Gṛhapati’s Vow: Turning Grief into Mṛtyuñjaya–Mahākāla Sādhana (गृहपतेः प्रतिज्ञा—मृत्युंजय-महाकालजपः)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । विश्वानरस्सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम् । तदेवम्मन्यमानोभूद्वज्रपातं सुदारुणम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—విశ్వానరుడు తన భార్యతో కలిసి నారదుడు పలికిన మాటలను విన్నాడు. అవే నిజమని భావించి, అతడు వజ్రపాతంలాంటి అత్యంత దారుణ విపత్తుకు లోనయ్యాడు.

Verse 2

हा हतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् । मूर्च्छामवाप महतीं पुत्रशोकसमाकुलः

“హా, నేను హతుడనయ్యాను!” అని చెప్పి అతడు తన హృదయాన్ని కొట్టుకున్నాడు; పుత్రశోకంతో వ్యాకులుడై ఘోర మూర్ఛను పొందెను।

Verse 3

शुचिष्मत्यपि दुःखार्त्ता रुरोदातीव दुस्सहम् । अतिस्वरेण हारावैरत्यन्तं व्याकुलेन्द्रिया

స్వభావతః పవిత్రమై ప్రకాశవంతమైనదైనా ఆమె దుఃఖంతో ఆవృతమైపోయింది. అత్యంత అసహ్యమైన గొంతుతో గట్టిగా విలపిస్తూ ఏడ్చింది; శోక కలకలంతో ఆమె ఇంద్రియాలు పూర్తిగా వ్యాకులమయ్యాయి।

Verse 4

श्रुत्वार्त्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किं किमेतत् । उच्चैर्वदन् गृहपतिः क्व स मे बहिस्थः प्राणोन्तरात्मनिलयस्सकलेंद्रियेशः

ఆ ఆర్తనాదాన్ని విని విశ్వనరుడుకూడా మోహాన్ని విడిచి లేచి, మళ్లీ మళ్లీ—“ఇది ఏమిటి? ఏమైంది?” అని అన్నాడు. తరువాత గట్టిగా—“నా గృహపతి ఎక్కడ? బయట ఉన్నవాడు ఎక్కడ? ఆయనే ప్రాణము, అంతరాత్మగా నివసించేవాడు, సమస్త ఇంద్రియాలకు అధిపతి” అని కేక పెట్టాడు।

Verse 5

ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ । स्मित्वोवाच गृहपस्सबालश्शंकरांशजः

అప్పుడు అతడు తన తల్లిదండ్రులు ఘోర శోకంలో మునిగిపోయినట్లు చూశాడు. శంకరాంశస్వరూపుడైన ఆ బాలుడు చిరునవ్వు నవ్వి, గృహపతిలా మాటలాడాడు।

Verse 6

गृहपतिरुवाच । हे मातस्तात किं जातं कारणन्तद्वदाधुना । किमर्थं रुदितोऽत्यर्थं त्रासस्तादृक्कुतो हि वाम्

గృహపతి అన్నాడు—“అమ్మా, నాన్నా! ఏమైంది? దానికి కారణం ఇప్పుడే చెప్పండి. మీరు ఇద్దరూ ఇంతగా ఎందుకు ఏడుస్తున్నారు? ఇలాంటి భయం మీకు ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది?”

Verse 7

न मां कृतवपुस्त्राणम्भवच्चरणरेणुभिः । कालः कलयितुं शक्तो वराकीं चिञ्चलाल्पिका

నీ పాదధూళిలో శరణు పొందిన నేను దృఢంగా రక్షితుడనయ్యాను; అందుచేత కాలుడు నన్ను గ్రహించలేడు—అతడు దుర్భాగ్యుడు, చంచలుడు, అల్పుడు.

Verse 8

प्रतिज्ञां शृणुतान्तातौ यदि वान्तनयो ह्यहम् । करिष्येहं तथा येन मृत्युस्त्रस्तो भविष्यति

ప్రియ తల్లిదండ్రులారా, నా ప్రతిజ్ఞను వినండి. నేను నిజంగా మీ కుమారుడనైతే, మరణమూ భయపడేలా నేను కార్యం చేస్తాను.

Verse 9

मृत्युंजयं समाराध्य गर्वज्ञं सर्वदं सताम् । जपिष्यामि महाकालं सत्यं तातौ वदाम्यहम्

సత్పురుషులకు సర్వదానకర్త, గర్వాన్ని జయించువాడు అయిన శ్రీమృత్యుంజయుని విధివిధానంగా ఆరాధించి, నేను మహాకాల నామజపం చేస్తాను. తండ్రీ, నేను సత్యమే చెబుతున్నాను.

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य जारितौ द्विजदम्पती । अकालमृतवर्षौघैर्गततापौ तदोचतुः

నందీశ్వరుడు పలికెను—అతని మాటలు విని, అకాలమరణపు వర్షధారలచే దగ్ధమైన ఆ బ్రాహ్మణ దంపతులు దుఃఖవిముక్తులై, అప్పుడు పలికిరి.

Verse 11

द्विजदम्पती ऊचतुः । पुनर्ब्रूहि पुनर्ब्रूहि कीदृक्कीदृक् पुनर्वद । कालः कलयितुन्नालं वराकी चञ्चलास्ति का

ద్విజ దంపతులు పలికిరి—“మళ్లీ చెప్పండి, మళ్లీ చెప్పండి; అది ఎట్లాంటిదో స్పష్టంగా మరల వివరించండి. దాని పరిమాణాన్ని కాలముకూడా పూర్తిగా కొలవలేడు; అటువంటి దానిపై ఏ దుర్బల చంచల బుద్ధి స్థిరమగును?”

Verse 12

आवयोस्तापनाशाय महोपायस्त्वयेरितः । मृत्युंजयाख्यदेवस्य समाराधनलक्षणः

మా ఇద్దరి బాధను తొలగించుటకు నీవు ఒక మహోపాయాన్ని ఉపదేశించావు—మృత్యుంజయనామ దేవుని సమ్యక్ ఆరాధనకు సంబంధించిన విధి-లక్షణములు.

Verse 13

तद्वच्च शरणं शम्भोर्नातः परतरं हि तत् । मनोरथपथातीत कारिणः पापहारिणः

అదేవిధంగా శంభుని శరణు కన్నా ఉన్నతమైన ఆశ్రయం లేదు. ఆయన మనోరథ మార్గాలకు అతీతంగా కార్యసిద్ధి చేస్తాడు; పాపాలను హరించేవాడు.

Verse 14

किन्न श्रुतन्त्वया तात श्वेतकेतुं यथा पुरा । पाशितं कालपाशेन ररक्ष त्रिपुरान्तकः

ఓ తాతా! నీవు వినలేదా—పూర్వకాలంలో కాలపాశంతో బంధింపబడిన శ్వేతకేతువును త్రిపురాంతకుడు అయిన పరమేశ్వరుడు శివుడు రక్షించాడు.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां गृहपत्यवतारवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము తృతీయమైన శతరుద్రసంహితలో ‘గృహపత్యావతారవర్ణనం’ అనే పదిహేనవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 16

क्षीरोदमथनोद्भूतं प्रलयानलसन्निभम् । पीत्वा हलाहलं घोरमरक्षद्भुवनत्रयम्

క్షీరసాగర మథనంలో పుట్టి ప్రళయాగ్నివలె భయంకరంగా ఉన్న హాలాహల విషాన్ని శివుడు పానంచేసి త్రిలోకాలను రక్షించాడు.

Verse 17

जलंधरं महादर्पं हृतत्रैलोक्यसम्पदम् । रुचिरांगुष्ठरेखोत्थ चक्रेण निजघान यः

మహాదర్పంతో త్రిలోకసంపదను హరించిన జలంధరుని, తన అంగుళి రేఖ నుండి ఉద్భవించిన రుచిరమైన చక్రంతో సంహరించినవాడు ఆయన.

Verse 18

य एकेषु निपातोत्थज्वलनैस्त्रिपुरम्पुरा । त्रैलोक्यैश्वर्यसम्मूढं शोषयामास भानुना

యెవడు పూర్వకాలంలో తన శక్తి ఆఘాతమునుండి ఉద్భవించిన సూర్యసమ జ్వాలచేత, త్రిలోకైశ్వర్య వైభవమునకు మోహితమైన త్రిపురాన్ని ఎండబెట్టెను।

Verse 19

कामं दृष्टिनिपातेन त्रैलोक्यविजयोर्जितम् । निनायानंगपदवीं वीक्ष्यमाणेष्वजादिषु

కేవలం దృష్టిపాతమాత్రముననే త్రిలోకవిజయముచేత బలవంతుడైన కాముని ఆయన వశపరచి, బ్రహ్మాది దేవులు చూస్తుండగానే అనంగస్థితికి (దేహరహితుడిగా) చేర్చెను।

Verse 20

तम्ब्रह्माद्यैककर्तारम्मेघवाहनमच्युतम् । प्रयाहि पुत्र शरणं विश्वरक्षामणिं शिवम्

ఓ కుమారా, నీవు శివుని శరణు పొందుము—ఆయనే బ్రహ్మాది దేవులకు కూడా ఏకైక ఆదికర్త, అచ్యుతుడు, మేఘవాహనుడు, సమస్త విశ్వరక్షణకు మణిరూపుడు।

Verse 21

नन्दीश्वर उवाच । पित्रोरनुज्ञाम्प्राप्येति प्रणम्य चरणौ तयोः । प्रादक्षिण्यमुपावृत्य बह्वाश्वास्य विनिर्ययौ

నందీశ్వరుడు పలికెను—తల్లిదండ్రుల అనుమతి పొందిన తరువాత, వారి పాదములకు నమస్కరించాడు. ఆపై ప్రదక్షిణ చేసి, అనేక విధాల ఆశ్వాసనమిచ్చి, ఆ ఇద్దరూ బయలుదేరిరి।

Verse 22

सम्प्राप्य काशीं दुष्प्रापाम्ब्रह्मनारायणादिभिः । महासंवर्त्तसन्तापहन्त्रीं विश्वेशपालिताम्

వారు కాశీని చేరిరి—బ్రహ్మ, నారాయణాది దేవులకు సైతం దుర్లభమైనది. ఆ పవిత్ర నగరం మహాసంవర్త ప్రళయపు దాహతాపాన్ని హరించేది; విశ్వేశుడు (శివుడు) దానిని పరిరక్షించుచున్నాడు।

Verse 23

स्वर्धुन्या हारयष्ट्येव राजिता कण्ठभूमिषु । विचित्रगुणशालिन्या हरपत्न्या विराजिताम्

ఆమె కంఠప్రదేశంలో స్వర్గగంగ హారదండంలా కాంతి వెలిగింది; విచిత్రగుణసంపన్నమైన హరపత్నీ అపూర్వ తేజస్సుతో విరాజిల్లింది।

Verse 24

तत्र प्राप्य स विप्रेशः प्राग्ययौ मणिकर्णिकाम् । तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरम्प्रभुम्

అక్కడికి చేరిన ఆ విప్రశ్రేష్ఠుడు తూర్పు దిశగా మణికర్ణికకు వెళ్లాడు. అక్కడ విధిపూర్వక స్నానం చేసి ప్రభు విశ్వేశ్వరుడు—ప్రకాశమాన శివుని—దర్శించాడు।

Verse 25

साञ्जलिर्नतशीर्षोऽसौ महानन्दान्वितस्सुधीः । त्रैलोक्यप्राणसन्त्राणकारिणम्प्रणनाम ह

ఆ బుద్ధిమంతుడు అంజలి గట్టి, శిరస్సు వంచి, మహానందంతో నిండిపోయి, త్రిలోకాల ప్రాణాలను కాపాడే రక్షకునికి నమస్కరించాడు।

Verse 26

आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये मुहुः । परमानंदकंदाढ्यं स्फुटमेतन्न संशयः

ఆ లింగాన్ని మళ్లీ మళ్లీ దర్శించి అతడు హృదయంలో పునఃపునః పరితృప్తి పొందెను. సందేహం లేకుండా అది పరమానందమూలంతో సమృద్ధమైన లింగమే.

Verse 27

अहो न मत्तो धन्योस्ति त्रैलोक्ये सचराचरे । यदद्राक्षिषमद्याहं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम्

అహో! చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకాల్లో నన్ను మించిన ధన్యుడు లేడు; ఎందుకంటే నేడు నేను శ్రీమాన్ సర్వవ్యాపి విశ్వేశ్వర ప్రభువును దర్శించితిని.

Verse 28

मम भाग्योदयायैव नारदेन महर्षिणा । पुरागत्य तथोक्तं यत्कृतकृत्योस्म्यहन्ततः

నా భాగ్యోదయానికే మహర్షి నారదుడు పూర్వమే వచ్చి అట్లే ఉపదేశించాడు; ఆ తరువాత నేను నిజంగా కృతకృత్యుడనయ్యాను.

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । इत्यानन्दामृतरसैर्विधाय स हि पारणम् । ततश्शुभेह्नि संस्थाप्य लिंगं सर्व्वहितप्रदम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—ఇలా ఆనందామృతరసమయ నైవేద్యాలతో విధివిధానంగా పారణం చేసెను. తరువాత శుభదినమున సర్వహితప్రదమైన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించెను.

Verse 30

जग्राह नियमान्घोरान् दुष्करानकृतात्मभिः । अष्टोत्तरशतैः कुम्भैः पूर्णैर्गंगाम्भसा शुभैः

అతడు ఘోరమైన నియమాలను స్వీకరించెను; అవి అసంయతులకు దుష్కరమైనవి. గంగాజలంతో నిండిన శుభమైన నూట ఎనిమిది కుంభాలతో పూజను నిర్వహించెను.

Verse 31

संस्नाप्य वाससा पूतः पूतात्मा प्रत्यहं शिवम् । नीलोत्पलमयीम्मालां समर्पयति सोऽन्वहम्

స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, బాహ్యంగా అంతరంగంగా పవిత్రుడై అతడు ప్రతిదినం శివుని ఆరాధిస్తాడు. అలాగే నిత్యం నీలకమలమాలిని శివునికి సమర్పిస్తాడు.

Verse 32

अष्टाधिकसहस्रैस्तु सुमनोभिर्विनिर्मिताम् । स पक्षे वाथ वा मासे कन्दमूलफलाशनः

ఆ మాల ఎనిమిది వేలకంటే ఎక్కువ శ్రేష్ఠ పుష్పాలతో నిర్మితమైంది. కందమూలఫలాలను ఆహారంగా తీసుకునే సాధకుడు ఈ వ్రతాన్ని పక్షకాలం గానీ, లేక ఒక సంపూర్ణ మాసం గానీ ఆచరించాలి.

Verse 33

शीर्णपर्णाशनैर्धीरः षण्मासं सम्बभूव सः । षण्मासं वायुभक्षोऽभूत्षण्मासं जल बिन्दुभुक्

ధైర్యవంతుడై, నియమసంయమాలతో అతడు ఆరు నెలలు ఎండిపోయి రాలిన ఆకులను ఆహారంగా తీసుకున్నాడు. మరి ఆరు నెలలు కేవలం వాయువే ఆహారంగా ఉండెను; ఇంక ఆరు నెలలు నీటి బిందువులతో మాత్రమే జీవించాడు.

Verse 34

एवं वर्षवयस्तस्य व्यतिक्रान्तं महात्मनः । शिवैकमनसो विप्रास्तप्यमानस्य नारद

ఓ నారదా! ఈ విధంగా ఆ మహాత్ముని సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి; అతడు తపస్సు చేస్తుండగా—ఓ బ్రాహ్మణులారా—అతని మనస్సు శివునిలోనే ఏకాగ్రంగా నిలిచింది.

Verse 35

जन्मतो द्वादशे वर्षे तद्वचो नारदेरितम् । सत्यं करिष्यन्निव तमभ्यगात्कुलिशायुधः

జన్మించిన పన్నెండవ సంవత్సరంలో, నారదుడు పలికిన వాక్యాన్ని సత్యం చేయునట్లు వజ్రాయుధధారి (ఇంద్రుడు) అతని సమీపానికి వచ్చెను.

Verse 36

उवाच च वरं ब्रूहि दद्मि त्वन्मनसि स्थितम् । अहं शतक्रतुर्विप्र प्रसन्नोस्मि शुभव्रतैः

అతడు అన్నాడు—వరము కోరుము; నీ మనసులో ఉన్నదాన్నే నేను ఇస్తాను. ఓ విప్రా, నేను శతక్రతువు (ఇంద్రుడు); నీ శుభవ్రతాలచే ప్రసన్నుడనయ్యాను.

Verse 37

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य महेन्द्रस्य वाक्यम्मुनिकुमारकः । उवाच मधुरन्धीरः कीर्तयन्मधुराक्षरम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—మహేంద్రుని మాటలు విని మునికుమారుడు, ధీరుడై స్థిరచిత్తుడై, మధురాక్షరాలను కీర్తిస్తూ మధురంగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను.

Verse 38

गृहपतिरुवाच । मघवन् वृत्रशत्रो त्वां जाने कुलिशपाणिनम् । नाहं वृणे वरन्त्वत्तश्शंकरो वरदोऽस्ति मे

గృహపతి పలికెను—ఓ మఘవన్, వృత్రహన్, నిన్ను కులిశపాణి ఇంద్రుడని నేను ఎరుగుదును. కాని నీ నుండి వరము కోరను; నాకు వరదాత శంకరుడే.

Verse 39

इन्द्र उवाच । न मत्तश्शङ्करस्त्वन्यो देवदेवोऽस्म्यहं शिशो । विहाय बालिशत्वं त्वं वरं याचस्व मा चिरम्

ఇంద్రుడు అన్నాడు—నన్ను తప్ప మరొక శంకరుడు లేడు; ఓ బాలకా, నేను దేవదేవుడను. నీ బాలిషత్వాన్ని విడిచి వెంటనే వరం కోరుకో, ఆలస్యం చేయకు।

Verse 40

गृहपतिरुवाच । गच्छाहल्यापतेऽसाधो गोत्रारे पाकशासन । न प्रार्थये पशुपतेरन्यं देवान्तरं स्फुटम्

గృహపతి అన్నాడు—వెళ్లిపో, అహల్యాపతే దుష్టుడా! గోత్రశత్రువా, పాకశాసనా! నేను స్పష్టంగా పశుపతిని తప్ప మరే దేవాంతరాన్నీ ప్రార్థించను।

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा क्रोध संरक्तलोचनः । उद्यम्य कुलिशं घोरम्भीषयामास बालकम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—అతని మాటలు విని కోపంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో, భయంకరమైన కులిశసమ ఆయుధాన్ని ఎత్తి ఆ బాలుణ్ని భయపెట్టసాగెను।

Verse 42

स दृष्ट्वा बालको वज्रं विद्युज्ज्वाला समाकुलम् । स्मरन्नारद वाक्यं च मुमूर्च्छ भयविह्वलः

విద్యుత్ జ్వాలలతో కలకలలాడుతున్న వజ్రాన్ని చూసి, నారదుని వాక్యాన్ని స్మరించుచూ ఆ బాలుడు భయవిహ్వలుడై మూర్ఛపోయెను।

Verse 43

अथ गौरीपतिश्शम्भुराविरासीत्तपोनुदः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते स्पर्शैस्संजीवयन्निव

అప్పుడు గౌరీపతి శంభువు ప్రత్యక్షమయ్యాడు—తపస్సు వల్ల కలిగిన క్లేశాన్ని తొలగించువాడు. ఆయన—“లేచెడు, లేచెడు; నీకు మంగళం కలుగుగాక,” అని, పవిత్ర స్పర్శతో భక్తుణ్ని జీవింపజేస్తున్నట్లుగా పలికెను।

Verse 44

उन्मील्य नेत्रकमले सुप्ते इव दिनक्षये । अपश्यदग्रे चोत्थाय शम्भुमर्कशताधिकम्

దినాంతంలో నిద్రలేచినట్టుగా అతడు కమల నేత్రాలను విప్పి, లేచి ముందర శంభువును దర్శించాడు—ఆయన తేజస్సు వంద సూర్యులకన్నా అధికము।

Verse 45

भाले लोचनमालोक्य कण्ठे कालं वृषध्वजम् । वामाङ्गसन्निविष्टाद्रितनयं चन्द्रशेखरम्

నుదుటిపై నేత్రం, కంఠంలోని నీలచిహ్నం, వృషధ్వజుడైన ప్రభువు, వామాంగంలో గిరికన్య నిలిచినవాడు—చంద్రశేఖర శివుని దర్శించి, ఆయన కృపామయ సగుణ స్వరూపంలో పరమేశ్వరుని గుర్తించారు।

Verse 46

कपर्द्देन विराजन्तं त्रिशूलाजगवायुधम् । स्फुरत्कर्पूरगौरांगं परिणद्ध गजाजिनम्

ఆయన జటాజూటంతో విరాజిల్లెను; త్రిశూలమూ సర్పమూ ఆయన ఆయుధములు. కర్పూరంలాంటి గౌరవర్ణ దేహం మెరిసెను; గజచర్మంతో ఆయన పరినద్ధుడై యుండెను।

Verse 47

परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् । हर्षबाष्पाकुलासन्नकण्ठरोमाञ्चकञ्चुकः

గురువాక్యమునూ ఆగమప్రమాణమునూ ఆధారంగా మహాదేవుని తెలిసికొని, అతడు ఆనందాశ్రువులతో కలవరపడ్డాడు; కంఠం బిగుసుకొని, దేహమంతా రోమాంచంతో కప్పబడెను।

Verse 48

क्षणं च गिरिवत्तस्थौ चित्रकूटत्रिपुत्रकः । यथा तथा सुसम्पन्नो विस्मृत्यात्मानमेव च

క్షణమాత్రం చిత్రకూటుడు—త్రిపుత్రక-సంబంధి—పర్వతంలా స్థిరంగా నిలిచెను. సమస్త సంపదలతో సమృద్ధుడై ఆ స్థితిలో తనను తానే మరచిపోయెను.

Verse 49

न स्तोतुं न नमस्कर्तुं किञ्चिद्विज्ञप्तिमेव च । यदा स न शशाकालं तदा स्मित्वाह शङ्करः

అతడు స్తుతి చేయలేక, నమస్కరించలేక, ఏదైనా వినతి కూడా చేయలేకపోయినప్పుడు, శంకరుడు మృదువుగా చిరునవ్వుతో పలికెను.

Verse 50

ईश्वर उवाच । शिशो गृहपते शक्राद्वज्रोद्यतकरादहो । ज्ञात भीतोऽसि मा भैषीर्जिज्ञासा ते मया कृता

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఓ శిశువా, ఓ గృహపతీ! అహో, వజ్రాన్ని ఎత్తిన చేతితో ఉన్న శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కనిపించగానే నీవు భయపడితివి—నేను తెలిసికొన్నాను. భయపడకు; నిన్ను తెలుసుకొనుటకై నేను చేసిన పరీక్ష ఇదే.

Verse 51

मम भक्तस्य नो शक्रो न वज्रं चान्तकोऽपि च । प्रभवेदिन्द्ररूपेण मयैव त्वम्विभीषितः

నా భక్తునిపై శక్రుడు (ఇంద్రుడు) గానీ, అతని వజ్రాయుధం గానీ, అంతకుడు (మరణం) గానీ ఏ శక్తీ చూపలేరు. ఇంద్రరూపం ధరించి నిన్ను భయపెట్టింది నేనే.

Verse 52

वरन्ददामि ते भद्र त्वमग्निपदभाग्भव । सर्वेषामेव देवानां वरदस्त्वं भविष्यसि

ఓ భద్రా! నీకు నేను వరం ఇస్తున్నాను—అగ్నిపదంలో భాగస్వామి అవు. నిశ్చయంగా నీవు సమస్త దేవతలకు వరదాతవు అవుతావు.

Verse 53

सर्वेषामेव भूतानां त्वमग्नेऽन्तश्चरो भव । धर्मराजेन्द्रयोर्मध्ये दिगीशो राज्यमाप्नुहि

ఓ అగ్నీ! సమస్త భూతాల అంతరంలో సంచరించే సాక్షిగా నీవు ఉండు. ధర్మరాజు (యముడు) మరియు ఇంద్రుని మధ్య దిక్పాలాధిపతిగా రాజ్యాధికారాన్ని పొందు.

Verse 54

त्वयेदं स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति । अग्नीश्वर इति ख्यातं सर्वतेजोविबृंहणम्

ఈ లింగాన్ని నీవే స్థాపించావు; అందువల్ల ఇది నీ పేరుతోనే ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఇది ‘అగ్నీశ్వర’మని ఖ్యాతి పొందుతుంది—సర్వ తేజస్సును వృద్ధి చేసి ప్రకాశింపజేసేది.

Verse 55

अग्नीश्वरस्य भक्तानां न भयं विद्युदग्निभिः । अग्निमांद्यभयं नैव नाकालमरणं क्वचित्

అగ్నీశ్వర భక్తులకు మెరుపు గానీ అగ్ని గానీ భయం కలిగించవు. అగ్నిమాంద్యం (జఠరాగ్ని/ప్రాణతేజస్సు క్షీణత) భయమూ లేదు; ఎక్కడా అకాలమరణం జరగదు.

Verse 56

अग्नीश्वरं समभ्यर्च्य काश्यां सर्वसमृद्धिदम् । अन्यत्रापि मृतो दैवाद्वह्निलोके महीयते

కాశీలో సర్వసమృద్ధిని ప్రసాదించే అగ్నీశ్వరుని విధివిధానంగా ఆరాధించినవాడు, దైవవశాత్ ఇతరత్ర మరణించినా వహ్నిలోకంలో గౌరవింపబడును।

Verse 57

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तानीय तद्बन्धून्पित्रोश्च परिपश्यतोः । दिक्पतित्वेऽभिषिच्याग्निं तत्र लिंगे शिवोऽविशत्

నందీశ్వరుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి అతడు ఆ బంధువులను పిలిపించాడు; తల్లిదండ్రులు చూస్తుండగా, అగ్నిని దిక్పతిత్వానికి అభిషేకించి, శివుడు ఆ లింగంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 58

इत्थमग्न्यवतारस्ते वर्णितो मे जनार्दनः । नाम्ना गृहपतिस्तात शंकरस्य परात्मनः

ఓ జనార్దన, ఈ విధంగా అగ్నిరూప శంకరుని అవతారాన్ని నేను నీకు వర్ణించితిని. ప్రియ తాత, ఆ పరమాత్మ శంకరుడు ‘గృహపతి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు।

Verse 59

चित्रहोत्रपुरी रम्या सुखदार्चिष्मती वरा । जातवेदसि ये भक्ता ते तत्र निवसन्ति वै

చిత్రహోత్రపురీ రమణీయమైనది; ‘సుఖదా’ మరియు ‘అర్చిష్మతీ’ అనే శ్రేష్ఠ పురి. జాతవేదసు (అగ్నిదేవుడు) భక్తులు నిజంగా అక్కడే నివసిస్తారు।

Verse 60

अग्निप्रवेशं ये कुर्य्युर्दृढसत्त्वा जितेन्द्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसम्पन्नास्ते सर्व्वेप्यग्नितेजसः

