विष्णुचेष्टितवर्णनम् / Account of Viṣṇu’s Stratagem and Its Aftermath

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र नमस्तेऽस्तु धन्यस्त्वं शैवसत्तम । यच्छ्राविता महादिव्या कथेयं शांकरी शुभा

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మపుత్రా, నీకు నమస్కారం. ఓ శైవసత్తమా, నీవు ధన్యుడవు; ఎందుకంటే నీకు ఈ పరమ దివ్యమైన, శుభమైన శాంకరీ కథ వినిపించబడింది।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वैष्णवं मुने । स वृन्दां मोहयित्वा तु किमकार्षीत्कुतो गतः

ఇప్పుడు, ఓ మునీ, మహా ప్రీతితో ఆ వైష్ణవ చరిత్రను చెప్పుము. వృందను మోహింపజేసి అతడు ఏమి చేసెను, ఎక్కడికి వెళ్లెను?

Verse 3

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ शैवप्रवर सत्तम । वैष्णवं चरितं शंभुचरिताढ्यं सुनिर्मलम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞ వ్యాసా, శైవభక్తులలో అగ్రగణ్యుడా, సద్గుణులలో శ్రేష్ఠుడా, వినుము. శంభు మహిమా-చరిత్రతో నిండిన, అత్యంత నిర్మలమైన వైష్ణవ వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్పుదును.

Verse 4

मौनीभूतेषु देवेषु ब्रह्मादिषु महेश्वरः । सुप्रसन्नोऽवदच्छंभुश्शरणागत वत्सलः

బ్రహ్మాది దేవతలు మౌనమై ఉన్నప్పుడు, శరణాగతవత్సలుడైన మహేశ్వరుడు శంభువు పరమ ప్రసన్నుడై పలికెను.

Verse 5

शंभुरुवाच । ब्रह्मन्देववरास्सर्वे भवदर्थे मया हतः । जलंधरो मदंशोपि सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

శంభువు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్, మీ నిమిత్తం నేను ఆ దేవవీరులందరిని సంహరించితిని. జలంధరుడు కూడా—నా శక్తి యొక్క అంసమే అయినవాడు—(నేనే నశింపజేసితిని). ఇది సత్యం; సత్యమే నేను పలుకుచున్నాను.

Verse 6

सुखमापुर्न वा तातास्सत्यं ब्रूतामराः खलु । भवत्कृते हि मे लीला निर्विकारस्य सर्वदा

ఓ ప్రియులారా, సత్యం చెప్పండి—మీరు సుఖాన్ని పొందారా లేదా? మీ కోసమే ఇది నా లీలా; నేను స్వరూపతః సదా నిర్వికారుడను।

Verse 7

सनत्कुमार उवाच । अथ ब्रह्मादयो देवा हर्षादुत्फुल्ललोचनाः । प्रणम्य शिरसा रुद्रं शशंसुर्विष्णुचेष्टितम्

సనత్కుమారుడు చెప్పెను—అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు హర్షంతో వికసించిన నేత్రాలతో, శిరస్సు వంచి రుద్రునకు నమస్కరించి, విష్ణువు చేసిన కార్యాన్ని స్తుతించారు।

Verse 8

देवा ऊचुः । महादेव त्वया देवा रक्षिता श्शत्रुजाद्भयात् । किंचिदन्यत्समुद्भूतं तत्र किं करवामहै

దేవతలు పలికిరి—ఓ మహాదేవా, మీ వల్ల దేవతలు శత్రువుల వల్ల కలిగిన భయంనుండి రక్షింపబడ్డారు. కానీ అక్కడ ఇంకొక విషయం ఉద్భవించింది; ఆ పరిస్థితిలో మేమేమి చేయాలి?

Verse 9

वृन्दां विमोहिता नाथ विष्णुना हि प्रयत्नतः । भस्मीभूता द्रुतं वह्नौ परमां गतिमागता

ఓ నాథా, విష్ణువు ప్రయత్నపూర్వకంగా వృందను మోహింపజేశాడు. ఆమె త్వరగా అగ్నిలో ప్రవేశించి భస్మమై, పరమగతిని పొందింది।

Verse 10

वृन्दालावण्यसंभ्रांतो विष्णुस्तिष्ठति मोहितः । तच्चिताभस्म संधारी तव मायाविमोहितः

వృంద యొక్క మనోహర లావణ్యంతో భ్రమించి విష్ణువు మోహితుడై నిలిచెను. ఆ చితాభస్మాన్ని ధరించినవాడై, నీ (శివుని) మాయచేత పూర్తిగా విమూఢుడయ్యెను.

Verse 11

स सिद्धमुनिसंघैश्च बोधितोऽस्माभिरादरात् । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

సిద్ధమునుల సమూహాలతో కూడి మేము ఆదరంతో బోధించినా, హరి ఇంకా గ్రహించడు; అతడు నీ మాయచే విమోహితుడై ఉన్నాడు.

Verse 12

कृपां कुरु महेशान विष्णुं बोधय बोधय । त्वदधीनमिदं सर्वं प्राकृतं सचराचरम्

హే మహేశాన! కృప చూపుము; విష్ణువును మేల్కొలుపుము—మేల్కొలుపుము. చరాచరములతో కూడిన ఈ సమస్త ప్రాకృత జగత్తు నీ అధీనములోనే ఉంది.

Verse 13

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशो हि वचनं त्रिदिवौकसाम् । प्रत्युवाच महालीलस्स्वच्छन्दस्तान्कृतांजलीन्

సనత్కుమారుడు అన్నాడు: త్రిదివవాసుల మాటలు విని, మహాలీలామయుడైన మహేశుడు స్వేచ్ఛాస్వామ్యంతో, అంజలి ఘటించి నిలిచిన వారిని ప్రత్యుత్తరం పలికెను.

Verse 14

महेश उवाच । हे ब्रह्मन्हे सुरास्सर्वे मद्वाक्यं शृणुतादरात् । मोहिनी सर्वलोकानां मम माया दुरत्यया

మహేశుడు అన్నాడు: హే బ్రహ్మన్, హే సమస్త దేవతలారా! నా మాటలను ఆదరంతో వినుడి. సమస్త లోకాలను మోహింపజేసే ఈ మోహినీ నా మాయ; దాటుటకు అత్యంత దుర్గమం.

Verse 15

तदधीनं जगत्सर्वं यद्देवासुरमानुषम् । तयैव मोहितो विष्णुः कामाधीनोऽभवद्धरिः

దేవులు, అసురులు, మనుష్యులు—ఈ సమస్త జగత్తు ఆమె అధీనమైంది. ఆమె మోహమే కారణంగా విష్ణువు (హరి) కూడా కామాధీనుడయ్యెను.

Verse 16

उमाख्या सा महादेवी त्रिदेवजननी परा । मूलप्रकृतिराख्याता सुरामा गिरिजात्मिका

ఆమె ‘ఉమా’ అనే మహాదేవిగా ప్రసిద్ధి, పరమా, త్రిదేవమాత. ఆమెనే మూలప్రకృతి అని చెప్పబడింది—దేవమాత, గిరిజా-స్వరూపిణి.

Verse 17

गच्छध्वं शरणा देवा विष्णुमोहापनुत्तये । शरण्यां मोहिनीमायां शिवाख्यां सर्वकामदाम्

హే దేవులారా, విష్ణు-సంబంధ మోహాన్ని తొలగించుటకు శరణు పొందండి. శరణ్యమైన, మోహింపజేసే మాయ—‘శివా’ అనే, సర్వకామదాయిని—ఆశ్రయించండి.

Verse 18

स्तुतिं कुरुत तस्याश्च मच्छक्तेस्तोषकारिणीम् । सुप्रसन्ना यदि च सा सर्वकार्यं करिष्यति

ఆమెను కూడా స్తుతించండి—ఆ స్తుతి నా శక్తిని సంతోషపరుస్తుంది. ఆమె పూర్తిగా ప్రసన్నురాలైతే, ప్రతి కార్యాన్ని సిద్ధం చేస్తుంది.

Verse 19

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तान्सुराञ्शंभुः पञ्चास्यो भगवान्हरः । अंतर्दधे द्रुतं व्यास सर्वैश्च स्वगणैस्सह

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—ఓ వ్యాసా, ఇలా చెప్పి పంచముఖుడైన భగవాన్ హరుడు శంభువు, తన సమస్త గణాలతో కలిసి త్వరగా అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 20

देवाश्च शासनाच्छंभोर्ब्रह्माद्या हि सवासवा । मनसा तुष्टुवुर्मूलप्रकृतिं भक्तवत्सलाम्

అప్పుడు శంభువు ఆజ్ఞ ప్రకారం బ్రహ్మాది దేవతలు, ఇంద్రునితో సహా, భక్తవత్సలమైన మూలప్రకృతిని మనసులోనే స్తుతించారు.

Verse 21

देवा ऊचुः । यदुद्भवास्सत्त्वरजस्तमोगुणाः सर्गस्थितिध्वंसविधान कारका । यदिच्छया विश्वमिदं भवाभवौ तनोति मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

దేవులు పలికిరి—సత్త్వ, రజస్, తమస్ అనే త్రిగుణములు యావతీ మూలప్రకృతినుండి ఉద్భవించి సృష్టి-స్థితి-లయ విధానమును నడుపుచున్నవి. ఆమె సంకల్పముచేత ఈ విశ్వము ప్రాకట్యమై మరల లయమగుచున్నది; ఆ ఆద్య మూలప్రకృతికి మేము నమస్కరిస్తున్నాము।

Verse 22

पाहि त्रयोविंशगुणान्सुशब्दिताञ्जगत्यशेषे समधिष्ठिता परा । यद्रूपकर्माणिजगत्त्रयोऽपि ते विदुर्न मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

హే పరమేశ్వరీ! ఇరవై మూడు తత్త్వములచే సుప్రసిద్ధమై, సమస్త జగత్తును అధిష్ఠించియున్న నీవు మమ్మును రక్షించుము. త్రిలోకములు నీ రూపములను, నీ కార్యములను తెలిసికొనుచున్నవి; కాని మూలప్రకృతిని తెలియవు. అందుచేత ఆ పరాత్పర తత్త్వమునకు మేము నమస్కరిస్తున్నాము।

Verse 23

यद्भक्तियुक्ताः पुरुषास्तु नित्यं दारिद्र्यमोहात्ययसंभवादीन् । न प्राप्नुवंत्येव हि भक्तवत्सलां सदैव मूलप्रकृतिं नताः स्म ताम्

యెవరు నిత్యము శివభక్తితో యుక్తులై ఉంటారో, వారు దారిద్ర్యము, మోహము మరియు సంసారబంధమునుండి పుట్టిన ఇతర క్లేశములను అసలు పొందరు. భక్తవత్సలయైన ఆ ఆద్య మూలప్రకృతికి సదా నమస్కరించుటచేత వారు దుఃఖములనుండి రక్షింపబడుదురు।

Verse 24

कुरु कार्यं महादेवि देवानां नः परेश्वरि । विष्णुमोहं ह शिवे दुर्गे देवि नमोऽस्तु ते

హే మహాదేవీ, హే పరేశ్వరీ! మా దేవుల కార్యమును నెరవేర్చుము. హే శివే, హే దుర్గే! విష్ణువుకు మోహమును కలిగించుము. హే దేవీ, నీకు నమస్కారము।

Verse 25

जलंधरस्य शंभोश्च रणे कैलासवासिनः । प्रवृत्ते तद्वधार्थाय गौरीशासनतश्शिवे

జలంధరుడు మరియు శంభువు మధ్య యుద్ధము ప్రారంభమైనప్పుడు, కైలాసవాసి శివుడు గౌరీ ఆజ్ఞ ప్రకారము జలంధర వధార్థమై బయలుదేరెను।

Verse 26

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे जलंधरवधानंतरदेवीस्तुतिविष्णुमोहविध्वंसवर्णनं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, పంచమ యుద్ధఖండంలో ‘జలంధరవధానంతరం దేవీస్తుతి, విష్ణుమోహము మరియు ఆ మోహవిధ్వంస వర్ణన’ అనే ఇరవై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 27

जलंधरो हतो युद्धे तद्भयान्मो चिता वयम् । गिरिशेन कृपां कृत्वा भक्तानुग्रहकारिणा

యుద్ధంలో జలంధరుడు హతుడయ్యాడు; అతని భయమునుండి మేము విముక్తులమయ్యాము. భక్తానుగ్రహకారి గిరీశుడు (శివుడు) కరుణచేసి మమ్మల్ని రక్షించాడు.

Verse 28

तदाज्ञया वयं सर्वे शरणं ते समागताः । त्वं हि शंभुर्युवां देवि भक्तोद्धारपरायणौ

ఆయన ఆజ్ఞతో మేమందరం మీ శరణు చేరాము. మీరు శంభువు; మీరు కూడా, ఓ దేవీ—మీ ఇద్దరూ భక్తోద్ధారానికే పరాయణులు.

