ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation (on Śrīkaṇṭha-Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

ఉపమన్యుడు అన్నాడు—శ్రీకంఠనాథుని స్మరించువారికి సమస్తార్థసిద్ధి తక్షణమే కలుగుతుంది. ఇది తెలిసి యోగులు ఆయననే ధ్యానిస్తారు.

Verse 2

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

మనస్సు స్థిరపడుటకై కొందరు స్థూల (సాకార) ధ్యానాన్ని చేస్తారు. స్థూలంలో చిత్తం నిశ్చలమవుతుంది; సూక్ష్మంలో ప్రవేశించినపుడు అక్కడ దృఢంగా స్థిరమవుతుంది.

Verse 3

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

సాక్షాత్ శివుని చింతించినప్పుడు సమస్త సిద్ధులు సిద్ధిస్తాయి. ఇతర దేవమూర్తులను ధ్యానించినా, వాటిని శివరూపముగానే భావించి చింతించాలి.

Verse 4

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

మనస్సు స్థైర్యాన్ని గమనించి, అదే అంశంపై మళ్లీ మళ్లీ ధ్యానించాలి. ఆచార్యులు చెబుతారు—ధ్యానం మొదట సవిషయం, తరువాత నిర్విషయం అవుతుంది.

Verse 5

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

ఇక్కడ సజ్జనుల అభిప్రాయం ఇదే—పూర్తిగా నిర్విషయ ధ్యానం అనేది లేదు. ఎందుకంటే బుద్ధి యొక్క నిరంతర ప్రవాహమే ‘ధ్యానం’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 6

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

ఆ (సూక్ష్మ సాధన) వలన బుద్ధి నిర్విషయమై, ఇక్కడే కేవలం శుద్ధ చైతన్యంలో ప్రవహిస్తుంది. అందుకే సవిషయ ధ్యానం చేయాలి—ఉదయించే బాలసూర్య కిరణాలను ఆధారంగా తీసుకొని.

Verse 7

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

సూక్ష్మాశ్రయమై విషయరహితమైన ధ్యానం పరమార్థతః స్వయంగా పరమతత్త్వమే; విషయసహిత ధ్యానం మాత్రం సాకార ఆధారంపై ఆధారపడుతుంది।

Verse 8

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

విషయరహితమైన ఆత్మ యొక్క నిరాకార అంతఃసంవిత్తియే ధ్యానం అని భావిస్తారు; అదే ధ్యానం నిర్బీజం, సబీజం అని రెండు విధాలుగా చెప్పబడుతుంది।

Verse 9

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

పరమ తత్త్వం నిరాకార ఆశ్రయంతోనూ, సాకార ఆశ్రయంతోనూ చేరదగినది; అందువల్ల మొదట విషయాధారితమైన, బీజయుక్త (మంత్ర/రూపయుక్త) ధ్యానాన్ని చేయాలి।

Verse 10

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

చివరికి మనస్సును విషయరహితంగా చేసి, సర్వసిద్ధి కోసం నిర్బీజ సమాధిని అభ్యసించాలి. ప్రాణాయామం ద్వారా శాంతి మొదలైన దైవసిద్ధులు క్రమక్రమంగా సిద్ధిస్తాయి.

Verse 11

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

శాంతి, ప్రశాంతి, దీప్తి, ప్రసాదం—ఇవన్నీ, ఇంకా వీటికి మించిన స్థితి—మరియు అన్ని ఆపదల మధ్య శమం (ఆత్మనిగ్రహం); ఇవన్నీ ‘శాంతి’ అని చెప్పబడతాయి.

Verse 12

तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

లోపల బయట ఉన్న తమస్సు నశించడమే ‘ప్రశాంతి’ అని కీర్తించబడుతుంది. బాహ్యాన్ని, అంతరాత్మను రెండింటినీ ప్రకాశింపజేసే వెలుగే ‘దీప్తి’ అని పిలవబడుతుంది.

Verse 13

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

స్వస్వరూపంలో స్థిరంగా నిలిచే ఆ స్వస్థతను జ్ఞానులు ‘ప్రసాదం’—అంటే నిర్మలమైన ప్రశాంత స్పష్టత—అని కీర్తిస్తారు. అది బాహ్య, అంతర్గతమైన అన్ని కారణాలను కూడా ఆవర్తిస్తుంది.

Verse 14

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

ఈ చతుష్టయాన్ని గ్రహించిన ధ్యాతుడు ధ్యానాన్ని స్థిరంగా ఆచరించాలి—జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నుడై, నిత్యం అవ్యగ్ర మనస్సుతో।

Verse 15

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

శ్రద్ధగలవాడు, ప్రసన్నాంతఃకరణుడు సద్గుణులు ‘ధ్యాత’ అని చెప్పుతారు. ‘ధ్యై’ ధాతువు ‘చింత’ అర్థంలో స్మృతం; అందువల్ల శివుని పై ముహుర్ముహుః నిరంతర చింతనే ధ్యానం.

Verse 17

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

అల్పమైన యోగాభ్యాసమూ పాపాన్ని నశింపజేస్తుంది; అలాగే శ్రద్ధతో పరమేశ్వరుని క్షణమాత్రం ధ్యానించినా మలినాలు కరిగిపోతాయి.

Verse 18

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

మనస్సు విక్షేపం లేకుండా నిలిచిన స్థితినే ‘ధ్యానం’ అంటారు. బుద్ధి యొక్క అవిచ్ఛిన్న ప్రవాహస్వరూపమైన ఈ ధ్యానానికి స్థిరమైన ఆలంబనను పట్టుకోవాలి.

Verse 19

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

సద్భక్తులు చెప్పునది—ధ్యానానికి నిజమైన ధ్యేయము స్వయంగా సాంబుడు, శివుడే. ఆ ధ్యానమునుండి విముక్తి నిశ్చయము కలుగును; అణిమాది సిద్ధులతో కూడిన సంపూర్ణ ఐశ్వర్యమును పొందును.

Verse 20

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

శివధ్యానము సంపూర్ణమైనదాని ప్రయోజనము ప్రత్యక్షంగా చెప్పబడింది: ఆ ధ్యానమువలన సుఖమును, మోక్షమును పొందును; ధ్యానమువలననే అభయమును కూడా పొందును.

Verse 21

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

కాబట్టి సమస్తాన్ని పరిత్యజించి మనిషి ధ్యానయుక్తుడై ఉండవలెను. ధ్యానం లేక జ్ఞానం లేదు; యోగశాసనము లేనివానిలో ధ్యానం జనించదు.

Verse 22

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

యందు ధ్యానం మరియు మోక్షదాయక జ్ఞానం రెండూ ఉన్నవాడే భవసాగరాన్ని దాటుతాడు. ఆ జ్ఞానం ప్రసన్నం, ప్రకాశవంతం, ఏకాగ్రం, సమస్త ఉపాధుల నుండి విముక్తం.

Verse 23

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

యోగాభ్యాసంలో స్థిరంగా నిమగ్నమైన యోగికి నిశ్చయంగా సిద్ధి కలుగుతుంది. సమస్త పాపాలు నిరవశేషంగా క్షీణించినప్పుడు, మనస్సు సహజంగా జ్ఞానం మరియు ధ్యానసమాధి వైపు మళ్లుతుంది.

Verse 24

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

పాపంతో గాయపడిన బుద్ధిగలవారికి ఆయన (శివుని) వార్త కూడా అత్యంత దుర్లభం. కానీ మహాదీప్తమైన అగ్ని ప్రజ్వలించినప్పుడు అది పొడి-తడి, బహిర్గత-లోతైన మలినాలను రెండింటినీ దహించివేస్తుంది।

Verse 25

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

అలాగే ధ్యానాగ్ని క్షణమాత్రంలో శుభాశుభ కర్మలను దహించివేస్తుంది; అతి చిన్న దీపం కూడా మహా చీకటిని తొలగించినట్లే.

Verse 26

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

యోగాభ్యాసం కొద్దిగా చేసినా మహాపాపాన్ని నశింపజేస్తుంది; అలాగే శ్రద్ధతో పరమేశ్వరుడు శివుని క్షణమాత్రం ధ్యానించినా అది మహా పాపరాశిని ఛేదించి పవిత్రం చేస్తుంది.

Verse 27

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

ధ్యానం వల్ల కలిగే పరమ శ్రేయస్సుకు అంతమే లేదు. ధ్యానంతో సమానమైన తీర్థం లేదు; ధ్యానంతో సమానమైన తపస్సు లేదు.

Verse 28

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

ధ్యానంతో సమానమైన యజ్ఞం లేదు; కాబట్టి ధ్యానాన్ని ఆచరించాలి. (కేవలం బాహ్యంగా) తీర్థాలు నీటితో నిండిన కుండలే; (బాహ్యరూపంలో) దేవతలు రాయి, మట్టితో నిర్మిత రూపాలే.

Verse 29

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

స్వాత్మపై ప్రత్యక్ష నిశ్చయమే కారణంగా యోగులు బాహ్య ఆధారాలకు లోబడరు; పరమపతి శివుని ప్రసాదంతో యోగి దేహం సూక్ష్మమై ప్రత్యక్ష ఐశ్వర్యశక్తిని ప్రదర్శిస్తుంది।

Verse 30

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

అనియమితుల స్థూల భావన మట్టి, చెక్క మొదలైన వాటితో నిర్మించబడినట్లే; ఈ లోకంలో రాజుకు లోపల సంచరించేవారే ప్రియులు, బయట తిరిగేవారు కాదు।

Verse 31

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

అలాగే అంతర్ధ్యానంలో నిమగ్నులైనవారే శంభువుకు ప్రియులు, కేవలం కర్మకాండలో మునిగిన కర్ములు కాదు; ఎందుకంటే బాహ్య ఆడంబరం లోకపు అలంకారంలా లోతైన ఫలభోగాన్ని ఇవ్వదు।

Verse 32

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

రాజభవనంలో ఎలా జరుగుతుందో చూచి, ఇక్కడ కూడా అలాగే. కర్మబంధంలో ఉన్నవారు—జ్ఞానయోగ లక్ష్యంతో బయలుదేరినా—మధ్యమధ్యలో అనేక అంతరాయాలకు లోనవుతారు.

Verse 33

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

యోగంలో కేవలం నిష్ఠతో చేసిన ప్రయత్నమాత్రంతోనే అతడు రుద్రలోకానికి చేరుతాడు. అక్కడ ఆనందాన్ని అనుభవించి, తరువాత యోగుల వంశంలో జన్మిస్తాడు.

Verse 34

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

మోక్షదాయక జ్ఞానయోగమును మళ్లీ పొందినవాడు సంసారమును అతిక్రమించును. యోగమును తెలుసుకొనదలచిన జిజ్ఞాసువైన నరుడుకూడ యోగము ప్రసాదించు అదే గతి-స్థితిని పొందును.

Verse 35

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

ఆ పరమగతి సమస్త మహాయజ్ఞములు చేసినా లభించదు. వేదవిద్వాంసులైన ద్విజులను కోటిసంఖ్యలో ఘనంగా పూజించిన ఫలముచేత కూడ అది పొందబడదు.

Verse 36

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

శివయోగికి కేవలం భిక్షామాత్రము దానమిచ్చినచో, యజ్ఞదానములచే, అగ్నిహోత్రదానముచే, తీర్థస్థలములలో హోమములచే లభించు ఫలమే లభించును.

Verse 37

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

శివయోగులకు అన్నదానం చేయుటవలన ఆ పుణ్యఫలమంతటినీ పొందగలడు. కాని మోహగ్రస్తులు శివయోగులను అపవాదం చేసి నిందించువారు పాపభాగులు అవుతారు.

Verse 38

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

పుణ్యక్షయమువలన ఆ శ్రోతలు నరకాలలో పడిపోతారు. శ్రోత ఉన్నప్పుడు యోగులను నిందించే అపవాదపాపం వక్తకూ అంటుతుంది.

Verse 39

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

కాబట్టి విని మరింత పాపిగా మారే శ్రోత మహాత్ముల అభిప్రాయంలో నిశ్చయంగా ఘోర దండనకు పాత్రుడు. అయితే భక్తితో నిరంతరం శివుని భజించే శివయోగులు భిన్న స్థాయివారు.

Verse 40

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

వారు మహాభోగాలను కూడా తెలుసుకుంటారు, అలాగే చివరికి శాంకరయోగాన్ని కూడా తెలుసుకుంటారు. అందువల్ల భోగాలను కోరే మనుష్యులు శివయోగులను విధిగా పూజించి గౌరవించాలి.

Verse 41

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

ఆశ్రయం, అన్నపానాలు, శయ్య, ఆవరణాలు మొదలైనవి సమర్పించడం ద్వారా యోగధర్మం స్థాపితమవుతుంది. సంసారసంబంధమైనదైన ఈ యోగధర్మం పాపముద్గరాల దెబ్బలకు కూడా అభేద్యంగా దృఢమవుతుంది.

Verse 42

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

పాప విషయమున యోగులు వజ్రమువలె కఠినమైన ధాన్యములవలె తెలిసికొనవలెను. వారు తాపదుఃఖ సమూహముచే లిప్తులు కారు—నీటిచే తడవని పద్మపత్రంలాగు.

Verse 43

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ఏ దేశమున శివయోగమున రతుడైన ముని నిత్యము నివసించునో, ఆ దేశముకూడ పావనమగును. స్థలమే అతనిచేత శుద్ధమైతే, ముని స్వయంగా ఎంత అధికంగా పవిత్రుడో!

Verse 44

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

కాబట్టి వివేకవంతుడైన సాధకుడు ఇతర కార్యాలన్నిటిని విడిచి, సమస్త దుఃఖాల సంపూర్ణ నివృత్తి కోసం భక్తితో శివయోగాన్ని అభ్యసించాలి.

Verse 45

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

యోగసిద్ధి ఫలాన్ని ధరించిన యోగి, లోకహితాన్ని కోరుతూ, ఇష్టమైన భోగాలను అనుభవించినా, ఇక్కడే స్థితుడై స్వేచ్ఛగా విహరించగలడు.

Verse 46

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

లేదా ఇంద్రియజన్య సుఖాన్ని నిజంగా తుచ్ఛమని భావించి దానిని త్యజించాలి; వైరాగ్యయోగ సాధనతో, తన దృఢ సంకల్పంతో, కర్మబంధం నుండి విముక్తి పొందాలి.

Verse 47

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

ఏ మానవుడు మరణం సమీపమైందని గ్రహించి, పునఃపునః అరిష్ట సూచకాలను చూచి, యోగసాధన ఆరంభానికి నిమగ్నుడై శివక్షేత్రాన్ని ఆశ్రయించాలి।

Verse 48

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

ధీరమనస్సు గల మనిషి అక్కడే నివసిస్తూ ఉంటే, రోగాదుల దాడి లేకుండానే అతడు స్వయంగా ప్రాణాలను విడిచివేయగలడు।

Verse 49

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

ఎవరైనా అనశనం చేసి దేహత్యాగం చేయవచ్చు, లేదా శివాగ్నిలో తన అవయవాలను హోమంగా అర్పించవచ్చు, లేక శివతీర్థాలలో తన దేహాన్ని విసిరి అందులో అవగాహనం చేయవచ్చు—(ఇలాంటి క్రియలతో దేహబంధనాంతం కోరబడుతుంది)।

Verse 50

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २

శివశాస్త్రంలో చెప్పిన విధానప్రకారం ఎవడు ప్రాణాలను పరిత్యజించునో, వాడు తక్షణమే విముక్తుడగును; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 51

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

రోగాది బాధలచేత వశుడై శివక్షేత్రాన్ని ఆశ్రయించినవాడు, ఆ స్థితిలోనే అక్కడ మరణిస్తే, అతడూ విముక్తుడగును; ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 52

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

ఎలా కొందరు ఉపవాసాది సాధనల ద్వారా మరణమే పరమ శ్రేయస్సు అని చెబుతారో, అలాగే శాస్త్రాలపై విశ్వాసంతో ధైర్యంగా నిలిచిన మనస్సే దానిని కలిగిస్తుంది।

Verse 53

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

శివనిందలో మునిగిన వానిని హతమార్చినా, లేదా తానే బాధపడుతూ కూడా విడిచిపెట్టలేని ప్రాణాలను త్యజించినా—అటువంటి వాడు మళ్లీ జన్మించడు।

Verse 54

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

శివనిందలో రతుడైన వానిని హతమార్చలేకపోయినా (ఆ ప్రయత్నంలో) తానే మరణించినవాడు తక్షణమే విముక్తుడగును; అతనితో పాటు మూడు సార్లు ఏడు తరాల కులమూ విముక్తి పొందును.

Verse 55

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

శివుని కొరకు—లేదా శివభక్తుల కొరకు మాత్రమే—ప్రాణాలను త్యజించువాడు, ముక్తిమార్గంలో నిలిచిన మనుష్యులలో అతనికి సమానుడు ఎవరూ లేరు.

Verse 56

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

అందువలన అతనికి సంసారచక్రం నుండి విముక్తి మరింత శీఘ్రముగా కలుగుతుంది—ఇక్కడ చెప్పిన ఉపాయాలలో ఏదో ఒకదానిని ఏ విధంగానైనా ఆశ్రయించినచో.

Verse 57

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

విధివిధానంగా షడధ్వ-శుద్ధిని పొందినవాడు మరణిస్తే, అతనికి ఇక్కడ పశువులవలె ఔర్ధ్వదైహిక (శ్రాద్ధాది) కర్మలు చేయకూడదు।

Verse 58

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

అతడు ఆశౌచంలో పడకూడదు—ప్రత్యేకంగా కుమారుడు మొదలైన కారణాల వల్ల కూడా కాదు—శివాచారాన్ని ఆచరించుటకోసం గానీ, లేదా శివవిద్యను అభ్యసించుటకోసం గానీ।

Verse 59

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

తరువాత ఎవడైనా శివుని ఉద్దేశించి ఏ కర్మ చేయదలచితే, మంగళకరమైనదే చేయాలి; అలాగే తన శక్తి మేరకు శివభక్తులను తృప్తిపరచి గౌరవించాలి।

Verse 60

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

శైవుడు, శైవచిత్తమున్నవాడి మరియు శివభక్తి గల సంతతి ఉన్నవాడి ధనాన్ని స్వీకరించాలి. అలాంటి శైవసంతతి లేకపోతే ఆ ధనాన్ని శివునికి అర్పించాలి; పశుభావబంధితులకు ఇవ్వకూడదు।