దృఢసత్త్వంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో అగ్నిలో ప్రవేశించువారు, అలాగే సత్త్వసంపన్న స్త్రీలు కూడ—వారందరూ అగ్నితేజస్సుతో తేజోవంతులగుదురు।

Verse 61

अग्निहोत्ररता विप्राः स्थापिता ब्रह्मचारिणः । पश्चानिवर्त्तिनोऽप्येवमग्निलोकेग्निवर्चसः

అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నమై, బ్రహ్మచర్య నియమంలో స్థిరమైన బ్రాహ్మణులు కూడా అనావర్తకులవుతారు; వారు అగ్నిలోకాన్ని చేరి అగ్ని తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తారు।

Verse 62

शीते शीतापनुत्त्यै यस्त्वेधोभारान्प्रयच्छति । कुर्य्यादग्नीष्टिकां वाथ स वसेदग्निसन्निधौ

చలికాలంలో చలి బాధను తొలగించేందుకు పవిత్ర ప్రయోజనార్థం కట్టెల మోట్లు సమర్పించేవాడు, లేదా అగ్నీష్టిక (అగ్నివేది) నిర్మించేవాడు, అగ్ని సన్నిధిలో నివసించినవాడవుతాడు।

Verse 63

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्य्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

శ్రద్ధతో అనాథునికి అగ్ని సంస్కారాన్ని నిర్వహించేవాడు, లేదా చేయలేకపోతే మరొకరిని చేయించేవాడు, అగ్నిలోకంలో గౌరవింపబడి మహిమ పొందుతాడు।

Verse 64

अग्निरेको द्विजातीनां निश्श्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

ద్విజులకు అగ్నియే పరమ నిశ్రేయసాన్ని ప్రసాదించేవాడు. అగ్నియే గురువు, అగ్నియే దేవుడు; అగ్నియే వ్రతం, అగ్నియే తీర్థం—నిశ్చయంగా సమస్తమూ అగ్నియే।

Verse 65

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवन्त्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

అగ్ని సంసర్గమాత్రంతో సమస్త అపవిత్రాలు క్షణంలోనే పవిత్రమవుతాయి; అందుకే అగ్ని ‘పావకుడు’—శుద్ధికర్త—అని స్మరించబడుతుంది।

Verse 66

अन्तरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चयो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

ఈ ప్రభువు సాక్షాత్తు అంతరాత్మ, సాక్షి-స్వరూపుడు; ఆయన సంకల్పం శీఘ్రమూ అచ్యుతమూ. ఆయన కడుపులో మాంసగ్రాసాలను జీర్ణింపజేస్తాడు; కాని స్త్రీలను ఎప్పటికీ కేవలం ‘మాంసపు ముద్ద’గా చూడరాదు.

Verse 67

तैजसी शाम्भवी मूर्त्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हर्त्री पालयित्री विनैतां किं विलोक्यते

తేజోమయమైన శాంభవీ మూర్తి ప్రత్యక్షంగా ప్రకాశిస్తుంది, అగ్నిస్వరూపిణి. ఆమెనే కర్త్రీ, హర్త్రీ, పాలయిత్రీ; ఆమె దర్శనం లేక నిజంగా ఏమి దర్శనమవుతుంది?

Verse 68

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रन्त्रिभुवनेशितुः । अन्धे तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशनः

ఈ చిత్రభాను సూర్యుడు సాక్షాత్తు త్రిభువనేశ్వరుని నేత్రమే. తమోమయమైన అంధ లోకంలో ఇతనిలేక వెలుగు ఎవరు ప్రసాదిస్తారు?

Verse 69

धूपप्रदीपनैवेद्यपयोदधिघृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवन्ते सर्वे दिवि दिवौकसः

శివపూజలో ధూపం, దీపం, నైవేద్యం మరియు పాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చెరకు రసం సమర్పించినప్పుడు, దివ్యలోకంలోని సమస్త దేవతలు ఆ ప్రసాదాన్ని స్వర్గంలో భుజించి ఆనందిస్తారు।