Verse 29

वृन्दालावण्यसंभ्रातो विष्णुस्तिष्ठति तत्र वै । तच्चिताभस्मसंधारी ज्ञानभ्रष्टो विमोहितः

వృందా యొక్క మోహక సౌందర్యంతో విభ్రాంతుడైన విష్ణువు అక్కడ నిలిచియున్నాడు. చితాభస్మం ధరించి, జ్ఞానభ్రష్టుడై పూర్తిగా మోహితుడయ్యాడు.

Verse 30

संसिद्धसुरसंघैश्च बोधितोऽपि महेश्वरि । न बुध्यते हरिस्सोथ तव मायाविमोहितः

ఓ మహేశ్వరీ, సిద్ధదేవసంఘములు బోధించినప్పటికీ హరి (విష్ణువు) గ్రహించడు; ఎందుకంటే అతడు నీ మాయచేత విమోహితుడయ్యాడు.

Verse 31

कृपां कुरु महादेवि हरिं बोधय बोधय । यथा स्वलोकं पायात्स सुचित्तस्सुरकार्यकृत्

హే మహాదేవీ, కరుణ చూపుము—హరిని మేల్కొలుపుము, మేల్కొలుపుము—అతడు శుద్ధచిత్తుడై దేవకార్యాన్ని నెరవేర్చి తన దివ్యలోకానికి క్షేమంగా చేరునట్లు.

Verse 32

इति स्तुवंतस्ते देवास्तेजोमंडलमास्थितम् । ददृशुर्गगने तत्र ज्वालाव्याप्ता दिगंतरम्

ఇలా స్తుతిస్తూ ఉన్న దేవతలు ఆకాశంలో నిలిచిన దివ్య తేజోమండలాన్ని చూచిరి; దానినుండి జ్వాలలు వ్యాపించి అన్ని దిశల దిగంతాలను ఆవరించెను.

Verse 33

तन्मध्याद्भारतीं सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । अमराश्शुश्रुवुर्व्यास कामदां व्योमचारिणीम्

ఓ వ్యాసా, దాని మధ్యనుండి బ్రహ్మాది సమస్త అమరులు—ఇంద్రునితో కూడి—ఆకాశంలో సంచరించే కోరికలను ప్రసాదించే భారతి అనే దివ్యవాణిని వినిరి.

Verse 34

आकाशवाण्युवाच । अहमेव त्रिधा भिन्ना तिष्ठामि त्रिविधैर्गुणैः । गौरी लक्ष्मीः सुरा ज्योती रजस्सत्त्वतमोगुणैः

ఆకాశవాణి పలికెను—నేనే త్రిగుణాలచే త్రివిధముగా భిన్నమై నిలిచియున్నాను. రజోగుణమున గౌరీ, సత్త్వగుణమున శుభజ్యోతిరూపిణి లక్ష్మీ, తమోగుణమున సురా (మోహశక్తి)గా నేను స్థితి చెందితిని.

Verse 35

तत्र गच्छत यूयं वै तासामंतिक आदरात् । मदाज्ञया प्रसन्नास्ता विधास्यंते तदीप्सितम्

మీరు అందరూ అక్కడికి వెళ్లి, గౌరవంతో వారి సమీపానికి చేరండి; నా ఆజ్ఞవల్ల వారు ప్రసన్నులై, కోరినదాన్ని నెరవేర్చుతారు।

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । शृण्वतामिति तां वाचमंतर्द्धानमगान्महः । देवानां विस्मयोत्फुल्लनेत्राणां तत्तदा मुने

సనత్కుమారుడు అన్నాడు—“అందరూ వినండి!” అని పలికి ఆ మహాదివ్య తేజస్సు అంతర్ధానమైంది; అప్పుడు, ఓ మునీ, దేవతలు ఆశ్చర్యంతో విస్తార నేత్రులై నిలిచారు।

Verse 37

ततस्सवेंऽपि ते देवाः श्रुत्वा तद्वाक्यमादरात् । गौरीं लक्ष्मीं सुरां चैव नेमुस्तद्वाक्यचोदिताः

అప్పుడు ఆ దేవతలందరూ ఆ వాక్యాన్ని గౌరవంతో విని, అదే ఆజ్ఞచేత ప్రేరితులై, గౌరీకి, లక్ష్మీకి, అలాగే సురా (దేవి)కూ నమస్కరించారు।

