नैमित्तिकविधिक्रमः (Occasional Rites and Their Procedure)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम् । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

ఉపమన్యుడు పలికెను—ఇకపై శివాశ్రమాన్ని ఆశ్రయించి జీవించే భక్తుల కోసం, శివశాస్త్రోక్త మార్గానుసారం నైమిత్తిక విధుల క్రమాన్ని వివరిస్తాను।

Verse 2

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि । अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

ప్రతి నెలలో, రెండు పక్షాలలోను, అష్టమి మరియు చతుర్దశి రోజుల్లో, అలాగే క్రమంగా పర్వదినాలలో కూడా (ఈ శివారాధన చేయవలెను)।

Verse 3

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः । कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

అయనకాలాల్లో, విషువత్తుల్లో, ముఖ్యంగా గ్రహణ సమయాల్లో శివునికి మహాపూజ చేయాలి; లేదా తన శక్తి మేరకు ఇంకా అధిక పూజ చేయవలెను.

Verse 4

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु । स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

ప్రతి నెల విధి ప్రకారం బ్రహ్మకూర్చాన్ని సిద్ధం చేసి, దానితో భగవాన్ శివునికి స్నానం చేయించాలి. ఉపవాసంతో మిగిలినదాన్ని ప్రసాదంగా త్రాగాలి.

Verse 5

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि । निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

బ్రహ్మహత్య వంటి అతి మహాదోషాలకైనా బ్రహ్మకూర్చ వ్రతంలో విధించిన పానముకన్నా శ్రేష్ఠమైన ప్రాయశ్చిత్తం మరొకటి లేదు.

Verse 6

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः । माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद्घृतकंबलम्

పౌష మాసంలో పుష్య నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు సర్వవ్యాపి పరమేశ్వరునికి శుభ నీరాజనం (ఆరతి) చేయవలెను. మాఘ మాసంలో మఘా నక్షత్రం వచ్చినప్పుడు నెయ్యితో నానబెట్టిన కంబళాన్ని భక్తితో దానం చేయవలెను.

Verse 7

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम् । चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

ఫాల్గుణ మాసం చివరి భాగంలో నిజంగా మహోత్సవాన్ని ప్రారంభించవలెను. తరువాత చైత్ర మాసంలో చిత్రా నక్షత్రయుక్త పౌర్ణమికి విధివిధానంగా దోలా-ఉత్సవం (ఊయల సేవ) చేయవలెను.

Verse 8

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम् । ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

వైశాఖ మాసంలో విశాఖా నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు పుష్పమహాలయాన్ని (పుష్పాల మహా అర్పణ-స్థానాన్ని) ఏర్పాటు చేయాలి. జ్యేష్ఠ మాసంలో మూలా నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు శీతల జలకుంభాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 9

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा । श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

ఆషాఢ మాసంలో మరియు ఉత్తరాషాఢా నక్షత్ర సమయంలో విధివిధానంగా పవిత్రారోపణం (పవిత్ర దారాలు/మాలల స్థాపన) చేయాలి. శ్రావణ మాసంలో సంప్రదాయమైన (ప్రాకృత) మండలాలను కూడా సిద్ధం చేయాలి।

Verse 10

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम् । प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

శ్రవిష్ఠా (ధనిష్ఠా) నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు, తదనంతరం ప్రోష్ఠపదా దినంలో ప్రోక్షణం మరియు జలక్రీడా విధిని నిర్వహించాలి; అలాగే పూర్వాషాఢా అధిష్ఠిత దినంలో కూడా చేయాలి।

Verse 11

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम् । अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

ఆశ్వయుజ మాసంలో పాయసం మరియు నవాన్నాన్ని సమర్పించాలి. అదే నైవేద్యాలతో శతభిషజ్ దినమున విధివిధానంగా అగ్నికార్యమును కూడా నిర్వహించాలి.

Verse 12

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम् । मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

కార్తిక మాసంలో కృత్తికా యోగమున వెయ్యి దీపాలను సమర్పించాలి. అలాగే మార్గశీర్షంలో ఆర్ద్రా నక్షత్ర సమయమున నెయ్యితో శివునికి అభిషేకం చేయాలి.

Verse 13

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा । आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

ఆ సమయాల్లో విధిపూజ చేయలేకపోతే ఉత్సవాన్ని నిర్వహించవచ్చు; లేదా ఆస్థానం (ఆచారబద్ధ సభ/ఆసనం) చేయవచ్చు; లేదా మహాపూజ చేయవచ్చు; లేక మరింత అధిక భక్తితో సమర్చన చేయవచ్చు.

Verse 14

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु । दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

శుభకరమైన, ప్రశంసనీయమైన కర్మలు జరుగుతున్నప్పటికీ మనస్సు దిగులుపడితే, దురాచారంలో జారితే, దుఃస్వప్నాలు కలిగితే లేదా అశుభ దర్శనాలు కనబడితే—ఇవి అంతర కలతల లక్షణాలని తెలుసుకొని శివచింతన, శుద్ధి వైపు తిరగాలి.

Verse 15

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा । स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

ఉత్పాతం గానీ ఇతర అశుభ స్థితి గానీ కలిగినప్పుడు, లేదా తీవ్రమైన రోగం ఉన్నప్పుడు, స్నానం, పూజ, జపం, ధ్యానం, హోమం, దానం మొదలైన పవిత్ర క్రియలు చేయాలి.

Verse 16

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः । शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

క్రియలు విధివిధానంగా సిద్ధం చేసిన దానికి అనుగుణంగా చేయాలి; అవి పురశ్చరణతో ముందుగా నిర్వహించబడినవై ఉండాలి. శివానలము (సంస్కృత యజ్ఞాగ్ని) భంగం పొందినా లేదా ఆరిపోయినా, మళ్లీ సంధానం—పునఃప్రతిష్ఠ—చేయాలి.

Verse 17

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः । तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

ఇలా శర్వుడు (శ్రీశివుడు) యొక్క ధర్మంలో దృఢనిష్ఠతో, నిత్యం జాగ్రత్తగా సాధనలో ఉత్సాహంగా ఉండేవానికి—మహేశ్వరుడు ఒక్క జన్మలోనే మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 18

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः । दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

నిత్యమూ నైమిత్తికమూ అయిన కర్మలలో ఈ ఆచారాలను విధివిధానంగా యథోచితంగా ఆచరించువాడు శ్రీకంఠనాథుడు (శివుడు) యొక్క ఆద్య దివ్య ధామాన్ని పొందును।

Verse 19

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः । कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

అక్కడ మహాభోగాలను అనుభవించి ఆ మనిషి వందల కోట్ల కల్పకాలములు గడుపును; నియతకాలాంతరంలో ఆ లోకమునుండి చ్యుతుడై, తరువాత ‘ఔమ—కౌమార’ స్థితినీ పొందును।

Verse 20

संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः । तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्

వైష్ణవమూ బ్రాహ్మమూ అయిన లోకాలను సంప్రాపించి—ప్రత్యేకంగా రుద్రలోకాన్ని పొందీ—అక్కడ దీర్ఘకాలం నివసించి, ముందుగా చెప్పిన దివ్యభోగాలను అనుభవించును।

Verse 21

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम् । श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

తరువాత ఆ లోకమునుండి మరింత పైకి వెళ్లి, ఐదు స్థానాలను అతిక్రమించి, శ్రీకంఠుడు (శివుడు) నుండి మోక్షదాయక జ్ఞానాన్ని పొందును; ఆపై శైవపురం—పరమ శైవ లోకం—కు చేరును।

Verse 22

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु । पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

కేవలం అర్ధచర్యలోనే నిమగ్నుడైనవాడైనా, అదే విధంగా దానిని రెండుసార్లు ఆచరించితే, తరువాత సత్యజ్ఞానాన్ని పొందీ శివసాయుజ్యం—శివునితో సంపూర్ణ ఏకత్వం—ను పొందును।

Verse 23

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम् । अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

గతి అర్ధమాత్రమే పూర్తైన ఆ దేహి, దేహనాశానంతరం కూడా బ్రహ్మాండ సరిహద్దును దాటి, పైగా అవ్యక్తంలోకి చేరి, రెండు భువనాలను అతిక్రమిస్తాడు।

Verse 24

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः । अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

పర్వతరాజు స్తుతించే ప్రభువుకు చెందిన పౌరుషమయ రౌద్రస్థానాన్ని పొందిన తరువాత, అతడు అనేక యుగసహస్రాల పాటు నానావిధ భోగాలను అనేక రీతులుగా అనుభవించాడు।

Verse 25

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते । तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

పుణ్యం క్షయమైనప్పుడు అతడు మళ్లీ భూమిని చేరి మహత్తర కులంలో జన్మిస్తాడు; అక్కడ కూడా పూర్వ సంస్కారబలంతో అతడు మహాద్యుతి—మహాతేజస్సు గలవాడవుతాడు।

Verse 26

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत् । तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

పశుధర్మం—బంధనజీవన మార్గాన్ని—త్యజించి శివధర్మంలో పరాయణుడవు. ఆ ధర్మగౌరవంతో ధ్యానించి శివపురాన్ని పొందును.

Verse 27

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत् । तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

వివిధ భోగాలను అనుభవించి విద్యేశ్వరపదాన్ని పొందును. అక్కడ విద్యేశ్వరులతో కలిసి క్రమంగా అనేక భోగాలను అనుభవించును.

Verse 28

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः । ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

తర్వాత అతడు బ్రహ్మాండ అండంలో లోపల, బయట ఒకసారి మళ్లీ పరిభ్రమిస్తాడు. అప్పుడు శివజ్ఞానం పొందీ, పరాభక్తిని సాధించీ, ప్రభువు కృపతో మోక్షమార్గానికి మళ్లుతాడు.

Verse 29

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते । यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

శివసాధర్మ్యాన్ని పొందినవాడు ఇక మళ్లీ తిరిగి రాడు. శివునందు అత్యంత భక్తుడైనవాడి చిత్తం, విషయాసక్తుడి మనస్సులాగా, శివునందే లీనమవుతుంది.

Verse 30

शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते । एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः

శివధర్మంలో మనస్సును స్థాపించి, చేయునా చేయకపోయినా—వాడు విముక్తుడవుతాడు. ఒక్కసారి తిరిగినవాడు ‘ఏకావృత్తుడు’; రెండుసార్లు ‘ద్విరావృత్తుడు’; మూడుసార్లు తిరిగినవాడు ‘నివర్తకుడు’ (మళ్లీ రాని వాడు).

Verse 31

न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान् । तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना

మళ్లీ చక్రవర్తి రాజు కూడా శివధర్మాధికారిగా నిజంగా ఉండడు. కావున ఏ కారణమో ఏ నెపమో చేత శివుని శరణు పొందినవాడు శివమార్గానికి, దాని పరమ ఫలానికి యోగ్యుడగును.

Verse 32

शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः । नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्

శ్రేయస్సు కోరుతూ ప్రయత్నించినవాడు శివధర్మంలో తన మనస్సును నిలపాలి. ఈ విషయంలో మేము ఎవరికీ ఎలాంటి బలవంతం విధించము.

Verse 33

निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते । रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्

ఈ (ఉపదేశం/తత్త్వం) స్వభావతః బలవంతపు పట్టుదలకూ, అతివాద తర్కవాదాలకూ రుచించదు. అయితే పుణ్యసంస్కారాల గౌరవబలంతో కొందరికి ఇది ప్రీతికరమవుతుంది।

Verse 34

संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत् । प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः

సంసారబంధానికి కారణమైన మలము ఎవరిలో మొలకెత్తదో, వారు ఈ ఉపదేశాన్ని సమగ్రంగా విచారించి, తమ ప్రకృతికి అనుగుణమైన మార్గాన్ని స్వీకరించాలి—శివకృపచేత మోక్షపథం యోగ్యమగుటకు।

Verse 35

शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

ఎవరైనా తనకోసం శివుని—అంటే శివసాయుజ్యము మరియు మోక్షదాయక కృపను—కోరితే, అతడు శివధర్మంలో మరింత అధికంగా నిమగ్నుడై ఆచరించాలి।