Mantra 18

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurvedic school attribution; specific ṛṣi not explicit in the given excerpt)

Devata: Aśvins; Sarasvatī; Indra; Gārhapatya (fire) as locus-deity

Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (not a fixed ṛgvedic metre)

Samhita Patha (Devanagari)

ह॒वि॒र्धानं॒ यद॒श्विनाऽऽग्नी॑ध्रं॒ यत्सर॑स्वती । इन्द्रा॑यै॒न्द्रᳪ सद॑स्कृ॒तं प॑त्नी॒शालं॒ गार्ह॑पत्यः

Transliteration

havirdhānaṃ yád aśvinā''gnī́dhraṃ yát sárasvatī | índrāyáindraṃ sádaḥkṛtáṃ pátnīśālaṃ gā́rhapatyaḥ

Translation

హవిర్ధానం అశ్వినులకు; ఆగ్నీధ్రం సరస్వతికి; విధిగా నిర్మితమైన సదస్ ఇంద్రునికి; మరియు పత్నీశాల గార్హపత్యానికి చెందింది.

Padapatha (Word Analysis)

हविः-धानम् । यत् । अश्विना । आ-ग्नीध्रम् । यत् । सरस्वती । इन्द्राय । ऐन्द्रम् । सदः-कृतम् । पत्नी-शालम् । गार्हपत्यः ।

Word by Word

• हविर्धानम्: the oblation-receptacle / havis-holder
• हविर्धानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: हविर्धान (प्रातिपदिक; हविस् + धान)

• यत्: which
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अश्विना: by the two Aśvins
• अश्विना: Karaṇa
• Type: Noun (dual deity-name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• आग्नीध्रम्: the Āgnīdhra (fire-attendant’s place/office)
• आग्नीध्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आग्नीध्र (प्रातिपदिक; अग्नीध्र-सम्बद्ध)

• यत्: which
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Kartā
• Type: Noun (deity-name)
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)

• इन्द्रायै: for Indrā
• इन्द्रायै: Sampradāna
• Type: Noun (deity-name)
• Root: इन्द्रा (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य शक्तिरूपा देवी)

• ऐन्द्रम्: Indra-related, belonging to Indra
• ऐन्द्रम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: ऐन्द्र (प्रातिपदिक; इन्द्र-सम्बन्धि)

• सदस्कृतम्: made/arranged as the ‘sadas’ (assembly-hall)
• सदस्कृतम्: Karma
• Type: Participle (past passive)
• Root: सदस् + कृ (कृ धातु; क्त-प्रत्यय)

• पत्नीशालम्: the wives’ hall (patnīśālā)
• पत्नीशालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पत्नीशाला (प्रातिपदिक; पत्नी + शाला)

• गार्हपत्यः: the Gārhapatya (householder’s fire)
• गार्हपत्यः: Kartā
• Type: Noun (fire-name / officiant-associated term)
• Root: गार्हपत्य (प्रातिपदिक; गृहपति-सम्बन्धि)

Entities Mentioned

• Aśvins
• Sarasvatī
• Indra
• Gārhapatya (Fire)