लिङ्गप्रतिष्ठा-माहात्म्यम् / The Greatness of Liṅga Installation

Verse 1

उपमन्युरुवाच । नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता । सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

ఉపమన్యు అన్నాడు—ఇక్కడ నిత్య, నైమిత్తిక, కామ్య కర్మాల వల్ల కలిగే సిద్ధులు ప్రకటించబడ్డాయి. శివుని లింగము మరియు పవిత్ర బేర (మూర్తి) ప్రతిష్ఠచేత అవన్నీ తక్షణమే లభిస్తాయి.

Verse 2

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम् । तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

సర్వ లోకము లింగమయమే; సమస్తమూ లింగములోనే ప్రతిష్ఠితమై ఉంది. కనుక లింగము విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠితమైతే, అన్నీ స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమైనట్లే అవుతుంది.

Verse 3

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा । लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

బ్రహ్మ అయినా, విష్ణువు అయినా, రుద్రుడు అయినా, మరెవ్వరైనా—శివలింగ ప్రతిష్ఠను విడిచిపెట్టి స్వపరమపదంలో స్థిరత్వసిద్ధి కలగదు।

Verse 4

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम् । पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

ఇక్కడ ప్రతిష్ఠకు కారణం, అధికారము గురించి ఇంకేమి చెప్పాలి? ఈ కారణముచేతనే స్వయంగా శివుడే వైశ్వేశ్వర లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 5

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे । स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

కాబట్టి ఇహలోకములోను పరలోకములోను క్షేమార్థం సమస్త ప్రయత్నంతో పరమేశ్వరుని లింగాన్ని స్థాపించాలి; లేక బెరము (మూర్తి)నూ ప్రతిష్ఠించాలి।

Verse 6

श्रीकृष्ण उवाच । किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः । कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

శ్రీకృష్ణుడు పలికెను—‘లింగం’ అని చెప్పబడేది ఏమిటి? మహేశ్వరుడు ‘లింగీ’ అని ఎలా పిలువబడతాడు? ఆయనకు ‘లింగభావం’ ఎలా కలుగుతుంది? మరియు ఏ కారణముచేత ఈ లింగంలో శివుడు ఆరాధింపబడుతున్నాడు?

Verse 7

उपमन्युरुवाच । अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम् । अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

ఉపమన్యుడు పలికెను—లింగం అవ్యక్తమని ప్రకటించబడింది; త్రిగుణాలు దానినుండే ఉద్భవించి దానిలోనే లయమవుతాయి. అది అనాది-అనంతమై జగత్తుకు ఉపాదాన కారణము।

Verse 8

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका । तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

అదే పరమ తత్త్వం మూలప్రకృతి; ఆకాశస్వరూపిణి మాయ కూడా అదే. ఆ ఒక్కటినుండే ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు ఉద్భవించింది.

Verse 9

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा । ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

ఆ తత్త్వం నిజంగా త్రివిధం—అశుద్ధం, శుద్ధం, శుద్ధాశుద్ధం (మిశ్రమం). దానినుండే శివుడు, మహేశుడు, రుద్రుడు, విష్ణువు, పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఉద్భవిస్తారు.

Verse 10

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया । अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

భూతాలు మరియు అవి పుట్టే ఇంద్రియాలతో కూడి, శివాజ్ఞచేత ఇక్కడే లయమవుతాయి. అందుకే శివుడు ‘లింగ’మని పిలువబడతాడు; ఆయన ఆజ్ఞచేత జగత్తు గుర్తింపబడి పాలింపబడుతుంది.

Verse 11

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः । ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

ఆయనకు తెలియనిది ఏ కార్యమూ స్వయంగా ఉద్భవించదు. అందువల్ల ఆయన నుండే జన్మించిన విశ్వం, ఆయనలోనే లయమవుతుంది; ఆయనే దానికి ఆధారం, కారణం.

Verse 12

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित् । लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

ఇదివల్లనే ఆయనకు ‘లింగత్వం’ సిద్ధిస్తుంది; మరే విధానంతో కాదు. లింగం శివ-శక్తుల దేహమే, ఎందుకంటే అది ఆ ఇద్దరిచేత అధిష్ఠితమై నివసింపబడుతుంది.

Verse 13

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत् । लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

అతః ఆ పవిత్ర స్థలంలో ఉమాసహితుడైన శివుడు (సాంబుడు)ను నిత్యము ఆరాధించవలెను. లింగవేది మహాదేవియే, లింగము సాక్షాత్తు మహేశ్వరుడే।

Verse 14

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ । न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

ఆ ఇద్దరినీ సమ్యకంగా పూజించినద్వారా ఆయన (శివుడు) మరియు ఆమె (దేవి) ఇద్దరూ సమర్చితులవుతారు. అయితే పరమార్థంగా వారికి లింగదేహత్వం లేదు।

Verse 15

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः । तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరూ పరమ విశుద్ధులు; అందువల్ల ‘దేహం’ అనే మాట కేవలం ఉపచారంగా (వ్యవహారంగా) చెప్పబడుతుంది. అదే పరమాత్మ శివుని పరమ శక్తి।

Verse 16

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम् । न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

ప్రభువు ఆజ్ఞచేత రాజశక్తి (శక్తి) అనుగ్రహింపబడినప్పుడు, అది చరాచర సమస్త జగత్తును ప్రసవిస్తుంది. దాని మహిమను వందల సంవత్సరాలైనా పూర్తిగా వర్ణించలేం।

Verse 17

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि । पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

ఆయనచేత ఆదిలో బ్రహ్మా మరియు నారాయణుడుకూడా మోహితులయ్యారు—పూర్వకాలంలో ఈ త్రిభువన ప్రళయం సమీపించినప్పుడు।

Verse 18

यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

దైవయదృచ్ఛయా లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ అక్కడికి చేరెను।

Verse 19

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम् । मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

అతడు కమలనేత్రుడైన విష్ణువును నిశ్చింతగా నిద్రించుచున్నవాడిగా చూచెను. శంభువు మాయచేత మోహితుడైన పితామహ బ్రహ్మ విష్ణువును సంబోధించెను.

Verse 20

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम् । स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

కోపంతో అతడు మాధవుని కొట్టి లేపి—“నీవెవడు? చెప్పు!” అని గర్జించెను. కాని క్షణమాత్రంలోనే ఆ ఘోర హస్తప్రహారంతో మాధవుడు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాడు.

Verse 21

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम् । तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

నిద్రలేచి శయ్య నుండి లేచిన హరి పరమేష్ఠి బ్రహ్మను చూచెను. అంతరంగంలో కోపమున్నా, తాను కోపంలేనివాడివలె సంయమంతో పలికెను.

Verse 22

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद । इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

“వత్సా, నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి? ఎందుకు వ్యాకులుడవు? చెప్పు.” అని ప్రభుత్వ-రక్షకగుణ సూచకమైన విష్ణువాక్యము విని అతడు ప్రత్యుత్తరం చెప్పసాగెను.

Verse 23

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत । वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

రజోగుణంతో వైరం బంధింపబడిన అతనితో బ్రహ్మ మళ్లీ పలికెను— “నన్ను ‘వత్సా’ అని ఎందుకు అంటావు? నీవు గురువులా, నేను నీ శిష్యుడిలా మాట్లాడుతున్నావే?”

Verse 24

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः । त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

“హే నాథా! నన్ను నీవు ఎరుగవా? ఈ సమస్త ప్రపంచం నా కృతియే. నేను నా స్వరూపాన్ని త్రిధాగా విభజించి ఈ జగత్తును సృష్టించి, ఆపై దానిని పాలించి నియమిస్తాను।”

Verse 25

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते । इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

అతడు— “నేను సంహరిస్తాను; నాకు జగత్తులో స్రష్ట ఎవరూ లేరు” అని చెప్పగానే, అవ్యయుడైన విష్ణువు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 26

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः । भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

“నేనే ఈ విశ్వానికి ఆదికర్తను, ప్రళయంలో హర్తను, మరియు పరిపాలకుని. నీవు కూడా పూర్వకాలంలో నా స్వంత అంగం నుండే— నన్ను, అవ్యయుణ్ని— ఆశ్రయించి అవతరించావు।”

Verse 27

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम् । सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

“నా నియోగం వల్ల నీవు నీ స్వరూపాన్ని త్రిధాగా చేసి త్రిలోకాలను సృష్టిస్తావు; వాటిని పోషిస్తావు; చివరికి వాటిని మళ్లీ తమ మూలంలో లయింపజేస్తావు।”

Verse 28

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम् । तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

నీవు జగన్నాథుడైన, నిరామయుడైన నారాయణుని మరచిపోయావు. ఇంకా నన్ను—నీ సాక్షాత్తు జనకుడిని—ఇలా అవమానిస్తున్నావు.

Verse 29

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया । मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

ఈ విషయంలో నీకు అపరాధం లేదు; నీవు నా మాయచేత మోహితుడవై భ్రమించావు. నా ప్రసాదంతో నీ ఈ భ్రమ త్వరలోనే తొలగిపోతుంది.

Verse 30

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम् । कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

ఓ చతుర్ముఖ బ్రహ్మా, సత్యం విను—నేనే సమస్త దేవతల అధీశ్వరుణ్ని. నేనే కర్త, భర్త, హర్త; సర్వవ్యాపి ప్రభువైన నాతో సముడు ఎవడూ లేడు.

Verse 31

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम् । अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

ఇలా బ్రహ్మా, విష్ణువుల మధ్య పరస్పర వివాదం ఏర్పడింది; ఆపై భయంకరమైన, రోమాంచకరమైన మహాయుద్ధం జరిగింది.

Verse 32

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः । तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

తీవ్ర వైరం బంధించిన ఆ ఇద్దరు దేవులు ముష్టులతో పరస్పరం కొట్టుకుంటూ ఘనమైన ధూళి మబ్బును లేపారు; ఇది వారి దర్పాన్ని హరించి వారికి బోధ కలిగించుటకే జరిగింది.

Verse 33

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम् । ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

ఆ ప్రకటన మధ్యలో ప్రభువు యొక్క అద్భుతమైన, ఐశ్వర్యమయ లింగం ప్రత్యక్షమైంది—వెయ్యి జ్వాలామాలలతో విభూషితమై, అప్రమేయమై, అనుపమమై నిలిచింది.

Verse 34

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम् । तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

అది క్షయ-వృద్ధుల నుండి విముక్తం, ఆది-మధ్య-అంతములేని దివ్య స్వరూపం; దాని సహస్ర జ్వాలల తేజస్సుతో బ్రహ్మా, విష్ణువులు మోహితులయ్యారు.

Verse 35

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा । न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

అప్పుడు వారు యుద్ధాన్ని విడిచి, “ఇది నిజంగా ఏమిటి?” అని ఆలోచించారు; కాని ఆ వేళ దాని యథార్థ స్వరూపం వారిద్దరికీ బోధపడలేదు.

Verse 36

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम् । तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः

అప్పుడు వారు దాని ఆది-అంతాలను పరిశీలించేందుకు సిద్ధమయ్యారు. అక్కడ బ్రహ్మ హంసాకారాన్ని ధరించి, అన్ని దిశలకూ విస్తరించిన రెక్కలతో దానిని అన్వేషించసాగాడు.

Verse 37

मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः । नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम्

మనస్సు, గాలిలా వేగవంతుడై అతడు ప్రయత్నంతో పైకి వెళ్లాడు. అలాగే విశ్వాత్ముడైన నారాయణుడూ శ్రమతో పైకి లేచాడు—లీలగా మెరిసే అంజనరాశి వంటి శ్యామ కాంతితో.

Verse 38

वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः । एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः

అపరిమితమైన వరాహరూపాన్ని ధరించి విష్ణువు క్రిందికి దిగాడు. ఈ విధంగా త్వరిగా విష్ణువు వెయ్యి సంవత్సరాలు నిరంతరం అధోగతిగా సాగాడు.

Verse 39

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यांतं ज्ञातुमिच्छया

దీర్ఘకాలమైనా వరాహరూపి విష్ణువు ఆ లింగమూలాన్ని లేశమాత్రమూ చూడలేకపోయాడు. ఆపై దాని పరిమితిని తెలుసుకోవాలనే కోరికతో అంతే కాలం పైకీ వెళ్లాడు, అయినా ప్రభు-చిహ్నాంతం అందనిదిగానే నిలిచింది.

Verse 40

तथैव भगवान् विष्णुः श्रांतः संविग्नलोचनः

అలాగే భగవాన్ విష్ణువూ శ్రాంతుడయ్యాడు; అతని నేత్రాలు వ్యాకులతతో కలవరపడ్డాయి.

Verse 41

क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितो ऽभवत् । समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ

మహా కష్టంతో అతడు త్వరగా క్రిందనుండి పైకి లేచాడు. ఆపై ఇద్దరూ కలుసుకొని, పరస్పరం చూచుకుంటూ వారి నేత్రాల్లో ఆశ్చర్యం మరియు మృదుహాసం మెరిపాయి.

Verse 42

मायया मोहितौ शंभोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः । पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ

శంభువు మాయచేత మోహితులై వారు ఇద్దరూ కర్తవ్యమేమిటి అకర్తవ్యమేమిటి అనే భేదాన్ని గ్రహించలేకపోయారు. వారు ఇద్దరూ ఆయన సమీపంలోనే నిలిచారు—ఒకడు వెనుక, ఒకడు పక్కన, అలాగే ముందునూ—దూరమవలేనట్లు.

Verse 43

प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिंतयतां तदा

ప్రణమించి ఆ క్షణమే వారు ఆలోచించసాగారు— “ఈ ఆత్మతత్త్వం నిజంగా ఏమిటి?”

Verse 89

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम् । ५

జలశయ్యకు వెళ్లిన విష్ణువు కలతలేక సుఖంగా నిద్రించాడు।

Verse 90

श्रांतोत्यंतमदृष्ट्वांतं पापताधः पितामहः । ५

అత్యంత శ్రమించిన పితామహ బ్రహ్మ ఆ తత్త్వానికి అంతం కనుగొనలేక, పాపమునకు దిగజారుటను చూచి తీవ్రంగా వ్యాకులుడయ్యాడు.