Shiva Purana — Vayaviya Samhita, Shloka 33

अन्तराय-उपसर्ग-विवेचनम् / Analysis of Yogic Obstacles (Antarāyas) and Upasargas

Devanagari script

कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम् । संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम्

Transliteration

karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam | saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraissamanvitam

Translation

తన కర్మానుసారంగా దేహనిర్మాణం కలుగుతుంది; దానితో పాటు వశత్వం (అధిపత్యశక్తి) మరియు మనోహర దర్శనం లభిస్తాయి. ఇంద్రసమాన భోగాలతో కూడి సంసార దర్శనమూ అనుభవమవుతుంది.

Word by Word

• कर्म-अनुरूप-निर्माणम्: creation in accordance with actions
• कर्म-अनुरूप-निर्माणम्: कर्ता/भाव (Subject-like nominal/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + अनुरूप (प्रातिपदिक) + निर्माण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः—कर्मणाम् अनुरूपं निर्माणम्

• वशित्वम्: mastery, control
• वशित्वम्: कर्ता/भाव (Subject-like nominal/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: वशित्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• प्रिय-दर्शनम्: pleasant appearance/vision
• प्रिय-दर्शनम्: कर्ता/भाव (Subject-like nominal/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयः—प्रियं दर्शनम्

• संसार-दर्शनम्: vision/knowledge of the world-cycle
• संसार-दर्शनम्: कर्ता/भाव (Subject-like nominal/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—संसारस्य दर्शनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• भोगैः: with enjoyments/pleasures
• भोगैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; करण/सह (instrumental)

• ऐन्द्रैः: Indra-like, belonging to Indra
• ऐन्द्रैः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऐन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण—भोगैः सह

• समन्वितम्: endowed/combined (with)
• समन्वितम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-अनु-√इ (धातु) / समन्वित (कृदन्त)
• Form: कृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; विशेषण—“युक्त/समेत”

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Mahadeva

Characters & Entities

• Indra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that birth, status, attractiveness, and even heavenly pleasures arise as effects of karma and remain within saṃsāra; Shaiva Siddhanta emphasizes turning from these transient fruits toward Pati (Shiva) for liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By highlighting the limits of karmic rewards (even Indra-like enjoyments), it indirectly points devotees to Saguna Shiva worship—Linga-upāsanā—as a purifying path that redirects desire from bhoga to grace (anugraha) and liberation.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is to reduce attachment to karmic fruits and steady the mind in Shiva-oriented sādhanā—japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and contemplative reflection on the impermanence of worldly lordship and pleasures.