Śiva’s Freedom from Bondage and His Cosmic Support (शिवस्य अबन्धत्वं तथा सर्वाधिष्ठानत्वम्)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नशिवस्याणवो बंधः कार्यो मायेय एव वा । प्राकृतो वाथ बोद्धा वा ह्यहंकारात्मकस्तथा

ఉపమన్యు అన్నాడు—శివునికి ఏ బంధమూ లేదు: ఆణవ బంధమూ కాదు, కర్మజ బంధమూ కాదు, మాయాజ బంధమూ కాదు. ప్రకృతిజ బంధమో ‘బోద్ధా’ (పరిమిత జ్ఞాత) బంధమో కూడా కాదు; ఎందుకంటే బంధం అహంకారాత్మకం, అది ఆయనలో లేదు।

Verse 2

नैवास्य मानसो बंधो न चैत्तो नेंद्रियात्मकः । न च तन्मात्रबंधो ऽपि भूतबंधो न कश्चन

ఆయనకు మనస్సు బంధమూ లేదు, చిత్త బంధమూ లేదు, ఇంద్రియాత్మక బంధమూ లేదు. తन्मాత్రల ద్వారా కూడా బంధం లేదు; భూతాల (స్థూల తత్త్వాల) ద్వారా ఏ బంధమూ లేదు।

Verse 3

न च कालः कला चैव न विद्या नियतिस्तथा । न रागो न च विद्वेषः शंभोरमिततेजसः

అపార తేజస్సుగల శంభునకు కాలమూ లేదు, పరిమితి కలిగించే కళ/అంశమూ లేదు; బంధిత విద్య లేదు, నియతి లేదు. ఆయనలో రాగమూ లేదు, ద్వేషమూ లేదు.

Verse 4

न चास्त्यभिनिवेशो ऽस्य कुशला ऽकुशलान्यपि । कर्माणि तद्विपाकश्च सुखदुःखे च तत्फले

ఆయనలో ఆసక్తి గాని గాఢమైన అంటుకట్టుకుపోవడం గాని లేదు. ఆయనకు పుణ్య‑పాప కర్మలు, వాటి విపాకమూ బంధించవు; వాటి ఫలమైన సుఖ‑దుఃఖాలు కూడా ఆయనను బలవంతం చేయవు, ఎందుకంటే ఆయన ఈశ్వర స్వాతంత్ర్యంలో స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 5

आशयैर्नापि संबन्धः संस्कारैः कर्मणामपि । भोगैश्च भोगसंस्कारैः कालत्रितयगोचरैः

ఆయనకు ఆశయాలు (అంతర్లీన వాసనలు) తో కూడ సంబంధం లేదు; కర్మల సంస్కారాలతో కూడ లేదు. భోగాలు, భోగజన్య సంస్కారాలు—భూత‑వర్తమాన‑భవిష్యత్ అనే త్రికాల పరిధిలో ఉన్నవి—వాటితో కూడ ఆయనకు ఏ బంధమూ లేదు.

Verse 6

न तस्य कारणं कर्ता नादिरंतस्तथांतरम् । न कर्म करणं वापि नाकार्यं कार्यमेव च

ఆయనకు కారణమూ లేదు, కర్త కూడా లేదు. ఆయనకు ఆది‑అంతమూ లేదు, ‘లోపల’ లేదా ‘మధ్య’ అనే భావమూ లేదు. ఆయనకు కర్మ లేదు, కర్మసాధనం కూడా లేదు; ఆయనకు ‘చేయకూడని’దీ లేదు, ‘చేయవలసిన’దీ లేదు.

Verse 7

नास्य बंधुरबंधुर्वा नियंता प्रेरको ऽपि वा । न पतिर्न गुरुस्त्राता नाधिको न समस्तथा

ఆయనకు బంధువు గాని అబంధువు గాని లేదు; ఆయనపై నియంత గాని ప్రేరకుడు గాని లేదు. ఆయనకు స్వామి లేదు; గురువు గాని రక్షకుడు గాని లేదు. ఆయనకంటే అధికుడు ఎవరూ లేరు, ఆయనకు సమానుడూ ఎవరూ లేరు.

Verse 8

न जन्ममरणे तस्य न कांक्षितमकांक्षितम् । न विधिर्न निषेधश्च न मुक्तिर्न च बन्धनम्

ఆయనకు జన్మ లేదు, మరణం లేదు; కావలసినదీ కాదు, కావనిదీ కాదు. ఆయనకు విధి లేదు, నిషేధం లేదు; ముక్తి లేదు, బంధనం లేదు।

Verse 9

नास्ति यद्यदकल्याणं तत्तदस्य कदाचन । कल्याणं सकलं चास्ति परमात्मा शिवो यतः

ఏ అశుభమైతే ఉందో అది ఆయనకు ఎప్పటికీ చెందదు. పరమాత్మ శివుడే గనుక, సమస్త శుభమూ ఆయనలోనే నివసిస్తుంది.

Verse 10

स शिवस्सर्वमेवेदमधिष्ठाय स्वशक्तिभिः । अप्रच्युतस्स्वतो भावः स्थितः स्थाणुरतः स्मृतः

ఆ శివుడు తన స్వశక్తులతో ఈ సమస్త జగత్తును అధిష్ఠించి పోషిస్తాడు. ఆయన స్వభావతః అచ్యుతుడు, స్వయంభూ స్వరూపంలో స్థితుడై ఉంటాడు; నిత్య అచలుడైనందున ‘స్థాణు’ అని స్మరించబడతాడు.

Verse 11

शिवेनाधिष्ठितं यस्माज्जगत्स्थावरजंगमम् । सर्वरूपः स्मृतश्शर्वस्तथा ज्ञात्वा न मुह्यति

స్థావర-జంగమమయిన ఈ సమస్త జగత్తు శివునిచే అధిష్ఠితమై పోషింపబడుతోంది; శర్వుడు సర్వరూపుడని స్మరించబడతాడు. ఈ సత్యం తెలిసినవాడు మోహానికి లోనుకాడు.

Verse 12

शर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषः सत्परो महान् । हिरण्यबाहुर्भगवान्हिरण्यपतिरीश्वरः

ఆ రుద్రుడు—శర్వుడు—కు నమస్కారం; ఆయన సత్‌లో ప్రతిష్ఠితుడైన మహానైన పరమపురుషుడు. ఆయన స్వర్ణబాహువులైన భగవంతుడు, సమస్త ఐశ్వర్య-సంపదలకు అధిపతి, పరమేశ్వరుడు.

Verse 13

अंबिकापतिरीशानः पिनाकी वृषवाहनः । एको रुद्रः परं ब्रह्म पुरुषः कृष्णपिंगलः

ఆయన అంబికాపతి ఈశానుడు, పినాకధారి, వృషభవాహనుడు. ఆయనే ఏకైక రుద్రుడు—పరబ్రహ్మ, పరమపురుషుడు—కృష్ణవర్ణుడై పింగళ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 14

बालाग्रमात्रो हृन्मध्ये विचिंत्यो दहरांतरे । हिरण्यकेशः पद्माक्षो ह्यरुणस्ताम्र एव च

హృదయ పద్మమధ్యంలోని దహరాకాశంలో ఆయనను కేశాగ్రమాత్రమైన సూక్ష్మరూపంగా ధ్యానించాలి—సువర్ణకేశుడు, పద్మాక్షుడు, అరుణ-తామ్రవర్ణ కాంతితో ప్రకాశించువాడు।

Verse 15

यो ऽवसर्पत्य सौ देवो नीलग्रीवो हिरण्मयः । सौम्यो घोरस्तथा मिश्रश्चाक्षारश्चामृतो ऽव्ययः

ప్రకటమై ముందుకు సాగు ఆ దేవుడు నీలగ్రీవుడు, హిరణ్మయ కాంతితో ప్రకాశించువాడు. ఆయనే సౌమ్యుడు, ఘోరుడు, మిశ్రరూపుడు; అక్షరుడు, అమృతుడు, అవ్యయుడు।

Verse 16

स पुंविशेषः परमो भगवानन्तकांतकः । चेतनचेतनोन्मुक्तः प्रपञ्चाच्च परात्परः

ఆయనే పరమ పురుషుడు, భగవాన్ శివుడు—అంతకునికీ అంతకుడు. చైతన్య-అచైతన్య బంధనాల నుండి విముక్తుడు, సమస్త ప్రపంచానికి అతీతుడు, పరాత్పరుడు।

Verse 17

शिवेनातिशयत्वेन ज्ञानैश्वर्ये विलोकिते । लोकेशातिशयत्वेन स्थितं प्राहुर्मनीषिणः

జ్ఞానం మరియు ఐశ్వర్యాన్ని పరిశీలించినప్పుడు, శివుని అతిశయత్వం వల్ల అవి పరమోన్నతంగా స్థాపితమై ఉన్నాయని మునులు చెబుతారు; ఈ మహత్తు లోకేశుల గొప్పతనానికీ మించినది।

Verse 18

प्रतिसर्गप्रसूतानां ब्रह्मणां शास्त्रविस्तरम् । उपदेष्टा स एवादौ कालावच्छेदवर्तिनाम्

ప్రతి సృష్టిచక్రంలో జన్మించిన బ్రహ్మలకు, కాల పరిమితిలో ఉన్న జీవులకు శాస్త్రవిస్తారాన్ని ఆది నుంచే ఉపదేశించేవాడు ఆయనే ఒక్కడు।

Verse 19

कालावच्छेदयुक्तानां गुरूणामप्यसौ गुरुः । सर्वेषामेव सर्वेशः कालावच्छेदवर्जितः

కాల విభాగాలచే నియమితులైన గురువులకూ ఆయనే గురువు; సమస్తులకూ సర్వేశ్వరుడు, తానే కాలపరిచ్ఛేదరహితుడు.

Verse 20

शुद्धा स्वाभाविकी तस्य शक्तिस्सर्वातिशायिनी । ज्ञानमप्रतिमं नित्यं वपुरत्यन्तनिर्मितम्

ఆయన శక్తి శుద్ధమైనది, స్వాభావికమైనది, సర్వాతిశయినీ; ఆయన జ్ఞానం అప్రమేయం, నిత్యం; ఆయన దివ్యవపువు పరమపరిపూర్ణం, నిర్దోషం.

Verse 21

ऐश्वर्यमप्रतिद्वंद्वं सुखमात्यन्तिकं बलम् । तेजःप्रभावो वीर्यं च क्षमा कारुण्यमेव च

అప్రతిద్వంద్వమైన ఐశ్వర్యం, అత్యంత పరమ సుఖం, బలం, తేజోమయ ప్రభావం, వీర్యం, అలాగే క్షమా మరియు కారుణ్యం—ఇవే ఆయన దివ్య గుణాలు.

Verse 22

परिपूर्णस्य सर्गाद्यैर्नात्मनो ऽस्ति प्रयोजनम् । परानुग्रह एवास्य फलं सर्वस्य कर्मणः

సదా పరిపూర్ణమైన ఆత్మకు సృష్టి మొదలైన కార్యాలలో వ్యక్తిగత ప్రయోజనం లేదు; ఆయన సమస్త కర్మల ఫలం పరానుగ్రహమే.

Verse 23

प्रणवो वाचकस्तस्य शिवस्य परमात्मनः । शिवरुद्रादिशब्दानां प्रणवो हि परस्स्मृतः

ప్రణవము (ఓం) ఆ పరమాత్మ శివుని సూచించే పవిత్ర వాచకము. ‘శివ’, ‘రుద్ర’ మొదలైన శబ్దాలలో కూడా ప్రణవమే పరమోత్తమమని స్మరించబడుతుంది.

Verse 24

शंभो प्रणववाच्यस्य भवनात्तज्जपादपि । या सिद्धिस्सा परा प्राप्या भवत्येव न संशयः

హే శంభో! ప్రణవముచే వాచ్యుడైన పరమేశ్వరుని భావనచేసినచో, అలాగే ఆ ప్రణవ జపముచేసినచో, పరమసిద్ధి నిశ్చయంగా లభిస్తుంది—సందేహం లేదు.

Verse 25

तस्मादेकाक्षरं देवमाहुरागमपारगाः । वाच्यवाचकयोरैक्यं मन्यमाना मनस्विनः

కాబట్టి ఆగమపారగాములైన మేధావులు ఏకాక్షర దేవుడు (ఓం-స్వరూప శివుడు)నే పరమమని ప్రకటిస్తారు; వాచ్యము-వాచకముల ఏకత్వమే సత్యమని భావిస్తారు.

Verse 26

अस्य मात्राः समाख्याताश्चतस्रो वेदमूर्धनि । अकारश्चाप्युकारश्च मकारो नाद इत्यपि

వేదముకుటములో దీనికి నాలుగు మాత్రలు ప్రకటించబడ్డాయి—‘అ’, ‘ఉ’, ‘మ’ మరియు నాదము (అనునాదము) కూడా.

Verse 27

अकारं बह्वृचं प्राहुरुकारो यजुरुच्यते । मकारः सामनादोस्य श्रुतिराथर्वणी स्मृताः

‘అ’ను బహ్వృచ (ఋగ్వేదం) అంటారు, ‘ఉ’ను యజుర్వేదమని పిలుస్తారు, ‘మ’ దీని సామనాదము; మరియు దీని శ్రుతి అథర్వవేదమని స్మరించబడుతుంది.

Verse 28

अकारश्च महाबीजं रजः स्रष्टा चतुर्मुखः । उकारः प्रकृतिर्योनिः सत्त्वं पालयिता हरिः

‘అ’ మహాబీజం, రజోగుణం, చతుర్ముఖ స్రష్ట (బ్రహ్మ)గా చెప్పబడుతుంది; ‘ఉ’ ప్రకృతి, యోని, సత్త్వగుణం, మరియు పాలకుడు హరి (విష్ణు)గా చెప్పబడుతుంది।

Verse 29

मकारः पुरुषो बीजं तमः संहारको हरः । नादः परः पुमानीशो निर्गुणो निष्क्रियः शिवः

‘మ’ అక్షరమే పురుష-బీజము; తమోగుణముతో సంహారకుడైన హరుడు ఆయనే. ఆయనే పర నాదము, పరమేశ్వరుడు, ఉత్తమ పురుషుడు—నిర్గుణుడు, నిష్క్రియుడు శివుడు.

Verse 30

सर्वं तिसृभिरेवेदं मात्राभिर्निखिलं त्रिधा । अभिधाय शिवात्मानं बोधयत्यर्धमात्रया

ఈ సమస్తం త్రివిధంగా ఓంకారంలోని మూడు మాత్రలచే వ్యక్తమవుతుంది; అయితే అర్ధమాత్రచే శివుడే ఆత్మస్వరూపుడని బోధ కలుగుతుంది.

Verse 31

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित् । वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्

ఆయనకు మించినది ఏదీ లేదు; ఆయనకు భిన్నమైనదీ ఏదీ లేదు. ఆయనకంటే సూక్ష్మమైందీ లేదు, ఆయనకంటే మహత్తరమైందీ లేదు. ఆ ఏకుడు ఆకాశంలో కదలని వృక్షంలా స్థిరంగా నిలిచియున్నాడు; ఆ పరమ పురుషునిచే ఈ సమస్తం సంపూర్ణమై వ్యాపించియున్నది.