Mantra 65
Rishi: Verify in Vājasaneyin anukramaṇī for VS 19.65.
Devata: Agni (as mediator to Pitṛs and Devas)
Chandas: Triṣṭubh/Jagatī mixed cadence typical of VS Pitṛ passages (confirm by scan).
Samhita Patha (Devanagari)
यो अ॒ग्निः क॑व्य॒वाह॑नः पि॒तॄन् यक्ष॑दृता॒वृध॑: । प्रेदु॑ ह॒व्यानि॑ वोचति दे॒वेभ्य॑श्च पि॒तृभ्य॒ आ
Transliteration
yó agníḥ kavyavā́hanaḥ pitṝ́n yákṣad ṛtā́vṛdhaḥ | prédu havyā́ni vocati devébhyaś ca pitṛ́bhya ā́
Translation
కవ్యవాహనుడైన, ఋతాన్ని (ధర్మక్రమాన్ని) వృద్ధి చేసే ఆ అగ్ని విధిపూర్వకంగా పితృదేవతలను యజించుగాక. అలాగే వెంటనే హవ్యాలను ప్రకటించుగాక—దేవులకు కూడా, పితృలకు కూడా—ఇటు (మా వద్దకు) రండి అని.
Padapatha (Word Analysis)
यः । अग्निः । कव्य-वाहनः । पितॄन् । यक्षत् । ऋत-वृधः । प्र । इत् । उ । हव्यानि । वोचति । देवेभ्यः । च । पितृभ्यः । आ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
कव्यवाहनःcarrier of the kavyas (funeral/ancestral offerings)
कव्यवाहनः:
Kartā
TypeAdjective (epithet)
Rootकव्य-वाहन (प्रातिपदिक; समासः)
पितॄन्the Fathers/ancestors
पितॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
यक्षत्may he worship/propitiate
यक्षत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु) → यक्ष (लुङ्/आशीर्लिङ्-रूप; वैदिक)
ऋतावृधःgrown/strengthened by ṛta (cosmic order)
ऋतावृधः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत-आ-वृध (प्रातिपदिक; समासः)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
इदुindeed, just
इदु:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootइदु (निपात; वैदिक)
हव्यानिoblations (things to be offered)
हव्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
वोचतिspeaks, utters
वोचति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
देवेभ्यःto/for the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
पितृभ्यःto/for the Fathers (ancestors)
पितृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
आhither, unto (towards)
आ:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
Entities Mentioned
A
Agni (Kavyavāhana)P
Pitṛs (Fathers/Ancestors)D
Devas (Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes