Mantra 85
Rishi: RV-derived Sarasvatī cycle; received mantra tradition in VS.
Devata: Sarasvatī
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
चो॒द॒यि॒त्री सू॒नृता॑नां॒ चेत॑न्ती सुमती॒नाम् । य॒ज्ञं द॑धे॒ सर॑स्वती
Transliteration
codayitrī sūnṛ́tānāṃ cétantī sumatī́nām | yajñáṃ dadhé sárasvatī ||
Translation
సరస్వతి—‘సూనృతా’ (మధుర-సత్య వాక్యము)కు ప్రేరయిత్రి, ‘సుమతి’ (సద్బుద్ధి)ని జాగృతం చేయువది—యజ్ఞాన్ని స్థాపించింది.
Padapatha (Word Analysis)
चोदयित्री । सूनृतानाम् । चेतन्ती । सुमतीनाम् । यज्ञम् । दधे । सरस्वती
Word by Word
चोदयित्रीthe impeller / inspirer
चोदयित्री:
कर्तृ
TypeNoun (agent noun; feminine)
Rootचोदयितृ (प्रातिपदिक; √चुद् ‘प्रेरणे’ से कर्तृ-नाम)
सूनृतानाम्of the true/pleasant utterances
सूनृतानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (abstract)
Rootसूनृता (प्रातिपदिक)
चेतन्तीperceiving / making aware
चेतन्ती:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (adjectival)
Root√चित्/चेत् ‘अवबोधने’ (वर्तमाने कृदन्त)
सुमतीनाम्of the good thoughts / good counsels
सुमतीनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (abstract)
Rootसुमति (सु- + मति) (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
दधेhas placed / has established
दधे:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√धा ‘धारणे/स्थापने’ (आत्मनेपद)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun (proper name/deity)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
S
SarasvatīRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes