Mantra 48
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Barhis (as divine seat), with Sarasvatī and the Aśvins; oriented toward Indra’s empowerment
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (though transmitted as yajus-style verse)
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वं ब॒र्हिः सर॑स्वती सुदे॒वमिन्द्रे॑ अ॒श्विना॑ । तेजो॒ न चक्षु॑र॒क्ष्यो॒र्ब॒र्हिषा॑ दधुरिन्द्रि॒यं व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
deváṃ barhíḥ sárasvatī sudevám índre aśvínā | téjo ná cákṣur akṣyór barhíṣā dadhur indriyáṃ vasúvane vasudhéyasya vyantu yája
Translation
దైవ బర్హిస్—సరస్వతీ మరియు అశ్వినులు—ఇంద్రునికి సుదేవం (శుభదైవం) కావుగాక. తేజస్సు కన్నుల దృష్టి అయినట్లు, బర్హిస్ ద్వారా వారు ఇంద్రియం (ఇంద్ర-శక్తి) స్థాపించారు. ధనార్జనలో, నిధి స్థాపనకై, వారు విస్తరించుగాక—యజించు.
Padapatha (Word Analysis)
देवम् । बर्हिः । सरस्वती । सुदेवम् । इन्द्रे । अश्विना । तेजः । न । चक्षुः । अक्ष्योः । बर्हिषा । दधुः । इन्द्रियम् । वसुवने । वसुधेयस्य । व्यन्तु । यज
Word by Word
देवम्the god (as object)
देवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
बर्हिःthe sacred grass (barhis)
बर्हिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
सुदेवम्well-divine / very divine (as object)
सुदेवम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-देव (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/with Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अश्विनाthe two Aśvins
अश्विना:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
तेजःsplendour, brilliance
तेजः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
चक्षुःeye, sight
चक्षुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
अक्ष्योःof the two eyes
अक्ष्योः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
बर्हिषाwith/through the barhis (sacred grass)
बर्हिषा:
करण
TypeNoun
Rootबर्हिस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey have placed / they placed
दधुः:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु)
इन्द्रियम्vital power, strength
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
वसुवनेin the wealth-grove / in the place of riches
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसु-वन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the treasure/wealth-deposit
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु-धेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them weave/spread out (distribute)
व्यन्तु:
—
TypeVerb
Rootवी (धातु) + अन् (प्रत्यय) → व्यन्तु (वैदिक प्रयोग)
यजsacrifice! worship!
यज:
—
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
B
BarhisS
SarasvatīA
AśvinsI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes