षडध्व-शुद्धिः (Purification of the Six Adhvans / Sixfold Cosmic Path)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् । षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये

ఉపమన్యు పలికెను—ఇకపై గురువు శిష్యుని యోగ్యతను సమ్యక్‌గా పరిశీలించి, సమస్త బంధ విముక్తి కొరకు షడధ్వ-శుద్ధిని నిర్వహించవలెను।

Verse 2

कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् । मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते

సంక్షేపంగా షడధ్వాలు ఇలా పఠించబడతాయి—కలా, తత్త్వం, భువనం, వర్ణం, పదం; వీటికి అతీతంగా మంత్రం.

Verse 3

निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः । व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः

నివృత్తి మొదలైన ఐదు కళల సమూహమే ‘కలాధ్వ’ అని పండితులు చెబుతారు. మిగిలిన ఐదు అధ్వానములూ ఈ కళలచే ఐదైదు విధములుగా సర్వత్ర వ్యాపించియున్నవి.

Verse 4

शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः । षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः

శివతత్త్వం నుండి భూమితత్త్వం వరకు విస్తరించినదే ‘తత్త్వాధ్వ’ అని ప్రకటించబడింది. ఇది ఇరవై ఆరు తత్త్వాలతో కూడి, శుద్ధం, అశుద్ధం మరియు ఉభయాత్మక స్వభావమైంది.

Verse 5

आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः । विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः

ఆధారము నుండి ఉన్మనా వరకు ‘భువనాధ్వ’ అని ప్రకటించబడింది. భేద-ఉపభేదాలను విడిచి లెక్కిస్తే దీని సంఖ్య అరవైగా చెప్పబడింది.

Verse 6

पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः । अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः

యాభై అక్షరాలు రుద్రరూపాలే; అవి ‘వర్ణాధ్వ’ అని పిలువబడతాయి. ‘పదాధ్వ’ అనేక భేదాలు, వైవిధ్యాలతో సమృద్ధమని ప్రకటించబడింది।

Verse 7

सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया । यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः

సర్వ ఉపమంత్రాలతో కూడిన మంత్రాధ్వ పరమవిద్యచేత వ్యాపించియున్నది. తత్త్వనాయకుడైన శివుడు తత్త్వాలలో లెక్కింపబడడు।

Verse 8

मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः । कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्

మంత్రాధ్వను ప్రత్యేకంగా లెక్కించరాదు; అలాగే మంత్రనాయకుడైన ప్రభువు (శివుడు) కూడా (తత్త్వాలలో) లెక్కింపబడడు. కలాధ్వ వ్యాపకం, ఇతరాధ్వాలు వ్యాప్యాలు.

Verse 9

न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम् । षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्

తత్త్వతః యథార్థాన్ని తెలియని వాడు అధ్వశోధనకు అర్హుడు కాడు. అలాగే షడ్విధ అధ్వ స్వరూపం తెలియనివాడూ అర్హుడు కాడు.

Verse 10

व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते । तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा

ఆ (పరిమిత సాధన) ద్వారా వ్యాప్య-వ్యాపక సంబంధం నిజంగా తెలియదు. కనుక అధ్వ స్వరూపమును మరియు వ్యాప్య-వ్యాపకత తత్త్వమును రెండింటినీ గ్రహించాలి.

Verse 11

यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम् । कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा

విధిని యథావిధిగా గ్రహించి అధ్వ-విశోధన చేయాలి. అక్కడ కుండము మరియు మండలము వరకు పూర్వ సంప్రదాయం ప్రకారమే అలాగే నిర్వహించాలి।

Verse 12

द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम् । ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः

తూర్పు దిశలో రెండు చేతుల ప్రమాణముతో కలశమండలాన్ని సిద్ధం చేయవలెను. అనంతరం స్నానమాచరించి నిత్యకర్మలు ముగించి, శిష్యునితో కూడిన శివాచార్యుడు పూజాక్రమాన్ని ప్రారంభించవలెను.

Verse 13

प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत् । तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः

శంభువుని మండలంలో ప్రవేశించి, ముందుగా చెప్పిన విధముగా పూజను ఆచరించవలెను. అక్కడ ప్రభువునకు బాగా ఉడికిన బియ్యంతో ఆఢక-ఆవర ప్రమాణముగా పాయసం (పాలన్నం) సిద్ధం చేయవలెను.

Verse 14

अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत् । पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते

దానిలో సగభాగాన్ని హోమార్థంగా నివేదించి, మిగిలిన భాగాన్ని విధిగా సిద్ధం చేయవలెను. తరువాత ముందుగా సిద్ధపరచి పవిత్ర వర్ణాలతో అలంకరించిన మండలంలో ముందుభాగంలో (క్రియను కొనసాగించవలెను).

Verse 15

स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः । तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः

దేశికుడు (ఆచార్యుడు) ఐదు కలశాలను స్థాపించవలెను—నాలుగు దిక్కులలో మరియు ఒకటి మధ్యలో. ఆ కలశాలలో బిందు-నాద సమన్విత మూలాక్షరాల ద్వారా అధిష్ఠాత్రి బ్రహ్మతత్త్వాలను విన్యసించవలెను.

Verse 16

नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः । ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते

అప్పుడు విధివిన్యాసంలో నిపుణుడైన సాధకుడు ‘న’తో ప్రారంభమై ‘య’తో ముగిసే అక్షరాలను మనస్సులో స్థాపించాలి. మధ్య కుంభంలో ఈశానుడు (శివుడు)ను ధ్యానించాలి; ముందుగా ఉంచిన కుంభంలో పురుషుడు (ప్రభువు యొక్క శుద్ధికారక అంశం)ను చింతించాలి।

Verse 17

अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे । रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्

దక్షిణంలో ‘అఘోర’, ఎడమలో ‘వామ’, పశ్చిమంలో ‘సద్య’ మంత్రాన్ని స్థాపించి రక్షావిధానం చేయాలి. అనంతరం తగిన ముద్రను బంధించి మంత్రంతో కుంభాన్ని అభిమంత్రించాలి.

Verse 18

कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत्यथा पुरा । यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्

శివాగ్నిలో హోమం చేసి, తరువాత పూర్వవిధంగా కార్యాన్ని ప్రారంభించాలి. ముందుగా హోమార్థం కోసం కేటాయించిన పాయసం యొక్క సగభాగాన్ని హోమకార్యంలో వినియోగించాలి.

Verse 19

हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् । तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा

ఆహుతి సమర్పించిన తరువాత మిగిలినదాన్ని శిష్యుడు ప్రసాదంగా భుజించేందుకు ఏర్పాటు చేయాలి. అలాగే మంత్రాలకు తర్పణాంత విధానాన్ని చేసి, పూర్వవిధంగా కర్మను నిర్వహించాలి.

Verse 20

हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् । ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्

ఆ కర్మల పూర్ణాహుతి సమర్పించిన తరువాత ప్రదీపనం (ప్రజ్వలనం) చేయాలి. ఓంకారానంతరం హుంకారాన్ని పలికి, తరువాత ‘ఫట్’ అంతంతో కూడిన మూలమంత్రాన్ని ప్రయోగించాలి.

Verse 21

स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् । तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि

దీపన కర్మలో అంగమంత్రాలను యథాక్రమంగా ‘స్వాహా’తో ముగిస్తూ జపించాలి అని ఆచార్యులు చెబుతారు. ఆ అంగమంత్రాలకు దీపనకర్మలో మూడు ఆహుతులు ఇవ్వాలి।

Verse 22

मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः । त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्

ప్రతి మంత్రాన్ని వందసార్లు జపిస్తూ దీప్తమూర్తులను ధ్యానించాలి. తరువాత త్రిగుణాన్ని త్రిగుణీకరించి, బ్రాహ్మణ కన్య తయారు చేసిన శుద్ధ శ్వేత ద్రవ్యాన్ని వినియోగించాలి।

Verse 23

सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः । चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः

ఒక సూత్రాన్ని మరొక సూత్రంతో మంత్రాభిమంత్రితం చేసి, శిశువు శిఖాగ్రంలో బంధించాలి. శిశువు దేహాన్ని నిటారుగా ఉంచి నిలబడాలి; ఆ సూత్రం పాద బొటనవేలువరకు దిగివుండాలి.

Verse 24

लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् । शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ఆ పవిత్ర సూత్రాన్ని క్రిందికి వేలాడనిచ్చి, అక్కడ దానిని సుషుమ్ణా నాడితో యోగం చేయాలి. తరువాత శాంతా ముద్రను ధరించి, మంత్రవిత్తు మూలమంత్రంతో క్రియను నిర్వహించాలి.

Verse 25

हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् । हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्

ఆమెకు త్రివిధ ఆహుతులను సమర్పించి దేవీ సాన్నిధ్యాన్ని స్థాపించాలి. తరువాత శిష్యుని హృదయంపై తాకి/సంతాడ్య చేసి, మునుపటిలాగే పుష్పక్షేపం చేసి విధిని నిర్వహించాలి.

Verse 26

चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च । सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा

అంతఃచైతన్యాన్ని సముపార్జించి ద్వాదశాంతంలో నివేదించాలి. తరువాత సూత్రాన్ని సూత్రంతో సంయోజించి, అస్త్ర-మంత్రరూప కవచంతో దానిని రక్షించాలి.

Verse 27

अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् । मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्

ఆపై ఆ యజ్ఞోపవీతాన్ని కప్పి, శిష్యుని దేహాన్ని పాశరూపంగా ధ్యానించాలి. అది మూడు మూల మలముల (ఆణవ, మాయీయ, కార్మ) సముదాయమై, భోక్తా–భోగ్య భావలక్షణంతో గుర్తింపబడింది।

Verse 28

विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् । व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः

విషయాలు, ఇంద్రియాలు, దేహం మొదలైనవాటిని జనింపజేసే మూలకారణుడిగా ఆయనను భావించి ధ్యానించాలి. వ్యోమాది భూతరూపాలను ధరించిన శాంతి, అతీతా మొదలైన కలలు ఆయన విభూతులే।

Verse 29

सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः । अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्

వాటిని తమ తమ నామాలతో సూత్రంలో గుచ్చి, ‘నమః’ యుక్త నమస్కారాలతో పూజించాలి. లేదా వాటిని బీజరూపాలుగా (బీజమంత్రాలుగా) చేసి, ముందుగా చెప్పిన క్రమంలో విధిని ఆచరించాలి।

Verse 30

ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् । कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः

తర్వాత మలమునుంచి ప్రారంభించి తత్త్వాల వరకు వ్యాప్తిని స్పష్టంగా పరిశీలించాలి. కలల వ్యాప్తిని మల మొదలైనవాటిలో ఆహుతిరూపంగా సమర్పించి, కలలను ప్రదీప్తం చేసి జాగృతం చేయాలి।

Verse 31

शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् । शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्

ఆచార్యుడు శిష్యుని శిరస్సును స్పర్శించి, క్రమంగా అతని దేహంపై యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరింపజేయాలి. మంత్రోచ్చారణతో ‘శాంత్యతీత’ అనే స్థానంలో సూత్రాన్ని గుర్తించి బిగించాలి—ఇది శివకృపచేత బంధనాతీత గమనానికి సూచకం.

Verse 32

एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्

ఈ విధంగా క్రమానుసారంగా నివృత్తి అంతం వరకు, శాంతిని అతిక్రమించే వరకు విధివిధానంగా చేసి, అనంతరం మూడు ఆహుతులు సమర్పించి; తరువాత పవిత్ర మండలంలో పరమేశ్వరుడు శివుని ఆరాధించాలి।

Verse 33

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् । सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः

దేవుని కుడి వైపున శిష్యుని ఉత్తరముఖంగా కూర్చోబెట్టి, దర్భతో సిద్ధం చేసిన మండలంలో గురువు హోమానంతరం మిగిలిన చరు (అన్నహవి)ను ఇవ్వాలి।

Verse 34

शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् । भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्

శిష్యుడు గురువు ఇచ్చినదాన్ని ముందుగా శివునికి నివేదించి గౌరవంతో స్వీకరించాలి; భుజించిన తరువాత రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి శివమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 35

अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः । सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

ఇంకొక మండలంలో గురువు పంచగవ్యాన్ని కూడా ఇవ్వాలి; శిష్యుడు తన సామర్థ్యానుసారం దానిని త్రాగి, రెండుసార్లు ఆచమనం చేసి శివుని స్మరించాలి।

Verse 36

तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा । प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्

మూడవ మండలంలో, మునుపటిలాగే శిష్యుణ్ని కూర్చోబెట్టి, ఆచార్యుడు శాస్త్రోక్త లక్షణాల ప్రకారం ‘దంతపవనం’ (దంతశుద్ధి) సంస్కారాన్ని ప్రసాదించాలి.

Verse 37

अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः । वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्

అతని మృదువైన దంతకాష్ఠపు అగ్రభాగంతో, తూర్పుముఖంగా గాని ఉత్తరముఖంగా గాని ఉండి, వాక్సంయమంతో ఆసీనుడై శిష్యుడు దంతాలను శుద్ధి చేయాలి।

Verse 38

प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् । प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्

దంతకాష్ఠాన్ని కడిగి విడిచిపెట్టి, ఆచమనం చేసి శివుని స్మరించాలి। దేశికుని ఆదేశానుసారం, అంజలి ఘటించి శివమండలంలో ప్రవేశించాలి।

Verse 39

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि । प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्

గురు దంతపవనం విడిచిపోయినట్లు గమనిస్తే, అప్పుడు వాక్అగ్రంలో తూర్పు-ఉత్తర-పడమర దిశల్లో శివుని దర్శించాలి; శివేతరాన్ని అశివమని గ్రహించాలి।

Verse 40

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये । शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः

ఆ సమయంలో అశుభ దిశను ఎదుర్కొని కర్మ ప్రారంభమైతే, ఆ దోషశాంతి కోసం గురువు మూలమంత్రంతో వంద ఆహుతులు—లేదా దాని సగం, లేదా మళ్లీ దాని సగం—హోమం చేయాలి।

Verse 41

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् । देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्

అనంతరం గురువు శిష్యుణ్ని సమీపానికి తీసుకొని, అతని చెవులలో శివమంత్రాన్ని జపించాలి; తరువాత దేవుని దక్షిణ భాగంలో ఆ శిష్యుణ్ని అధివాసింపజేయాలి।

Verse 42

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः । मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि

అహతమైన ఆసనంపై పరచిన దర్భశయనంపై శుచిగా ఉండాలి; మంత్రంతో పవిత్రం చేసి, రాత్రి తల తూర్పు వైపు ఉంచి పడుకొని, అంతరంగంలో శివుని ధ్యానించాలి।

Verse 43

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः । आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा

గురు శిష్యుని శిఖను శిరస్సుపై దారంతో బిగిగా కట్టాడు. ఆపై రక్షక వస్త్రంతోను కవచంతోను అతనిని కప్పి సంరక్షించాడు.

Verse 44

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः । कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्

భస్మంతో పాటు నువ్వులు, ఆవాలు కలిపి చుట్టూ మూడు పవిత్ర రేఖలను గీయాలి. ఆ గుర్తించిన స్థలానికి వెలుపల—మంత్రజపంతో పవిత్రం చేసి—దిక్పాలకులకు బలి-ఆహుతిని సమర్పించాలి.

Verse 45

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् । प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्

శిష్యుడు కూడా వేరుగా ఉండి, ఆహారం తీసుకోకుండా, ఈ విధంగా అధివాసనాన్ని చేసి, మేల్కొని లేచి తాను చూసిన స్వప్నాన్ని గురువుకు నివేదించాలి.