Mantra 69
Rishi: Traditional: associated with the Indra/Indriya Soma-cycle; transmitted in the Vājasaneyin school
Devata: Indra (with Aśvins and Sarasvatī as co-operating powers)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (as transmitted in VS prose-metrical style; to be verified against pada counts)
Samhita Patha (Devanagari)
तमिन्द्रं॑ प॒शव॒: सचा॒श्विनो॒भा सर॑स्वती । दधा॑ना अ॒भ्य॒नूषत ह॒विषा॑ य॒ज्ञ इ॑न्द्रि॒यैः
Transliteration
tám índraṃ paśávaḥ sácāśvinóbhā sárasvatī | dádhānā abhyanūṣata havíṣā yajñá indríyaiḥ
Translation
ఆ ఇంద్రుని—పశువులు (సమస్త జీవులు) కూడా, ఉభయ అశ్వినౌ మరియు సరస్వతీ కూడా—తమ తమ దానాలను ధరించి, హవిషా (ఆహుతి)తో సమీపించి స్తుతిస్తారు; యజ్ఞమూ ఇంద్రియ (ఇంద్ర-శక్తి)తో యుక్తమై (ఆయనను) ప్రశంసిస్తుంది.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । इन्द्रम् । प॒शवः॑ । सचा॑ । अ॒श्विनो॒भा । सर॑स्वती । दधा॑नाः । अ॒भि । अ॒नूषत । ह॒विषा॑ । य॒ज्ञः । इ॒न्द्रि॒यैः ।
Word by Word
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पशवःthe cattle / beasts
पशवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
सचtogether with
सच:
—
TypeIndeclinable
Rootसच् (अव्यय/उपसर्गार्थे; ‘सह’ इत्यर्थे)
अश्विनौthe two Aśvins
अश्विनौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
उभाboth
उभा:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
दधानाःbearing / placing / holding
दधानाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Rootधा (धातु) → दधाना (शतृ/शानच्-वर्तमानकृदन्त)
अभिtowards, unto
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अनूषतthey praised / invoked
अनूषत:
क्रिया
TypeVerb
Rootवश्/उष् (धातु; वैदिके ‘अनूष्’ = स्तु/प्रशंस्/आह्वा इत्यर्थे) + अनु- (उपसर्ग)
हविषाwith the oblation
हविषा:
करण
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
यज्ञःthe sacrifice
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
इन्द्रियैःwith powers / faculties (esp. Indra-like might)
इन्द्रियैः:
करण
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraA
Aśvins (both)S
SarasvatīP
Paśavaḥ (cattle/creatures)Y
Yajña (the Sacrifice personified)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes