद्धित/समास)
Entities Mentioned
P
PrāṇaA
ApānaV
VyānaA
Ambā / Ambikā / Ambālikā (protective Mothers)S
Subhadrikā (Kāmpīlavāsinī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes