अग्निकार्य-होमविधिः (Agnikārya and Homa Procedure)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अथाग्निकार्यं वक्ष्यामि कुण्डे वा स्थंडिले ऽपि वा । वेद्यां वा ह्यायसे पात्रे मृन्मये वा नवे शुभे

ఉపమన్యు అన్నాడు—ఇప్పుడు నేను అగ్నికార్య విధానాన్ని చెబుతాను: కుండంలో గానీ స్థండిలంపై గానీ; లేదా వేదిపై, ఇనుప పాత్రలో, లేక కొత్త శుభ్రమైన మృణ్మయ పాత్రలో।

Verse 2

आधायाग्निं विधानेन संस्कृत्य च ततः परम् । तत्राराध्य महादेवं होमकर्म समाचरेत्

విధానప్రకారం అగ్నిని ప్రతిష్ఠించి సంస్కరించిన తరువాత, అక్కడ మహాదేవుని ఆరాధించి హోమకర్మను ఆచరించాలి।

Verse 3

कुण्डं द्विहस्तमानं वा हस्तमात्रमथापि वा । वृत्तं वा चतुरस्रं वा कुर्याद्वेदिं च मण्डलम्

కుండాన్ని రెండు హస్తమానమో లేదా ఒక హస్తమానమో చేయాలి; అది వృత్తమై ఉండవచ్చు లేదా చతురస్రమై ఉండవచ్చు. అలాగే వేదీ మరియు మండలాన్ని కూడా సిద్ధం చేయాలి।

Verse 4

कुण्डं विस्तारवन्निम्नं तन्मध्ये ऽष्टदलाम्बुजम् । चतुरंगुलमुत्सेधं तस्य द्व्यंगुलमेव वा

కుండం విశాలంగా, స్వల్పంగా లోతుగా ఉండాలి; దాని మధ్యలో అష్టదళ కమలం ఉండాలి. దాని ఉత్సేధం నాలుగు అంగుళాలు—లేదా రెండు అంగుళాలే అయినా సరే।

Verse 5

वितस्तिद्विगुणोन्नत्या नाभिमन्तः प्रचक्षते । मध्यं च मध्यमांगुल्या मध्यमोत्तमपर्वणोः

నాభిమండల ప్రాంతం రెండు విస్తి ఎత్తు వరకు ఉంటుందని వారు ప్రకటిస్తారు. అలాగే ‘మధ్యము’ అనేది మధ్యవేలు యొక్క మధ్యపర్వం మరియు ఉత్తమపర్వం సంధిస్థానమని చెబుతారు.

Verse 6

अंगुलैः कथ्यते सद्भिश्चतुर्विंशतिभिः करः । मेखलानां त्रयं वापि द्वयमेकमथापि वा

సద్గుణులు ‘కర’ (చేతి) అనేది ఇరవై నాలుగు అంగుళాల ప్రమాణమని చెబుతారు. మేఖలాల విషయంలో మూడు గానీ, రెండు గానీ, లేదా ఒక్కటే గానీ ధరించవచ్చు.

Verse 7

यथाशोभं प्रकुर्वीत श्लक्ष्णमिष्टं मृदा स्थिरम् । अश्वत्थपत्रवद्योनिं गजाधारवदेव वा

దానిని యథాశోభంగా నిర్మించాలి—బాగా కుదిరిన మట్టితో మృదువుగా, ఇష్టంగా, దృఢంగా చేయాలి. అలాగే దాని యోని-పీಠాన్ని అశ్వత్థ ఆకు వలె గానీ, గజాధారంలా గానీ ఆకృతిచేయాలి.

Verse 8

मेखलामध्यतः कुर्यात्पश्चिमे दक्षिणे ऽपि वा । शोभनामग्नितः किंचिन्निम्नामुन्मीलिकां शनैः

మేఖల మధ్యభాగం నుండి—పడమరలో గాని దక్షిణంలో గాని—దానిని ఏర్పరచాలి. అగ్నివైపు నుండి నెమ్మదిగా, కొద్దిగా దిగువగా ఉండే అందమైన ఉన్మీలిక (నిష్క్రమణ ద్వారం) చేయాలి.

Verse 9

अग्रेण कुण्डाभिमुखीं किंचिदुत्सृज्य मेखलाम् । नोत्सेधनियमो वेद्याः सा मार्दी वाथ सैकती

మేఖలాను కుండాభిముఖంగా కొద్దిగా ముందుకు ఉంచి, ముందు స్వల్ప స్థలం విడిచిపెట్టాలి. దాని ఎత్తుకు నిర్దిష్ట నియమం లేదు; అది మట్టితో గానీ ఇసుకతో గానీ చేయవచ్చు.

Verse 10

मंडलं गोशकृत्तोयैर्मानं पात्रस्य नोदितम् । कुण्डं च मृन्मयं वेदिमालिपेद्गोमयांबुना

గోమయమిశ్రిత జలంతో మండలాన్ని గుర్తించాలి; పాత్ర పరిమాణం ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా చెప్పలేదు. మట్టితో కుండాన్ని సిద్ధం చేసి, వేదికను గోమయజలంతో లేపనం చేయాలి.

Verse 11

प्रक्षाल्य तापयेत्पात्रं प्रोक्षयेदन्यदंभसा । स्वसूत्रोक्तप्रकारेण कुण्डादौ विल्लिखेत्ततः

పాత్రను కడిగి వేడిచేసి, తరువాత ఇతర (శుద్ధికర) జలంతో ప్రోక్షణ చేయాలి. అనంతరం స్వసూత్రోక్త విధానానుసారం కుండాది ప్రాంతంలో రేఖలు/విన్యాసం చేయాలి.

Verse 12

संप्रोक्ष्य कल्पयेद्दर्भैः पुष्पैर्वा वह्निविष्टरम् । अर्चनार्थं च होमार्थं सर्वद्रव्याणि साधयेत्

సంప్రోక్షణ చేసి దర్భలతో గానీ పుష్పాలతో గానీ అగ్ని-విష్టరాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. అర్చనకూ హోమకూ కావలసిన సమస్త ద్రవ్యాలను విధిగా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 13

प्रक्षाल्यक्षालनीयानि प्रोक्षण्या प्रोक्ष्य शोधयेत् । मणिजं काष्ठजं वाथ श्रोत्रियागारसम्भवम्

కడగదగినదాన్ని కడగాలి; ప్రోక్షణంతో శుద్ధి చేయదగినదాన్ని పవిత్ర జలంతో ప్రోక్షించి శుద్ధి చేయాలి। అది మణితో చేసినదైనా, చెక్కతో చేసినదైనా, లేదా శ్రోత్రియుని గృహం నుండి వచ్చినదైనా—విధివిధానంగా శుద్ధి చేయాలి।

Verse 14

अन्यं वाभ्यर्हितं वह्निं ततः साधारमानयेत् । त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य कुण्डादेरुपरि क्रमात्

లేదా విధిగా పూజింపబడిన మరొక పవిత్ర అగ్నిని సాధారణ యజ్ఞాగ్నిలోకి తీసుకురావాలి. మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, కుండము మరియు దాని సమీప యజ్ఞభూమి పై క్రమంగా అడుగులు వేస్తూ ముందుకు సాగాలి।

Verse 15

वह्निबीजं समुच्चार्य त्वादधीताग्निमासने । योनिमार्गेण वा तद्वदात्मनः संमुखेन वा

అగ్ని-బీజ మంత్రాన్ని స్పష్టంగా ఉచ్చరించి, దానిని తనలోని ‘అగ్ని-ఆసన’ంలో స్థాపించాలి—యోని-మార్గం ద్వారా గానీ, లేదా తన సమ్ముఖంగా అంతర్ముఖంగా అలాగే గానీ।

Verse 16

नियोगः प्रदेश सर्वं कुंडं कुर्याद्विचक्षणः । स्वनाभ्यंतःस्थितं वह्निं तद्रंध्राद्विस्फुलिंगवद्

విచక్షణుడైన సాధకుడు నియమిత స్థలంలో సంపూర్ణ కుండాన్ని సిద్ధం చేయాలి. తరువాత తన నాభిలో అంతఃస్థితమైన అగ్నిని ధ్యానించి, ఆ రంధ్రం ద్వారా స్ఫులింగంలా దానిని ప్రజ్వలింప చేయాలి।

Verse 17

निर्गम्य पावके बाह्ये लीनं बिंबाकृति स्मरेत् । आज्यसंस्कारपर्यंतमन्वाधानपुरस्सरम्

బాహ్య పవిత్ర అగ్నిలో (చేతనను) ప్రవేశింపజేసి, అందులో లీనమైన సూక్ష్మ బింబాకృతిని స్మరించాలి. అన్వాధానంతో ప్రారంభించి ఆజ్య-సంస్కారం వరకు క్రమంగా విధిని నిర్వహించాలి।

Verse 18

स्वसूत्रोक्तक्रमात्कुर्यान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् । शिवमूर्तिं समभ्यर्च्य ततो दक्षिणपार्श्वतः

తన సూత్రంలో చెప్పిన క్రమానుసారం మంత్రవేత్త మూలమంత్రంతో ఆచరణ చేయాలి. శివమూర్తిని సమ్యకంగా అర్చించి, అనంతరం దక్షిణ పార్శ్వమునకు సాగాలి.

Verse 19

न्यस्य मन्त्रं घृते मुद्रां दर्शयेद्धेनुसंज्ञिताम् । स्रुक्स्रुवौ तैजसौ ग्राह्यौ न कांस्यायससैसकौ

ఘృతంలో మంత్రాన్ని న్యసించి ‘ధేనుముద్ర’ను ప్రదర్శించాలి. స్రుక్, స్రువా ప్రకాశవంతమైన లోహంతో ఉండాలి; కాంస్యం, ఇనుము లేదా సీసం వాడరాదు.

Verse 20

यज्ञदारुमयौ वापि स्मार्तौ वा शिल्पसम्मतौ । पर्णे वा ब्रह्मवृक्षादेरच्छिद्रे मध्य उत्थिते

యజ్ఞదారువుతో చేసినదైనా, స్మృతుల్లో విధించినదైనా, శిల్పశాస్త్రసమ్మతమైనదైనా; లేదా బ్రహ్మవృక్షాది పవిత్ర వృక్షాల అఖండ ఆకుపై మధ్యలో నిటారుగా నిలిపినదైనా—ఈ విధాలన్నిటిలో శివలింగారాధనను ఏర్పాటు చేయవలెను।

Verse 21

संसृज्य दर्भैस्तौ वह्नौ संताप्य प्रोक्षयेत्पुनः । पारार्षर्च्यस्वसूत्रोक्तक्रमेण शिवपूर्वकैः

దర్భగడ్డితో ఆ రెండు అగ్నులను సక్రమంగా అమర్చి బాగా ప్రదీప్తం చేసి, తరువాత మళ్లీ పవిత్ర జలంతో ప్రోక్షణ చేయాలి। అనంతరం తన స్వసూత్రంలో చెప్పిన క్రమానుసారం, శ్రీశివుని మొదటిగా చేసుకొని పారార్ష ఋషిపరంపరను విధివిధానంగా ఆరాధించాలి।

Verse 22

जुहुयादष्टभिर्बीजैरग्निसंस्कारसिद्धये । भ्रुंस्तुंब्रुश्रुं क्रमेणैव पुंड्रंद्रमित्यतः परम्

అగ్నిసంస్కారం సిద్ధించుటకు ఎనిమిది బీజమంత్రాలతో ఆహుతులు సమర్పించాలి। క్రమంగా ‘భ్రుం, స్తుం, బ్రుం, శ్రుం’ అని ఉచ్చరించి, ఆపై ‘పుండ్రం, ద్రం’ మొదలైన అక్షరాలతో తదుపరి క్రమాన్ని అనుసరించాలి।

Verse 23

बीजानि सप्त सप्तानां जिह्वानामनुपूर्वशः । त्रिशिखा मध्यमा जिह्वा बहुरूपसमाह्वया

పవిత్ర అగ్నికి చెందిన ఏడు జిహ్వల ఏడు బీజాక్షరాలను క్రమంగా తెలుసుకోవాలి. మధ్య జిహ్వ ‘త్రిశిఖా’ అని, అనేకరూపాలుగా ఆహ్వానించబడేది అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 24

रक्ताग्नेयी नैरृती च कृष्णान्या सुप्रभा मता । अतिरिक्ता मरुज्जिह्वा स्वनामानुगुणप्रभा

‘రక్తాగ్నేయీ’, ‘నైరృతీ’ మరియు ‘కృష్ణా’ అనే మరో శక్తి—ఇవన్నీ ‘సుప్రభా’గా భావించబడుతాయి. అలాగే ‘అతిరిక్తా’ మరియు ‘మరుజ్జిహ్వా’ తమ తమ నామానుగుణమైన కాంతితో ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 25

स्वबीजानन्तरं वाच्या स्वाहांतञ्च यथाक्रमम् । जिह्वामंत्रैस्तु तैर्हुत्वाज्यं जिह्वास्त्वेकैकश क्रमात्

ప్రతి బీజాక్షరం పలికిన తరువాత యథాక్రమంగా ‘స్వాహా’తో ముగిసే మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి. ఆ ‘జిహ్వా-మంత్రాల’తో ఘృతాన్ని అగ్నిలో హోమం చేసి, అగ్నిదేవుని దివ్య జిహ్వలను క్రమంగా ఒక్కొక్కటిగా ఆహ్వానించాలి.

Verse 26

रं वह्नयेति स्वाहेति मध्ये हुत्वाहुतित्रयम् । सर्पिषा वा समिद्भिर्वा परिषेचनमाचरेत्

‘రం’, ‘వహ్నయే’, ‘స్వాహా’—ఈ క్రమంలో అగ్నిలో త్రివిధ ఆహుతిని సమర్పించాలి. అనంతరం ఘృతంతో గానీ సమిధలతో గానీ పరిషేచన (చుట్టూ చల్లడం/పరివేష్టనం) కర్మను ఆచరించాలి.

Verse 27

दीपान्तं परिषिच्याथ समिद्धोमं समाचरेत् । ताः पालाश्यः परा वापि याज्ञिया द्वादशांगुलाः

తదనంతరం దీపాంత భాగం చుట్టూ జలాన్ని ప్రోక్షించి, సమిధలతో హోమాన్ని ఆచరించాలి. ఆ పలాశ కట్టెలు—లేదా ఇతర యాజ్ఞిక సమిధలు—పన్నెండు అంగుళాల ప్రమాణంలో ఉండాలి।

Verse 28

अवक्रा न स्वयं शुष्कास्सत्वचो निर्व्रणाः समाः । दशांगुला वा विहिताः कनिष्ठांगुलिसंमिताः

అవి వంకరగా ఉండకూడదు, సహజంగా ఎండిపోయినవీ కాకూడదు; చర్మం అక్షతంగా, గాయరహితంగా, సమానంగా ఉండాలి. విధించిన ప్రమాణం పది అంగుళాలు, కనిష్ఠాంగుళి వెడల్పుతో లెక్కించబడినది.

Verse 29

प्रादेशमात्रा वालाभे होतव्याः सकला अपि । दूर्वापत्रसमाकारां चतुरंगुलमायताम्

ఆ వాలాభి హోమంలో అన్నిటినీ ప్రదేశమాత్రంగా అర్పించాలి. అవి దూర్వా ఆకుల వంటి ఆకారంతో, నాలుగు అంగుళాల పొడవుగా ఉండాలి.

Verse 30

दद्यादाज्याहुतिं पश्चादन्नमक्षप्रमाणतः । लाजांस्तथा सर्षपांश्च यवांश्चैव तिलांस्तथा

తర్వాత నెయ్యి ఆహుతి ఇవ్వాలి; ఆపై అక్ష-ప్రమాణం మేరకు వండిన అన్నాన్ని అర్పించాలి. అలాగే క్రమంగా లాజాలు, ఆవాలు, యవాలు, నువ్వులు కూడా అర్పించి శివక్రియను సంపూర్ణం చేయాలి.

Verse 31

सर्पिषाक्तानि भक्ष्याणि लेह्यचोष्याणि सम्भवे । दशैवाहुतयस्तत्र पञ्च वा त्रितयं च वा

ఆ విధిలో నెయ్యితో కలిపిన భక్ష్యాలు, లేహ్యాలు, చోష్యాలు వంటి ఆహార నైవేద్యాలు సిద్ధం చేయాలి. అక్కడ ఆహుతులు పది సార్లు, లేదా ఐదు సార్లు, లేక మూడు సార్లైనా ఇవ్వవచ్చు.

Verse 32

होतव्याः शक्तितो दद्यादेकमेवाथ वाहुतिम् । श्रुवेणाज्यं समित्याद्यास्रुचाशेषात्करेण वा

శక్తి మేరకు ఆహుతులు సమర్పించాలి; ఒక్క ఆహుతి అయినా సరిపోతుంది. శ్రువతో నెయ్యి హోమం చేయాలి; శ్రువ లేకపోతే సమిధలు మొదలైనవితో స్రుచితో, లేదా చేతితోనైనా అర్పించవచ్చు.

Verse 33

तत्र दिव्येन होतव्यं तीर्थेनार्षेण वा तथा । द्रव्येणैकेन वा ऽलाभे जुहुयाच्छ्रद्धया पुनः

ఆ కర్మలో దివ్య ద్రవ్యంతో, లేదా తీర్థజలంతో, లేక ఋషి‑సమ్మత వైదిక ద్రవ్యంతో హోమం చేయాలి. అవి లభించకపోతే దొరికే ఒక్క ద్రవ్యంతోనైనా మళ్లీ శ్రద్ధతో ఆహుతి సమర్పించాలి.

Verse 34

प्रायश्चित्ताय जुहुयान्मंत्रयित्वाहुतित्रयम् । ततो होमविशिष्टेन घृतेनापूर्य वै स्रुचम्

ప్రాయశ్చిత్తార్థంగా మంత్రాలతో పవిత్రం చేసి అగ్నిలో మూడు ఆహుతులు సమర్పించాలి. అనంతరం హోమవిశేషంగా సంస్కృతమైన ఘృతంతో స్రుచిని నింపి విధిని కొనసాగించాలి.

Verse 35

निधाय पुष्पं तस्याग्रे श्रुवेणाधोमुखेन ताम् । सदर्भेन समाच्छाद्य मूलेनांजलिनोत्थितः

దాని ముందర పుష్పం ఉంచి, శ్రువను ముఖం కిందకు ఉండేలా పెట్టాడు. తరువాత దర్భతో కప్పి, మూలస్థానంనుండి అంజలి జోడించి లేచి నిలిచాడు.

Verse 36

वौषडंतेन जुहुयाद्धारां तु यवसंमिताम् । इत्थं पूर्णाहुतिं कृत्वा परिषिंचेच्च पूर्ववत्

‘వౌషట్’ అంతమయ్యే మంత్రంతో యవప్రమాణమైన ధారారూప ఆహుతిని అగ్నిలో సమర్పించాలి. ఇలా పూర్ణాహుతి చేసి, పూర్వవిధంగా మళ్లీ పరిషేచనం చేయాలి.

Verse 37

तत उद्वास्य देवेशं गोपयेत्तु हुताशनम् । तमप्युद्वास्य वा नाभौ यजेत्संधाय नित्यशः

అనంతరం దేవేశుడు (శివుడు)ను విధివిధానంగా ఉద్వాసన చేసి, హుతాశనమైన పవిత్ర అగ్నిని జాగ్రత్తగా సంరక్షించాలి। లేదా ఆ అగ్నినీ ఉద్వాసన చేసి, నాభికేంద్రంలో ధ్యానాన్ని స్థిరపరచి నిత్యారాధన చేయాలి।

Verse 38

अथवा वह्निमानीय शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना । वागीशीगर्भसंभूतं संस्कृत्य विधिवद्यजेत्

లేదా అగ్నిని తీసుకొచ్చి, శివశాస్త్రంలో చెప్పిన మార్గానుసారం, వాగీశీ గర్భసంభూతమైన (తత్త్వం/వస్తువు)ను విధివిధానంగా సంస్కరించి, అనంతరం నియమప్రకారం ఆరాధించాలి।

Verse 39

अन्वाधानं पुनः कृत्वा परिधीन् परिधाय च । पात्राणि द्वन्द्वरूपेण निक्षिप्येष्ट्वा शिवं ततः

మళ్లీ అన్వాధాన కర్మను చేసి, అగ్నిచుట్టూ పరిధులను స్థాపించి, యజ్ఞపాత్రాలను జంటక్రమంగా ఉంచి; అనంతరం విధివిధానంగా పరమేశ్వరుడు శివుని ఆరాధించాలి।

Verse 40

संशोध्य प्रोक्षणीपात्रं प्रोक्ष्यतानि तदंभसा । प्रणीतापात्रमैशान्यां विन्यस्या पूरितं जलैः

ప్రోక్షణీ పాత్రను శుద్ధి చేసి, అదే జలంతో ఆ సమస్త సామగ్రిని ప్రోక్షించాలి. తరువాత జలంతో నింపిన ప్రణీతా పాత్రను ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిశలో స్థాపించాలి।

Verse 41

आज्यसंस्कारपर्यंतं कृत्वा संशोध्य स्रक्स्रुवौ । गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः

ఆజ్య-సంస్కారం వరకు కర్మలను చేసి, స్రక్ మరియు స్రువను శుద్ధి చేయాలి. అనంతరం గర్భాధానం, పుంసవనం, సీమంతోన్నయనం అనే సంస్కారాలను నిర్వహించాలి।

Verse 42

कृत्वा पृथक्पृथग्घुत्वा जातमग्निं विचिन्तयेत् । त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृंगं द्विशीर्षकम्

విధివిధానంగా వేర్వేరుగా ఆహుతులు సమర్పించిన తరువాత, కొత్తగా ప్రజ్వలించిన పవిత్ర అగ్నిని ధ్యానించాలి—అది త్రిపాద, సప్తహస్త, చతుఃశృంగ, ద్విశీర్ష రూపముగా ఉంటుంది.

Verse 43

मधुपिंगं त्रिनयनं सकपर्देन्दुशेखरम् । रक्तं रक्ताम्बरालेपं माल्यभूषणभूषितम्

ఆయన మధువర్ణ-సువర్ణ కాంతితో, త్రినేత్రుడై, జటాధారిగా, చంద్రశేఖరుడై ఉన్నాడు. ఆయన రక్తవర్ణ రూపంతో, ఎర్ర వస్త్రాలు మరియు ఎర్ర లేపనంతో, మాల్యాభరణాలతో అలంకృతుడై ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 44

सर्वलक्षणसंपन्नं सोपवीतं त्रिमेखलम् । शक्तिमन्तं स्रुक्स्रुवौ च दधानं दक्षिणे करे

ఆయన సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపన్నుడు, యజ్ఞోపవీతధారి, త్రిమేఖలతో విభూషితుడు. శక్తిమంతుడైన ఆయన కుడిచేతిలో స్రుక్ మరియు స్రువ (ఆహుతి చెంచాలు) ధరించి ఉంటాడు.

Verse 45

तोमरं तालवृंतं च घृतपात्रं तथेतरैः । जातं ध्यात्वैवमाकारं जातकर्म समाचरेत्

తోమరం, తాళవృంతం, ఘృతపాత్రం మొదలైన మంగళద్రవ్యాలతో యుక్తమైనట్లు నవజాత శిశువు రూపాన్ని ధ్యానించి, అనంతరం విధివిధానంగా జాతకర్మను ఆచరించాలి।

Verse 46

नालापनयनं कृत्वा ततः संशोध्य सूतकम् । शिवाग्निरुचिनामास्य कृत्वाहुतिपुरस्सरम्

నాలాపనయన కర్మను చేసి, తరువాత సూతక శుద్ధి చేసుకొని, ‘శివాగ్నిరుచి’ అనే పవిత్ర అగ్నిని స్థాపించి, ముందుగా అందులో ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 47

पित्रोर्विसर्जनं कृत्वा चौलोपनयनादिकम् । अप्तोर्यामावसानान्तं कृत्वा संस्कारमस्य तु

తల్లిదండ్రుల విసర్జన కర్మలను నిర్వహించి, చౌలము-ఉపనయనాది సంస్కారాలను కూడా చేసి, అప్తోర్యామ అవసానమువరకు విధిని పూర్తిచేసి, తరువాత అతని తదుపరి సంస్కారాలను క్రమంగా చేయాలి.

Verse 48

आज्यधारादिहोमं च कृत्वा स्विष्टकृतं ततः । रमित्यनेन बीजेन परिषिंचेत्ततः परम्

ఆజ్యధారా మొదలైన హోమాన్ని చేసి, తరువాత స్విష్టకృత్ కర్మను నిర్వహించాలి. ఆపై ‘రమ్’ అనే బీజమంత్రంతో తదుపరి దశలో పరిషేచనం (చల్లడం) చేయాలి.

Verse 49

ब्रह्मविष्णुशिवेशानां लोकेशानां तथैव च । तदस्त्राणां च परितः कृत्वा पूजां यथाक्रमम्

తదుపరి క్రమంగా బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ, ఈశానులకూ, అలాగే లోకపాలకులకూ, వారి దివ్యాస్త్రాలకూ చుట్టూరా విధిపూర్వకంగా పూజ చేయాలి.

Verse 50

धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं वह्निमुद्धृत्य कृत्यवित् । साधयित्वाज्यपूर्वाणि द्रव्याणि पुनरेव च

ధూపం, దీపం మొదలైన ఉపహారాలు సిద్ధించుటకై కర్మనిపుణుడు పవిత్ర అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేయాలి. నెయ్యి మొదలైన ద్రవ్యాలను విధివిధానంగా సిద్ధం చేసి, మరల కర్మను కొనసాగించాలి.

Verse 51

कल्पयित्वासनं वह्नौ तत्रावाह्य यथापुरा । संपूज्य देवं देवीं च ततः पूर्णांतमाचरेत्

అగ్నిలో ఆసనాన్ని ఏర్పరచి, పూర్వవిధంగా అక్కడే (శివుని) ఆవాహన చేయాలి. దేవుడిని దేవిని కలిసి సమ్యక్‌గా పూజించి, అనంతరం పూర్ణాహుతితో ముగింపు కర్మను సంపూర్ణంగా ఆచరించాలి.

Verse 52

अथ वा स्वाश्रमोक्तं तु वह्निकर्म शिवार्पणम् । बुद्ध्वा शिवाश्रमी कुर्यान्न च तत्रापरो विधिः

లేదా తన ఆశ్రమానికి విధించిన అగ్నికర్మం శివార్పణమే అని గ్రహించి, శివాశ్రమంలో ఉన్న భక్తుడు దానిని అలాగే ఆచరించాలి; ఇందులో వేరే ప్రత్యేక విధి లేదు.

Verse 53

शिवाग्नेर्भस्मसंग्राह्यमग्निहोत्रोद्भवं तु वा । वैवाहोग्निभवं वापि पक्वं शुचि सुगंधि च

శివాగ్నిలోని భస్మాన్ని సేకరించాలి; లేదా అగ్నిహోత్రం నుండి పుట్టిన భస్మం; లేక వివాహాగ్ని నుండి వచ్చినదైనా. అది బాగా దగ్ధమై, శుచిగా, సుగంధంగా ఉండాలి.

Verse 54

कपिलायाः शकृच्छस्तं गृहीतं गगने पतत् । न क्लिन्नं नातिकठिनं न दुर्गन्धं न शोषितम्

కపిలా గోవు పేడను ఒక ముష్టి తీసుకున్నారు; అది ఆకాశంలో పడుతూ కూడా తడిగా కాదు, అతిగా గట్టిగా కాదు, దుర్గంధంగా కాదు, ఎండిపోయినదీ కాదు—అది దాని ఆశ్చర్యకరమైన నిర్మలత్వం.

Verse 55

उपर्यधः परित्यज्य गृह्णीयात्पतितं यदि । पिंडीकृत्य शिवाग्न्यादौ तत्क्षिपेन्मूलमंत्रतः

పైకీ కిందకీ తాకకుండా, ఏదైనా పడిపోయి అపవిత్రమైతే దానిని స్పర్శించకూడదు. దానిని సేకరించి ముద్దగా చేసి మూలమంత్ర జపంతో శివాగ్నిలో వేయాలి.

Verse 56

अपक्वमतिपाक्वं च संत्यज्य भसितं सितम् । आदाय वा समालोड्य भस्माधारे विनिक्षिपेत्

సరిగా కాలని లేదా అతిగా కాలిన భస్మాన్ని విడిచి, శుద్ధమైన తెల్లని భస్మాన్ని గ్రహించాలి. దానిని సేకరించి బాగా వడకట్టి భస్మాధార పాత్రలో ఉంచాలి.

Verse 57

तैजसं दारवं वापि मृन्मयं शैलमेव च । अन्यद्वा शोभनं शुद्धं भस्माधारं प्रकल्पयेत्

భస్మాధార పాత్రను లోహం, చెక్క, మట్టి లేదా రాయి తో తయారు చేయాలి; లేక మరేదైనా శుభ్రమైన, అందమైన పాత్రను భస్మాధారంగా ఏర్పరచాలి.

Verse 58

समे देशे शुभे शुद्धे धनवद्भस्म निक्षिपेत् । न चायुक्तकरे दद्यान्नैवाशुचितले क्षिपेत्

సమమైన, శుభమైన, శుద్ధమైన స్థలంలో భస్మాన్ని ధనంలా భద్రపరచాలి. అర్హతలేని చేతికి ఇవ్వకూడదు; అపవిత్ర నేలపై ఎప్పుడూ వేయకూడదు.

Verse 59

न संस्पृशेच्च नीचांगैर्नोपेक्षेत न लंघयेत् । तस्माद्भसितमादाय विनियुंजीत मन्त्रतः

భస్మాన్ని నీచమైన లేదా అపవిత్ర అవయవాలతో తాకకూడదు; నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు; దాని పవిత్రతను అతిక్రమించకూడదు. కాబట్టి భస్మాన్ని తీసుకొని మంత్రానుసారం మాత్రమే ధరించి వినియోగించాలి.

Verse 60

कालेषूक्तेषु नान्यत्र नायोग्येभ्यः प्रदापयेत् । भस्मसंग्रहणं कुर्याद्देवे ऽनुद्वासिते सति

శాస్త్రోక్త సమయములలోనే భస్మమును ఇవ్వవలెను, అయోగ్యులకు ఇవ్వరాదు. దేవతా ఉద్వాసన జరగకముందే భస్మమును సేకరించవలెను.

Verse 61

उद्वासने कृते यस्माच्चण्डभस्म प्रजापते । अग्निकार्ये कृते पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः

ఓ ప్రజాపతీ! ఉద్వాసన జరిగిన తరువాత మరియు అగ్నికార్యము పూర్తయిన పిమ్మట, శివశాస్త్రమునందు చెప్పబడిన మార్గమున భస్మమును ధరించవలెను.

Verse 62

स्वसूत्रोक्तप्रकाराद्वा बलिकर्म समाचरेत् । अथ विद्यासनं न्यस्य सुप्रलिप्ते तु मण्डले

లేదా తన సూత్రంలో చెప్పిన విధానానుసారం బలికర్మను ఆచరించాలి. అనంతరం బాగా లేపనముచేసి సిద్ధం చేసిన మండలంలో విద్యాసనాన్ని స్థాపించాలి.

Verse 63

विद्याकोशं प्रतिष्ठाप्य यजेत्पुष्पादिभिः क्रमात् । विद्यायाः पुरतः कृत्वा गुरोरपि च मण्डलम्

విద్యాకోశాన్ని ప్రతిష్ఠించి, పుష్పాదులతో క్రమంగా పూజించాలి. విద్య ముందు ఉంచి, గురువుకు కూడా మండలాన్ని నిర్మించాలి.

Verse 64

तत्रासनवरं कृत्वा पुष्पाद्यै गुरुमर्चयेत् । ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान्

అక్కడ శ్రేష్ఠమైన ఆసనాన్ని ఏర్పాటు చేసి, పుష్పాదులతో గురువును అర్చించాలి. తరువాత పూజ్యులను క్రమంగా సత్కరించి, ఆకలిగొన్నవారికి భోజనం పెట్టాలి.

Verse 65

ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम् । निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये

ఆ తరువాత తానే శుద్ధమైన అన్నాన్ని యథాసుఖంగా, బాధ లేకుండా భుజించాలి. లేక దేవునికి ముందుగా నివేదించిన అన్నంలో మిగిలిన ప్రసాదాన్ని తినాలి—ఆ శేషప్రసాదం ఆత్మశుద్ధిని కలిగిస్తుంది.

Verse 66

श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम् । गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः

శ్రద్ధతో—లోభంతో కాదు, చండుడికి (క్రోధి/అశుద్ధ గ్రహీతకు) సమర్పించకుండా—గంధం, మాలలు మొదలైన ఇతర అర్పణాలకూ ఇదే సమాన విధి వర్తిస్తుంది.

Verse 67

न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः । भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत्

అక్కడ ‘నేనే శివుడను’ అనే భావనను వివేకి కలిగించుకోకూడదు. భోజనం చేసి ఆచమనం చేసి, శివుని ధ్యానిస్తూ హృదయంలో మూలమంత్రాన్ని జపించాలి।

Verse 68

कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः । रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम्

మిగిలిన కాలాన్ని యోగ్యమైన విధంగా గడపాలి—శివశాస్త్ర పఠనం, కథా-చర్చలు మొదలైనవాటితో. రాత్రి పూర్వభాగం గడిచిన తరువాత, మనోహరమైన పూజ చేసి…

Verse 69

शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम् । भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा

శివదేవీలకు కలిసి ఒకే అత్యంత శోభనమైన శయ్యను సిద్ధం చేయాలి. అలాగే భక్ష్య‑భోజ్యాలు, వస్త్రాలు, సుగంధ లేపనాలు, పుష్పమాలలు మొదలైనవి సమర్పించి దివ్య దంపతులను భక్తితో ఆరాధించాలి.

Verse 70

मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम् । ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत्

మనసుతో గానీ కార్యంతో గానీ అన్నిటినీ మనోహరంగా, మంగళంగా చేసి, తరువాత శుచిగా ఉండి దేవుడు‑దేవి పాదమూలంలో శయనించాలి—భక్తిసేవలో నిలవాలి.

Verse 71

गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः । प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत्

గృహస్థుడు భార్యతో కలిసి, ఇతరులూ ఒక్కొక్కరుగా, ఉదయకాలాన్ని గుర్తించి మొదటి మాత్ర—‘ఓం’—ను ఉచ్చరించాలి; ఇదే ఆరాధనారంభం.

Verse 72

प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम् । देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः

మనస్సులో సమస్త మనస్సుల దేవుడు—ఉమాసహితుడు, గణపరివృతుడు, అవ్యయుడైన శివునికి నమస్కరించి, దేశకాలానుసారంగా, తన శక్తి మేరకు శౌచాది పూర్వాచారాలను చేయాలి.

Verse 73

शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत् । ततस्तत्समयोन्निद्रैः पुष्पैरतिसुगंधिभिः

శంఖాది దివ్య నినాదాలతో దేవుడిని, దేవిని మేల్కొలపాలి. తరువాత తగిన సమయంలో పూర్తిగా వికసించిన, అత్యంత సుగంధభరిత పుష్పాలతో వారికి అర్పణ చేయాలి.

Verse 74

निर्वर्त्य शिवयोः पूजां प्रारभेत पुरोदितम्

శివశక్తుల పూజను విధివిధానంగా సమాప్తం చేసి, అనంతరం ముందే చెప్పబడిన నియమానుసారం నిర్దిష్ట కర్మను ఆరంభించాలి।