Mantra 49

Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)

Devata: Devīr Dvāraḥ (Divine Doors), with Aśvins and Sarasvatī; oriented toward Indra’s empowerment

Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (yajus-style verse)

Samhita Patha (Devanagari)

दे॒वीर्द्वारो॑ अ॒श्विना॑ भि॒षजेन्द्रे॒ सर॑स्वती । प्रा॒णं न वी॒र्यं॒ न॒सि द्वारो॑ दधुरिन्द्रि॒यं व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑

Transliteration

devī́r dvā́ro aśvínā bhiṣájéndre sárasvatī | prāṇáṃ ná vīryàṃ ná asi dvā́ro dadhur indriyáṃ vasúvane vasudhéyasya vyantu yája

Translation

దేవీ ద్వారాలు—అశ్వినులు (భిషజ్, వైద్యులు) మరియు సరస్వతీ—ఇంద్రునికై (తెరచుగాక). ప్రాణంలాగ, వీర్యంలాగ నీవు ఉన్నావు. ద్వారాలు ఇంద్రియం (ఇంద్ర-శక్తి) స్థాపించాయి. ధనార్జనలో, నిధి స్థాపనకై, అవి విశాలంగా తెరచుగాక—యజించు.

Padapatha (Word Analysis)

देवीः । द्वारः । अश्विना । भिषजा । इन्द्रे । सरस्वती । प्राणम् । न । वीर्यम् । न । असि । द्वारः । दधुः । इन्द्रियम् । वसुवने । वसुधेयस्य । व्यन्तु । यज

Word by Word

देवीःgoddesses

द्वारःdoors; gateways

अश्विनाO Aśvins (dual)

भिषजाO physicians (healers)

इन्द्रेO Indra

सरस्वतीSarasvatī

प्राणम्breath; life-force

नlike; as

वीर्यम्strength; vigor

नसिyou are

द्वारःthe doors

दधुःthey have placed; they have bestowed

इन्द्रियम्power; faculty; vigor

वसुवनेin the winning of wealth; in the wealth-gaining (rite)

वसुधेयस्यof the wealth-bestowal; of the gift of wealth

व्यन्तुlet them weave/spread out; let them pervade/extend

यजsacrifice; worship

Entities Mentioned

Devīr Dvāraḥ (Divine Doors)

Aśvinau (Aśvins)

Sarasvatī

Indra

Ritual Context

Viniyoga (Ritual Application)

Commentary Summary