भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast

Verse 1

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः

అదే క్షణంలో ఆకాశంలో ఒక రథం ప్రత్యక్షమైంది—వెయ్యి సూర్యుల వంటి కాంతితో—వృషధ్వజాన్ని ధరించి, సుందర వస్త్రాలతో అలంకృతమై।

Verse 2

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः

ఆ రథము రెండు ఉత్తమ రత్నసమాన అశ్వములతో యుక్తమై, నాలుగు చక్రములతో సుసజ్జితమై ఉండెను; అందులో అనేక దివ్యాస్త్రశస్త్రములు సమీకృతమై, అమూల్య రత్నములతో విశేషంగా అలంకరింపబడెను।

Verse 3

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः

ఆ ఉత్తమ రథమునకును సారథి ఆయనే కావలెను—త్రిపురయుద్ధమున పూర్వము ఆయన శార్వరథముపై అధిష్ఠితుడై నిలిచినట్లే।

Verse 4

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत

అప్పుడు బ్రహ్మ శూలధారి ప్రభువు (శివుడు) ఆజ్ఞచేతనే ఆ ఉత్తమ రథమును హరి (విష్ణువు) సమీపమునకు తీసికొని వచ్చి, కృతాంజలియై ఆయనను సంభోదించెను।

Verse 5

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः

హే భగవన్, హే భద్ర! హే శుభాంగ వీరా! చంద్రభూషణుడైన భగవాన్—అవ్యయుడైన ప్రభువు శివుడు—నిన్ను రథమారోహణము చేయుమని ఆజ్ఞాపించుచున్నాడు।

Verse 6

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्

రేభ్యాశ్రమ సమీపమున నిలిచియున్న త్ర్యంబకుడు (శివుడు) అంబిక (పార్వతి)తో కలిసి, హే మహాబాహో, నీ దుస్సహమైన పరాక్రమమును దర్శించుచున్నాడు।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्

ఆ మాటలు విని, గణులలో గజరాజువలె మహావీరుడైన ఆ గణుడు, పితామహుడు (బ్రహ్మ) అనుగ్రహం మరియు ఆశీర్వాదం పొందిన తరువాత దివ్య రథాన్ని అధిరోహించాడు।

Verse 8

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः

అలా ఆ ఉత్తమ రథంపై సారథిగా బ్రహ్ముడు నిలిచిన వెంటనే భద్రుని లక్ష్మీ-శ్రీ వృద్ధి చెందింది—త్రిపురద్వేషి రుద్రుని మహిమ ఎల్లప్పుడూ పెరుగునట్లే।

Verse 9

ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः

అప్పుడు మహాబలుడు భానుకంపుడు పూర్ణచంద్రసమప్రభతో ప్రకాశించే శ్రేష్ఠ శంఖాన్ని నోటికి పెట్టుకొని బలంగా ఊదెను।

Verse 10

तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः

ఆ శంఖనాదం—భిన్నసారస ధ్వనిసమానమైనదాన్ని—విని దేవతలు భయంతో వణికిరి; వారి జఠరాగ్ని జ్వలించెను।

Verse 11

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः

యుద్ధాన్ని చూడదలచిన యక్షులు, విద్యాధరులు, నాగేంద్రులు, సిద్ధులు క్షణంలోనే గుమికూడి, ఆకాశంలో ఖాళీ లేక దిశలు నిండిపోయెను।

Verse 12

ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्

అప్పుడు మేఘగర్జనలా నినదించే ఆ నారాయణుడు శార్ఙ్గ ధనుస్సును చెవి వరకు లాగి, మహా బాణవర్షంతో శివగణాల వృషభసమ నాయకుణ్ని గాయపరిచాడు.

Verse 13

तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्

విష్ణుమాయచే ప్రత్యక్షమై శతధారలుగా బాణవర్షం కురిపిస్తున్న వానిని చూచి, భద్రుడు కూడా విజయధనుస్సును ఎత్తుకున్నాడు—సహస్రబాణముఖమువలె—ప్రతిఘాతానికి సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 14

समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः

ఆ దివ్యమైన, యుద్ధంలో భయంకరమైన ధనుస్సును స్వీకరించి, ఈశ్వరుడు దానిని మెల్లగా వంచాడు; మేరు పర్వతమే ధనుస్సువలె అయినట్లు కనిపించింది।

Verse 15

तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्

ఆ ధనుస్సు వంచబడుతుండగా మహానాదం ఉద్భవించింది; ఆ ఘోర ధ్వనితో భూమి కూడా కంపించింది।

Verse 16

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः

అప్పుడు శ్రీమంతుడైన గణపుడు—స్వయంగా ఉగ్రపరాక్రముడు—విషసర్పంలా దగ్ధంగా ప్రకాశించే భయంకరమైన శరవరం (బాణసమూహం)ను పట్టుకున్నాడు।

Verse 17

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

బాణాలను తీస్తుండగా అతని భుజం తూణీరం నోటికి చేరి, వల్మీకం నుండి ఫణం ఎత్తి దారి వెదుకుతున్న పాము వలె కనిపించెను।

Verse 18

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

ఆ బాణం అతని చేతిలో ఎత్తబడగానే క్షణములోనే మెరసింది—మహా సర్పం కరిచి పట్టుకున్న చిన్న పాము తళతళలాడినట్లు।

Verse 19

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

అప్పుడు రుద్ర పరాక్రమముతో సమానుడైన భద్రుడు కోపించి, ఘనమైన తీవ్ర బాణంతో అవ్యయుడైన విష్ణువును లలాటమందు బలంగా గుచ్చెను।

Verse 20

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

నుదుటిపై కేవలం గుర్తుగా చెప్పి ముందే అవమానింపబడిన విష్ణువు గణపతీంద్రునిపై కోపించాడు; సింహేంద్రునిపై మహావృషభుడు రోషించునట్లు।

Verse 21

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

అప్పుడు ఆ క్రూరముఖుడు వజ్రసమానమైన మహాబాణంతో, సర్పసన్నిభమైన భుజముగల గణరాజుని భుజాన్ని ఛేదించాడు।

Verse 22

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

అప్పుడు మహాబలుడైన వీరభద్రుడు కూడా మరల అతని భుజంపై మహావేగంతో ఒక బాణాన్ని విడిచాడు; అది పదివేల సూర్యుల సమాన తేజస్సుతో మండింది।

Verse 23

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

అప్పుడు విష్ణువు మళ్లీ భద్రుని కొట్టెను; భద్రుడును మళ్లీ విష్ణువును కొట్టెను. ఓ బ్రాహ్మణులారా, వారు పరస్పరం మారుమారుగా బాణవర్షాలతో ఒకరినొకరు పదేపదే దాడి చేసిరి.

Verse 24

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

ఆ ఇద్దరూ పరస్పరం మహా వేగంతో త్వరగా బాణాలను విడిచిరి. అప్పుడు వారి మధ్య ఘోరమైన, కలకలమయమైన, రోమాంచకరమైన ద్వంద్వయుద్ధం ఏర్పడెను.

Verse 25

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

ఆ ఇద్దరి మధ్య జరిగిన ఆ ఘోరమైన, కలకలమయమైన యుద్ధాన్ని చూచి, ఆకాశంలో సంచరించే దివ్యజనులు ఆకాశమందు మహా హాహాకారము చేసిరి.

Verse 26

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

అనంతరం భద్రుడు అగ్నిముఖముగల, సూర్యకాంతితో ప్రకాశించే బాణముతో విష్ణువు యొక్క విశాల వక్షస్థలములో బలంగా చీల్చి గుచ్చెను.

Verse 27

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

కానీ అతడు తీవ్రమైన వేగంతో పడివచ్చిన బాణముచే బలంగా గాయపడెను. మహా వేదనకు లోనై, మోహముచే మూర్ఛితుడై నేలపై కూలిపోయెను.

Verse 28

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

అప్పుడు హరి (విష్ణువు) క్షణమాత్రంలోనే మళ్లీ లేచి సంపూర్ణ చైతన్యం పొందగా, అతనిపై సమస్త దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించాడు।

Verse 29

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

అప్పుడు శర్వసేనాధిపతి విష్ణువు, ధనుస్సు నుండి విడిచిన అన్ని బాణాలను ఘోరమైన ప్రతిబాణాలతో అకస్మాత్తుగా అడ్డుకున్నాడు।

Verse 30

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि

అప్పుడు భద్రుడు ‘భద్రాహ్వ’ అనే తన శ్రేష్ఠ బాణంతో, భగవంతుని అప్రతిహత శక్తిచేత, లక్ష్యానికి చేరకముందే మార్గమధ్యంలో ఆ బాణాన్ని శతఖండాలుగా చీల్చాడు।

Verse 31

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्

అప్పుడు అతడు ఒక బాణంతో శార్ఙ్గాన్ని, మరో రెండు బాణాలతో గరుడుని రెక్కలను క్షణమాత్రంలోనే కోసివేశాడు; అది నిజంగా అద్భుతంగా అనిపించింది.

Verse 32

ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः

అప్పుడు తన యోగబల ప్రభావంతో విష్ణువు తన దేహం నుండే వేల సంఖ్యలో భయంకరమైన దేవస్వరూపాలను సృష్టించాడు; వారి చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గద ఉన్నాయి.

Verse 33

सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना

అప్పుడు మహాబాహువైన శంకరుడు క్షణమాత్రంలోనే వారందరినీ—ఒకప్పుడు త్రిపురాలను భస్మం చేసినట్లే—తన కన్ను నుండి పుట్టిన అగ్నితో దహించాడు.

Verse 34

ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्

అప్పుడు మరింత క్రోధించిన విష్ణువు వేగంగా చక్రాన్ని ఎత్తాడు; ఆ క్షణమే ఆ వీరుడు దానిని అతనిపై విసరడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 35

तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः

చక్రాన్ని ఎత్తి తన ముందే నిలిచిన అతనిని చూసి, గణాధిపతి గణేశుడు చిరునవ్వు చిందించినట్లుగా, ఏ ప్రయత్నం లేకుండానే అతనిని ఆపి నిలిపాడు.

Verse 36

स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः

కానీ విష్ణువు అవయవాలు స్తంభించిపోయాయి; ఆ ఘోరమైన, అప్రమేయమైన చక్రాన్ని విసరలేకపోయాడు. విసరాలని కోరినా, శివుని పరమాధిపత్యం చేత బద్ధుడై విష్ణువు సమర్థుడుకాలేదు।

Verse 37

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः

అతడు కష్టంగా శ్వాసిస్తున్నట్టుగా, చక్రసహితమైన ఒక భుజాన్ని పైకెత్తి, ఆపై అలసటతో జడమై రాయిలా నిశ్చలంగా నిలిచిపోయాడు।

Verse 38

विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः

దేహం లేని జీవి శక్తిహీనుడైనట్లే, కొమ్ములు లేని వృషభం నిరుపయోగమైనట్లే, దంతాలు లేని సింహం బలహీనమైనట్లే—శివవియోగంలో విష్ణువూ అలాగే నిష్ప్రభుడై నిలుస్తాడు।

Verse 39

तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

విష్ణువు దుర్దశలో పడినదాన్ని చూసి ఇంద్రాది దేవతలు తీవ్రంగా ఉవ్వెత్తున లేచారు—గణనాయకుడు రెచ్చగొట్టిన వృషభాల్లా, లేదా మృగరాజ సింహం చూసి కలవరపడిన పశువుల్లా।

Verse 40

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

ఆయుధాలు పట్టుకొని, కోపంతో యుద్ధానికి ఉవ్విళ్లూరుతూ వారు అతని వైపు దూసుకొచ్చారు. సమరభూమిలో వారిని చూసి ఆ వీరుడు వారిని తుచ్ఛ శత్రువులుగా భావించాడు—సింహం చిన్న జింకలను లెక్కచేయనట్లే।

Verse 41

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

ఆ వీరుడు సాక్షాత్తు రుద్రుని తనువుగా ప్రత్యక్షమై, శ్రేష్ఠ వీరగణాలతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను. ఓ నిర్దోషీ, అతని ఘోర అట్టహాసం భయాన్నే చీల్చి చెదరగొట్టెను.

Verse 42

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

అలాగే శతమఖుడు (ఇంద్రుడు) వజ్రం పట్టిన కుడిచేతి కూడా—వజ్రాన్ని విసరబోతున్న వేళ—చిత్రంలా స్థిరంగా, కదలకుండా నిలిచిపోయింది; ఎవరో ఆపినట్లుగా అయింది.

Verse 43

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

ఇతరులందరి భుజాలు రక్తంతో లేపితమైనా, ఆలస్యుల అర్ధహృదయ ఆరంభాలవలె బలహీనంగా అదే విధంగా మళ్లీ మళ్లీ వెనుదిరిగేవి।

Verse 44

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

ఆ విధంగా ఆ భగవానుడు వారి సమస్త వైభవాన్ని ఛిన్నం చేశాడు; అందుచేత ఆ సమరంలో అమరులు ఆయన ఎదుట నిలువలేకపోయారు।

Verse 45

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

అవయవాలు స్తంభించగా వారు భయవిహ్వలులై ఇటూ అటూ పరుగెత్తారు; అయినా అదే యుద్ధంలో స్థానం కూడా తీసుకున్నారు—వీరతేజస్సు మరియు భయం మధ్య అంతరంగంలో కలతపడుతూ.

Verse 46

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

అప్పుడు మహాబాహువైన వీరభద్రుడు పారిపోతున్న ఆ వీర దేవతలను పదునైన బాణాలతో ఛేదించాడు—మఘవా ఇంద్రుడు పర్వతాలపై వర్షధారలను కురిపించినట్లే।

Verse 47

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

ఆ వీరునికి పరీఘంలా బలమైన అనేక భుజాలు ఉండేవి; అతని దగ్ధమైన ఆయుధాలు అగ్నిజ్వాలలతో చుట్టబడిన సర్పాల్లా ప్రకాశించాయి।

Verse 48

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

ఆ వీరుడు అనేకమైన అస్త్రశస్త్రాలను విసురుతూ ప్రకాశించాడు. వాటిని విడిచెదురుతూ సృష్టి ఆరంభంలో విశ్వసంభవుడు సమస్త భూతాలను ప్రసవించినట్లే అతడు కనిపించాడు।

Verse 49

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

ఆదిత్యుడు తన కిరణాలతో భూమిని కప్పినట్లే, ఆ వీరుడు క్షణమాత్రంలోనే తన బాణాలతో దిక్కులన్నిటినీ ఆవరించాడు।

Verse 50

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

ఆకాశమండలంలో గణేంద్రుని బంగారు అలంకారిత బాణాలు ఎగిరిపోతూ మెరుపుల రూపాన్ని ధరించి, ఉపమానానికి తగిన దృశ్యమయ్యాయి।

Verse 51

महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

ఆ మహాబలులు అయిన డుండుభులు దేవగణాలను కప్పలవలె తృణప్రాయంగా కొట్టి పడగొట్టి, వారి ప్రాణాలను విడదీశారు; ఇంకా మత్తు పానంలా వారి రక్తరసాన్ని కూడా త్రాగారు.

Verse 52

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

కొంతమంది దేవతల చేతులు నరికివేయబడ్డాయి; కొందరి శ్రేష్ఠ ముఖాలు వికృతమయ్యాయి; మరికొందరి ప్రక్కలు చీల్చబడ్డాయి. ఇలా అమరులూ యుద్ధక్రోధంలో దెబ్బతిని భూమిపై కూలిపోయారు.

Verse 53

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः

ముళ్ల బాణాలచే చీల్చబడి కలతపడ్డ అవయవాలతో, అనేక సంధులు తెగిపోయి—కొంతమంది దేవతలు కళ్లను పైకి తిప్పుకొని మృతులై భూతలంపై పడిపోయారు.

Verse 54

भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्

కొంతమంది భూమిలోకి ప్రవేశించారు; మరికొందరు పర్వత గుహల్లోకి వెళ్లారు. ఇంకొందరు ఆకాశానికి వెళ్లిపోయారు; మరికొందరు జలంలోకి ప్రవేశించారు.

Verse 55

तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः

అలా ఛిన్నభిన్నమైన అవయవాలుగల త్రిదశ వీరుల మధ్య ఆ వీరుడు ప్రకాశించెను— స్వయంగా భగవాన్ భైరవుడివలె; సమస్త ప్రజావర్గము భయ-విస్మయములతో గ్రసింపబడి స్థంభించిపోయెను.

Verse 56

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्

త్రిపురారి త్రిపుర సమూహవ్యుహాన్ని దహించి భస్మం చేసినట్లే, అలాగే దేవబలమంతయు అత్యంత దీనమైపోయెను— దాని దర్శనం భయంకరమూ కరుణాకరమూ అయెను.

Verse 57

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी

అప్పుడు గణేశ్వరుని నుండి జనించిన ఒక కరుణాకరమైన, దీనమైన రూపము ప్రత్యక్షమైంది; అదే క్షణంలో త్రిదశ వీరుల మధ్య రక్తధార నీటివలె ప్రవహించెను.

Verse 58

प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ

అప్పుడు ప్రాణులందరికీ భయాన్ని సూచించే భయంకరమైన నది ప్రవహించసాగింది. ఆ సమయంలో యజ్ఞభూమి రక్తంతో తడిసి పూర్తిగా లతపతమై కనిపించింది.

