समयाह्वय-संस्कारः — Rite of ‘Samayāhvaya’ and the Preparatory Layout (Maṇḍapa, Vedi, Kuṇḍas, Maṇḍala, Śiva-kumbha)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते । देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

ఉపమన్యుడు పలికెను—పుణ్యదినమున, శుచియైన మరియు అనేక దోషములేని స్థలమున, ఆచార్యుడు ముందుగా ‘సమయ-ఆహ్వయ’ అనే సంస్కారమును చేయవలెను; దానివలన శిష్యుడు శివారాధన నియమంలో స్థిరపడును।

Verse 2

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः । शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

భూమిని గంధం, వర్ణం, రసం మొదలైన లక్షణాలతో విధివిధానంగా పరిశీలించి, శిల్పశాస్త్రోక్త మార్గానుసారం అక్కడ మండపాన్ని నిర్మించాలి।

Verse 3

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् । अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

వేదిని సిద్ధం చేసి దాని మధ్యలో కుండాలను ఏర్పాటు చేయాలి; అష్టదిక్కుల ప్రకారం వాటిని అమర్చి, తరువాత క్రమంగా ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) దిక్కు నుండి మళ్లీ ప్రారంభించాలి।

Verse 4

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः । प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

ఉపాసకుడు ప్రధాన కుండాన్ని నిర్మించాలి; లేదా దానిని పశ్చిమ భాగంలో ఏర్పాటు చేయాలి. ఒకే ప్రధాన వేదికను చేసి, తరువాత దానికి తగిన శోభను మరియు మంగళ అలంకారాలను సముచితంగా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 5

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः । वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

వితానాలు, ధ్వజాలు, మాలలతో స్థలాన్ని అనేక విధాల అలంకరించి, ఆపై వేదిక మధ్యభాగంలో శుభలక్షణములు గల మండలాన్ని చేయవలెను।

Verse 6

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् । सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

ఈశ్వరావాహనానికి రక్తవర్ణ ద్రవ్యాలు, స్వర్ణాది చూర్ణాలు యోగ్యమని చెప్పబడినవి; అయితే దరిద్రుడు కేవలం సిందూరం, బియ్యం, చక్కెర చూర్ణాలతోనే ఆ ఆహ్వానం చేయవచ్చు।

Verse 7

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा । एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

పద్మం ఒక హస్తమో రెండు హస్తమో పరిమాణముగా ఉండవచ్చు; అది తెలుపు గానీ ఎరుపు గానీ కావచ్చు. ఒక హస్తపద్మానికి కర్ణిక ఎనిమిది అంగుళములని మతము।

Verse 8

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् । द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

కేసరాలు (తంతువులు) దాని సగం పరిమాణముగా ఉండాలి; మిగతా భాగం—అష్టదళములు మొదలైనవి—అనుగుణంగా అమర్చాలి. ద్విహస్తపద్మానికి కర్ణిక మొదలైనవి ద్విగుణ పరిమాణముగా చేయాలి।

Verse 9

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् । एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

దీనిని సిద్ధం చేసిన తరువాత, దాని ఈశాన (ఉత్తర-తూర్పు) భాగంలో శోభా మరియు మంగళ అలంకారాలతో సమృద్ధమైన స్థలాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి. తరువాత వేదికపై మళ్లీ ఒక హస్తం—లేదా దాని సగం—పరిమాణంలో మండలాన్ని గీయాలి.

Verse 10

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते । तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

బియ్యం-ధాన్యాలు, ఆవాలు, నువ్వులు, పుష్పాలు, కుశగడ్డి పరచిన ఆసనంపై, శుభలక్షణాలతో యుక్తమైన శివకుంభాన్ని విధివిధానంగా అలంకరించి స్థాపించాలి।

Verse 11

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा । गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

కుంభం బంగారంతోనైనా, వెండితోనైనా, తామ్రంతోనైనా లేదా మట్టితోనైనా ఉండవచ్చు; దానిపై సుగంధం, పుష్పాలు, అక్షతలు చల్లి, కుశగడ్డి మరియు దూర్వా మొలకలతో అలంకరించాలి।

Verse 12

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् । शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

కంఠంలో తెల్ల దారం కట్టబడి, రెండు కొత్త వస్త్రాలతో కప్పబడి ఉండాలి; శుద్ధజలంతో నిండినది, పైభాగంలో కూర్చతో కూడినది, తగిన ద్రవ్యాలతో యుక్తమై మూతతో ఉండాలి।

Verse 13

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा । विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

భృంగారం, వర్ధనీ, శంఖం లేదా చక్రం—ఇలాంటి ఏ వస్తువైనా—సూత్రాది పవిత్రీకరణ సాధనాలు లేకపోతే అన్నీ నిష్ఫలమే; పద్మపత్రమూ అంతే।

Verse 14

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले । अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

ఆ పద్మాసనంలోని ఉత్తర దళంపై విధివిధానంగా విన్యాసం చేయాలి. ముందుగా చందనసుగంధ జలంతో అస్త్రరాజునకు ‘వర్ధనీ’ పాత్రను సిద్ధం చేయాలి.

Verse 15

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् । कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

తరువాత మండలపు తూర్పు భాగంలోను, మంత్రకుంభంలోను పూర్వవిధంగా చేసి, నియమానుసారం ఈశుని మహాపూజను ఆచరించాలి.

Verse 16

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ । देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

తరువాత సముద్రతీరమున గాని, నదీ తీరమున గాని, గోశాలలో గాని, పర్వతముపై గాని, దేవాలయములో గాని, స్వగృహములో గాని, లేదా మరే మనోహర స్థలములో గాని—అక్కడ బంధవిమోచక పతి శివుని పూజా-ధ్యానమును ఆచరించాలి.

Verse 17

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् । मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

మునుపు చెప్పిన సమస్తాన్ని చేసి—లేదా మండపాది లేకుండానే—పూర్వవిధంగా మండలాన్ని సిద్ధం చేసి, విభావసు (అగ్ని) కొరకు స్థండిలాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేయాలి.

Verse 18

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः । सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

పూజాభవనంలో ప్రవేశించిన గురువు ఆనందంతో ప్రకాశించే ముఖంతో ఉన్నాడు. సర్వమంగళలక్షణాలతో యుక్తుడై విధిపూర్వకంగా నిత్యకర్మలను ఆచరించసాగాడు.

Verse 19

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः । शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

మండల మధ్యంలో మహేశునికి మహాపూజ చేసి, తరువాత శివకుంభంలో మళ్లీ శివుని ఆవాహన చేసి అక్కడ కూడా పూజించాలి।

Verse 20

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् । अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

యజ్ఞరక్షకుడైన ఈశ్వరుని పశ్చిమాభిముఖుడిగా ధ్యానించి, ప్రభువు కుడి (దక్షిణ) వైపున ‘అస్త్రవర్ధినీ’ రూపంలో ఉన్న దివ్యాస్త్రాన్ని అర్చించాలి।

Verse 21

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः । कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

మంత్రవిశారదుడు మంత్రాన్ని మంత్రకుంభంలో విన్యసించి, ముద్రాదిక సమస్త విధులను నిర్వహించి, విధివిధానంగా మంత్రయాగాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 22

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः । प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ఆ తరువాత ఉత్తమ దేశికుడు శివాగ్నిలో హోమం చేయాలి; ప్రధాన కుండం చుట్టూ ఉన్న ఇతర ద్విజులు కూడా ఆహుతులు సమర్పించాలి।

Verse 23

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते । प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

వారికి హోమం ఆచార్య హోమానికి పావు భాగం—లేదా గరిష్ఠంగా సగం—గా విధించబడింది; తరువాత ఉత్తమ దేశికుడు ప్రధాన కుండంలోనే ఆహుతులు వేయాలి।

Verse 24

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् । जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

శివభక్తికి పరాయణులైన కొందరు స్వాధ్యాయం చేస్తారు; కొందరు స్తోత్రాలు మరియు మంగళవచనాలు పఠిస్తారు; మరికొందరు శాస్త్రవిధిగా జపం చేస్తారు.

Verse 25

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च । पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

విధివిధానముల ప్రకారం నృత్యము, గీతము, వాద్యములు మరియు ఇతర మంగళాచారములు నిర్వహించి, సభలోని సభ్యులను కూడా సమ్యక్గా పూజించి, తదుపరి కర్మను క్రమంగా కొనసాగించవలెను।

Verse 26

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् । प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

ఆపై పుణ్యాహ కార్యాన్ని చేయించి, మళ్లీ శంకరుని పూజించి, శిష్యులకు అనుగ్రహం కలగాలని కోరుతూ దేశికుడు దేవుని ప్రార్థించవలెను।

Verse 27

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् । विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

హే దేవదేవేశా, ప్రసన్నుడవు; నా దేహంలో ప్రవేశించు. హే విశ్వేశ్వరా, కరుణవశాత్—హే కరుణానిధీ—ఇవాణ్ని బంధనదుఃఖముల నుండి విమోచించు।

Verse 28

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः । आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

అనంతరం ‘ఇలా చేస్తాను’ అని సంకల్పించి అనుమతి పొందిన దేశికుడు, ఉపవాసనియమంలో ఉంచబడిన శిష్యుని—లేదా కనీసం హవిష్యాహారముతో జీవించే వానిని—ముందుకు తీసుకురావలెను।

Verse 29

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् । जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

అతడు ఏకభోజనుడు గానీ విరతుడు (సంయమీ) గానీ ఉండాలి; స్నానం చేసి ప్రాతఃకర్మలు పూర్తిచేసి ఉండాలి; ప్రణవం ‘ఓం’ జపిస్తూ, దేవాధిదేవ శివుని ధ్యానిస్తూ, మంగళక్రియలతో శుభస్థితిలో ఉండాలి।

Verse 30

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा । दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

పశ్చిమ ద్వారపు ముందరి మండలంలో గానీ, లేక దక్షిణ ద్వార సమీపంలో గానీ, దర్భాసనంపై శిశువును కూర్చోబెట్టి ఉత్తరాభిముఖంగా స్థాపించాలి।

Verse 31

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् । संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

తానే తూర్పు ముఖంగా నిలబడి, శరీరాన్ని నిటారుగా ఉంచి అంజలి ముద్రతో; ప్రోక్షణ జలంతో తనను తాను ప్రోక్షించి, మూధన్య అస్త్రమంత్ర ముద్రతో రక్షా-సంస్కారం చేయాలి।

Verse 32

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः । दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

పుష్పక్షేపంతో మృదువుగా తాకి, గురువు మంత్రసిద్ధమైన కొత్త దుకూల వస్త్రం అర్ధభాగంతో శిష్యుని కళ్లను కట్టాలి।

Verse 33

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् । सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

ఆ తరువాత గురువు ద్వారం ద్వారా శిష్యుని మండలంలో ప్రవేశింపజేయాలి; ఆయన ఆదేశంతో శిష్యుడు శంభువును మూడు సార్లు ప్రదక్షిణ చేయాలి।

Verse 34

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः । प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

తర్వాత ప్రభువుకు స్వర్ణమిశ్రిత పుష్పాంజలిని సమర్పించి, తూర్పుముఖంగా గానీ ఉత్తరముఖంగా గానీ ఉండి, భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేయాలి।

Verse 35

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् । संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

అనంతరం దేశికుడు పూర్వవిధంగా మూలమంత్రం మరియు శిరస్యాస్త్ర మంత్రంతో శిష్యుని ప్రోక్షించి, విధిగా తాడన చేసి అతని నేత్రబంధనాన్ని విప్పవలెను।

Verse 36

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् । अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

అతడు మరల మండలాన్ని దర్శించి అంజలి బద్ధంగా ప్రభువుకు నమస్కరించాలి। అనంతరం శివాచార్యుడు మండలానికి దక్షిణ భాగంలో ఆసీనుడగును।

Verse 37

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः । आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

గురు తన ఎడమ వైపున దర్భాసనంపై శిష్యుని కూర్చోబెట్టి, ముందుగా మహాదేవుని ఆరాధించి, అనంతరం విధిగా ‘శివహస్తం’ను అతనిపై విన్యసించాలి।

Verse 38

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् । शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

దేశికుడు తన పాణిని శివతేజస్సుతో నింపి శివమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి; శివభావంతో పరిపూర్ణుడై ఆ చేతిని శిష్యుని మస్తకంపై న్యసించాలి।

Verse 39

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः । शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

అప్పుడు దేశికుడు (గురు) శిష్యునికి ‘సర్వాంగాలంబన’ విధిని నిర్వహించాలి—అంటే సంపూర్ణ ఆశ్రయ-శాసనంలో స్వీకరించాలి. శిష్యుడూ భూమిపై దండవత్ ప్రణమించి, గురువు ప్రతిష్ఠించిన ఈశ్వరునికి నమస్కరించాలి.

Verse 40

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि । हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

అనంతరం శివాగ్నిలో విధివిధానంగా దేవుని ఆరాధించి, త్రివిధ ఆహుతులను సమర్పించాడు; అలాగే పూర్వవిధంగా శిష్యుని యథోచితంగా ఆసనంపై కూర్చోబెట్టాడు।

Verse 41

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् । नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

కుశాగ్రాలతో ఆ (ఆధారము/ఆసనము)ను స్పర్శిస్తూ, విద్యాశక్తితో స్వయములో ప్రవేశించాలి; మహాదేవునికి నమస్కరించి తరువాత నాడీ-సంధాన సాధన చేయాలి।

Verse 42

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् । शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

శివశాస్త్రోక్త మార్గంలో ప్రాణనిర్గమాన్ని చేసి, శిష్యదేహంలో దాని ప్రవేశాన్ని కూడా స్మరించి, అనంతరం మంత్రాలకు తర్పణం చేయాలి।

Verse 43

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश । देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

మూల (మంత్ర/దేవత) సంతర్పణార్థం అదే మంత్రంతో పది ఆహుతులు సమర్పించాలి; అలాగే అంగాల కోసం క్రమంగా ఆయా అంగమంత్రాలతో మూడు మూడు ఆహుతులు ఇవ్వాలి।

Verse 44

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः । पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

ఆ తరువాత దేశికుడు (ఆచార్యుడు) ప్రాయశ్చిత్తార్థం పూర్ణాహుతి సమర్పించి, మంత్రవేత్తగా మూలమంత్రంతో మళ్లీ పది ఆహుతులు చేయాలి।

Verse 45

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः । हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

తర్వాత దేశికుడు దేవేశ్వరుని మళ్లీ విధివిధానంగా పూజించి, సమ్యక్ ఆచమనం చేసి, శాస్త్రోక్త నియమానుసారం హోమం చేయాలి; తన వర్ణాచారానికి తగిన విధితో వైశ్య శిష్యుని उद्धరించి, శివానుగ్రహంతో శుభమోక్షమార్గంలో నడిపించాలి।

Verse 46

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः । कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

ఇలా దేశికుడు ముందుగా అతనిలో క్షాత్రభావాన్ని మరియు उद्धారక్రియను కలిగించాలి; తరువాత మళ్లీ అదే విధానంతో కర్మ చేసి, అతనిలో విప్రత్వం (బ్రాహ్మణభావం) కూడా కలిగించాలి।

Verse 47

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः । रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

ఇలా రాజన్యుని उद्धరించి, మళ్లీ అతనిని ఆచరణలో విప్రునిగా చేసి, ఆ విప్రునిలో రుద్రత్వాన్ని జాగృతం చేయాలి; ఈ సిద్ధి రుద్రనామమే సాధిస్తుంది।

Verse 48

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि । शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

ప్రోక్షణం మరియు తాడనం చేసి, శిశువు ఆత్మను తన ఆత్మలో న్యసించాలి; తరువాత ఆ ఆత్మ శివస్వరూపమని అనుస్మరించి, అది చిన్ని చిన్ని నిప్పురవ్వలా స్ఫురిస్తూ వెలసుతున్నట్లు ధ్యానించాలి।

Verse 49

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः । निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

గురు, యథోక్త నాడి ద్వారా మంత్రంతో ప్రాణవాయువును రేచనం చేయాలి. అలాగే నాడి ద్వారా బయటికి వెళ్లి, మళ్లీ నాడి మార్గంలో శిష్యుని హృదయంలో ప్రవేశించాలి.

Verse 50

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् । स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

ఆ చైతన్యంలో ప్రవేశించి, దానిని నీల బిందువులా స్మరించాలి. స్వతేజస్సుతో మలము తొలగిన, జ్వలించే ఆ తత్త్వాన్ని నిరంతరం ధ్యానించాలి.

Verse 51

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया । न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

తర్వాత ఆ నాడి ద్వారా దానిని పైకి తీసుకొని, మంత్రసాధకుడు సంహార ముద్రతో దానిని అంతరంలో స్థాపించాలి—పూరకంతో కాదు, ఆత్మతో ఏకత్వ లయార్థం కోసం.

Verse 52

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा । तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

మునుపటిలానే—కుంభకంతో, నాడి ద్వారా నడిపించి, రేచకంతో—అలా దానిని తీసుకొని గురువు శిష్యుని హృదయంలో ఆ శక్తిని స్థాపించాలి.

Verse 53

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् । हुत्वाहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

శివుని నుండి లభించిన ఆ (ఉపవీతాన్ని) తీసుకొని, అతనికి ఉపవీతధారణ చేయించాలి. తరువాత అగ్నిలో మూడు ఆహుతులు సమర్పించి, ఆపై పూర్ణాహుతిని అర్పించాలి.

Verse 54

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने । कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

దేవుని కుడి వైపున కుశగడ్డి‑పుష్పాలతో పరచిన ఉత్తమ ఆసనంపై శిష్యుణ్ని కూర్చోబెట్టి, అతనిని అంజలి బద్ధంగా ఉత్తరాభిముఖంగా కూర్చోబెట్టాడు.

Verse 55

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् । वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

తూర్పు ముఖంగా తానే స్వస్తికాసనాన్ని ఏర్పాటు చేసుకొని, అనంతరం శ్రేష్ఠాసనంపై కూర్చున్నాడు; మహా మంగళనాదంతో ప్రతిధ్వనించే మంత్రోచ్చారణ సాగింది।

Verse 56

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् । ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

పూర్తిగా నిండిన, సంపూర్ణంగా ప్రసాదింపబడిన కలశాన్ని తీసుకొని, శివుని ధ్యానిస్తూ దేశికాచార్యుడు శిష్యునికి అభిషేకం (దీక్షాస్నానం) చేయవలెను।

Verse 57

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् । आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

తర్వాత స్నానజలాన్ని తుడిచివేసి శుభ్రమైన తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి; ఆచమనం చేసి, అలంకరించుకొని, శిష్యుడు అంజలి ముద్రతో మండపానికి వెళ్లాలి।

Verse 58

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे । संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

మునుపటిలాగే శిష్యుని దర్భాసనంపై కూర్చోబెట్టి, గురువు దేవమండలాన్ని విధివిధానంగా పూజించి, అనంతరం కరన్యాసాన్ని ఆచరించాలి।

Verse 59

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः । समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

ఆపై దేశికుడు భస్మముతో దేవుని మనసులో ధ్యానించుచూ, రెండు చేతులతో శిశువును స్నిగ్ధంగా స్పర్శించి ‘శివ’ నామాన్ని ఉచ్చరించవలెను.

Verse 60

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् । सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

అనంతరం అతని శైవ ఆచార్యుడు మాత్రికా-న్యాస విధానాన్ని అనుసరించి దహనశుద్ధి, జలప్రోక్షణాది కర్మలు చేసి పూజలో సకలీకరణాన్ని సంపూర్ణం చేశాడు।

Verse 61

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः । तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

ఆపై దేశికుడు శివాసనాన్ని ధ్యానించి శిష్యుని శిరస్సుపై (మనసులో) స్థాపించాలి; తరువాత నియమానుసారం అక్కడ శివుని ఆవాహన చేసి మనసుతో పరమేశ్వరుని ఆరాధించాలి।

Verse 62

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव । इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

అంజలి ఘటించి దేవుని ప్రార్థించాలి—“నిత్యం ఇక్కడే స్థితుడవై ఉండుము।” అని వినయంగా నివేదించి, శంభువు యొక్క దివ్య తేజస్సుతో ప్రకాశించే స్వరూపాన్ని ధ్యానించాలి।

Verse 63

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् । कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

తరువాత శివుని సమ్యక్‌గా పూజించి, శివాత్మకమైన శైవ ఆజ్ఞను పొందిన తరువాత, శిష్యుని చెవిలో మెల్లగా శివమంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 64

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः । शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

మంత్రాన్ని విని శిష్యుడు అంజలి బద్ధముగా ఉండి, మనస్సును అదే మంత్రంలో లీనముచేసి, శివాచార్యుని ఆజ్ఞ ప్రకారం దానిని మెల్లగా మృదుస్వరంతో జపించవలెను।

Verse 65

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः । उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

అనంతరం మంత్రవిద్యలో నిపుణుడైన ఆచార్యుడు అతనికి శాక్త మంత్రాన్ని ఉపదేశించి, దానిని మృదువుగా సులభంగా ఉచ్చరించి, అతనికి మంగళాశీర్వాదాన్ని ప్రకటించాలి।

Verse 66

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः । समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

తదుపరి వాచ్య-వాచక సంబంధం ద్వారా మంత్రార్థాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించి, ఈశ్వరుని రూపాన్ని స్పష్టంగా సూచించి, ధ్యానార్థం యోగాసనాన్ని విధించాలి।

Verse 67

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ । भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

ఆపై గురువాజ్ఞతో శిష్యుడు—శివుడు, దీక్షిత అగ్ని, గురువు సన్నిధిలో—భక్తితో అలా సంకల్పించి దీక్షావాక్యాన్ని గంభీరంగా ఉచ్చరించాలి।

Verse 68

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा । न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

ప్రాణత్యాగమో—లేదా శిరఛ్ఛేదమో—శ్రేయస్కరం; కానీ త్రిలోచన భగవాన్ శివుని ఆరాధించకుండా నేను అన్నం భుజించను।

Verse 69

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः । तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

మోహజనిత విపర్యయం ఉన్నంతవరకు అతడు నియత విధానాన్ని కొనసాగించాలి. అది తొలగే వరకు ఆ దేవుని ఆరాధించాలి—ఆయనలోనే నిష్ఠతో, ఆయనే పరమాశ్రయంగా భావించి।

Verse 70

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे । लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

ఆ తరువాత శివాశ్రమంలో ‘సమయ’ అనే స్థితి కలుగుతుంది. తగిన అధికారాన్ని పొందినవాడు గురువాజ్ఞను నెరవేర్చువాడై, ఆ నియమశాసనానికి లోబడి ఉంటాడు.

Verse 71

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः । दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

ఆ తరువాత చేతులను విధిగా స్థిరపరచుకొని, తన చేతితో పవిత్ర భస్మాన్ని తీసుకోవాలి. తరువాత మూలమంత్రంతో అభిమంత్రితమైన రుద్రాక్షను శిష్యునికి ఇవ్వాలి.

Verse 72

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा । पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

ప్రభువు యొక్క ప్రతిమ అయినా, లేదా ఆయన సూక్ష్మమైన గూఢదేహరూప సన్నిధి అయినా—ఓ శంభూ, పూజ, హోమం, జపం, ధ్యానం ఇవన్నీ సాధనకు ఉపాయాలే.

Verse 73

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः । आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

ఆ శిష్యుడూ శివాచార్యుని నుండి భక్తి-గౌరవాలతో పొందిన వాటిని, ఆ దేశికుడు (గురు) ఆజ్ఞ ప్రకారమే స్వీకరించాలి—ఇతరథా కాదు.

Verse 74

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः । रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

ఆచార్యుని నుండి పొందిన సమస్తాన్ని భక్తితో శిరస్సుపై ఉంచుకోవాలి. మరియు శంభు ప్రభువును రక్షించి పూజించాలి—మఠంలో గానీ ఇంట్లో గానీ.

Verse 75

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः । भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

ఆపై దేశికుడు (గురు) అతనికి శివాచారాన్ని ఉపదేశించాలి—అతని భక్తి, శ్రద్ధకు అనుగుణంగా, అలాగే అతని ప్రজ্ঞా పరిమాణానికి తగినట్లుగా.

Verse 76

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् । शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

ఏది చెప్పబడిందో, ఏది విధిగా ఆజ్ఞాపించబడిందో, మరేదైనా ప్రకటించబడిందో—సమయోచితంగా శివాచార్యుని ఆజ్ఞగా భావించి, అవన్నీ శిరస్సుపై ధరించవలెను।

Verse 77

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा । देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

శివాగమాన్ని గ్రహించడం, పఠించడం, వినడం—ఇవి దేశికుడైన అధికార గురువునుండి, సరైన దేశ-పరంపరలోనే చేయాలి; స్వేచ్ఛగా కాదు, యాదృచ్ఛిక మూలాల నుండీ కాదు।

Verse 78

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः । साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

ఇలా సంక్షేపంగా ‘సమయ’ అనే సంస్కారం వివరించబడింది. మనుష్యులకు శివపురాన్ని సాక్షాత్తుగా పొందుటకు ఇది పరమ సాధనం.