Verse 59

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे

కైశికీ శ్యామవర్ణంతో, రక్తంతో తడిసిన వస్త్రధారిణిగా, శుంభుడిని సంహరించినట్టే కనిపించింది. ఆ మహా సమరం పూర్తిగా చెలరేగి అత్యంత భయంకరంగా మారిన వేళ ఆమె ఉగ్రశక్తిరూపంగా నిలిచింది.

Verse 60

भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः

భయంతో పట్టుబడినట్లుగా వసుంధర కంపించి కదిలింది; అలాగే మహాసముద్రం కూడా విస్తారమైన అలలు, భ్రమరావర్తాలతో కలతచెంది ఉప్పొంగి తుఫానుగా మారింది।

Verse 61

पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ

అగ్నిమయ ఉల్కలు పడ్డాయి, భయంకర అపశకునాలు ఉద్భవించాయి; చెట్లు కొమ్మలను వదిలేశాయి. అన్ని దిక్కులు ప్రసన్నంగా లేవు, అశివమైన గాలి వీచింది।

Verse 62

अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

అయ్యో, విధి ధర్మాలే తలక్రిందులైనట్లుంది—ఇది అశ్వమేధ యజ్ఞం! ఎందుకంటే ఇక్కడ యజమాని స్వయంగా దక్షుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు ప్రజాపతి।

Verse 63

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

ధర్మాది సభాసదులు గరుడధ్వజుడైన భగవాన్ (విష్ణువు) చేత రక్షింపబడ్డారు; ఇంద్రాది దేవతలు ప్రత్యక్షంగా తమ తమ హవిర్భాగాలను స్వీకరించారు।

Verse 64

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

అయినప్పటికీ యజమాని కోసం, యజ్ఞం కోసం—ఋత్వికులతో సహా—సముచిత ఫలం వెంటనే సిద్ధమైంది: అక్కడికక్కడే శిరఛ్ఛేదం।

Verse 65

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन

కాబట్టి శాస్త్రం నిర్దేశించనిది, ఈశ్వరుడు నిరాకరించినది, అసత్యులు-అధర్ములు స్వీకరించినది—అటువంటి కర్మను ఎప్పుడూ చేయకూడదు।

Verse 66

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

అత్యంత మహాపుణ్యకర్మలు చేసినా, వందల యజ్ఞాలు నిర్వహించినా, మహేశ్వరునిపై భక్తి లేనివాడు ఆ కర్మల నిజమైన ఫలాన్ని పొందడు.

Verse 67

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

అత్యంత మహాపాపం చేసినవాడైనా, భక్తితో శివుని ఆరాధిస్తే, అతడు సమస్త పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 68

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సినదేముంది? శివనిందలో ఆసక్తుడైనవానికి దానం వ్యర్థం, తపస్సు వ్యర్థం; యజ్ఞం వ్యర్థం, హోమం కూడా వ్యర్థమే.

Verse 69

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

అప్పుడు ఆ సమరంలో నారాయణునితో కూడి, రుద్రులతో కూడి, లోకపాలులతో కూడిన దేవసమూహం—గణేంద్రుని ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణాలతో గాయపడీ—తీవ్ర వేదనతో కుంగి పారిపోయారు.

Verse 70

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

ఎక్కడో కొందరు చెదిరిన జుట్టుతో తిరుగుచుండిరి; ఎక్కడో కొందరు దీర్ఘాంగులై కూర్చుండిరి. ఎక్కడో కొందరు వికృత ముఖాలతో పడిపోయిరి; ఎక్కడో దేవవీరులు గట్టిగా కేకలువేశారు।

Verse 71

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

అక్కడ కొందరు త్రిదశులు పూర్తిగా విపన్నులైపోయిరి; వారి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, అస్త్రశస్త్రాలు జారిపడ్డవి. దీనముద్ర వెలుగుచూ భూమిపై పడిపోయిరి, మదం దర్పం బలాభిమానం విడిచి।

Verse 72

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

అజేయుడూ అప్రతిహతుడైన ఆ గణేశుడు తప్పని అస్త్రాలతో దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేసి చెల్లాచెదురు చేశాడు. అప్పుడు గణాధిపతుల మధ్య, ఎద్దుల మధ్య నిలిచిన సింహంలా గణేశుడు ప్రకాశించాడు.