Verse 38

तुष्टुवुश्च महाभक्त्या देवीस्तास्सकलास्सुराः । नानाविधाभिर्वाग्भिस्ते ब्रह्माद्या नतमस्तकाः

అప్పుడు బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు శిరస్సు వంచి, మహాభక్తితో నానావిధమైన దివ్య వాక్యాలతో ఆ దేవీమాతలను స్తుతించారు।

Verse 39

ततोऽरं व्यास देव्यस्ता आविर्भूताश्च तत्पुरः । महाद्भुतैस्स्वतेजोभिर्भासयंत्यो दिगंतरम्

తర్వాత, ఓ వ్యాసా, ఆ దేవీమాతలు వెంటనే అతని ముందర ప్రత్యక్షమై, తమ మహాద్భుత స్వతేజస్సుతో దిక్కుల అంత్యంతం వరకు ప్రకాశింపజేశారు।

Verse 40

अथ ता अमरा दृष्ट्वा सुप्रसन्नेन चेतसा । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या स्वकार्यं च न्यवेदयन्

ఆమెను చూచి దేవతల హృదయాలు అత్యంత ప్రసన్నమయ్యాయి; వారు నమస్కరించి భక్తితో స్తుతించి తమ కార్యాన్ని వినవించారు।

Verse 41

ततश्चैतास्सुरान्दृष्ट्वा प्रणतान्भक्तवत्सलः । बीजानि प्रददुस्तेभ्यो वाक्यमूचुश्च सादरम्

ఆపై శరణాగతులై నమస్కరించిన ఆ దేవతలను చూచి భక్తవత్సల ప్రభువు వారికి బీజశక్తులను ప్రసాదించి సాదరంగా పలికెను।

Verse 42

देव्य ऊचुः । इमानि तत्र बीजानि विष्णुर्यत्रावतिष्ठति । निर्वपध्वं ततः कार्यं भवतां सिद्धिमेष्यति

దేవ్యులు పలికిరి—“విష్ణువు ఉన్న చోట ఈ బీజాలను విత్తండి; ఆపై మీ కార్యాన్ని నిర్వహించండి, అప్పుడు మీ ప్రయత్నం సిద్ధి పొందును।”

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तास्ततो देव्योंतर्हिता अभवन्मुने । रुद्रविष्णुविधीनां हि शक्तयस्त्रिगुणात्मिकाः

సనత్కుమారుడు పలికెను—“ఓ మునీ! ఇలా చెప్పి ఆ దేవ్యులు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యారు; రుద్ర, విష్ణు, విధి (బ్రహ్మ) శక్తులు త్రిగుణాత్మకములు గనుక।”

Verse 44

ततस्तुष्टाः सुरास्सर्वे ब्रह्माद्याश्च सवासवाः । तानि बीजानि संगृह्य ययुर्यत्र हरिः स्थितः

అప్పుడు బ్రహ్మ మరియు ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలందరూ సంతోషించారు. ఆ బీజాలను గ్రహించి వారు హరి ఉన్న చోటుకు వెళ్ళారు.

Verse 45

वृन्दाचिताभूमितले चिक्षिपुस्तानि ते सुराः । स्मृत्वा तास्संस्थितास्तत्र शिवशक्त्यंशका मुने

ఓ మునీ! వృందా చితించిన భూమితలంపై ఆ దేవులు వాటిని విసిరివేశారు; ఆ ఆజ్ఞను స్మరించి అక్కడే నిలిచారు—వారు శివశక్తి యొక్క అంసములు.

Verse 46

निक्षिप्तेभ्यश्च बीजेभ्यो वनस्पत्यस्त्रयोऽभवन् । धात्री च मालती चैव तुलसी च मुनीश्वर

ఓ మునీశ్వరా! విసిరివేసిన విత్తనాల నుండి మూడు పవిత్ర వనస్పతులు పుట్టాయి—ధాత్రీ (ఆమలకీ), మాలతీ, తులసీ।

Verse 47

धात्र्युद्भवा स्मृता धात्री माभवा मालती स्मृता । गौरीभवा च तुलसी तमस्सत्त्वरजोगुणाः

ధాత్రీ ధాత్రీ-వృక్షం నుండి పుట్టిందని, మాలతీ ‘మా’ నుండి ఉద్భవించిందని, తులసీ గౌరీ నుండి జన్మించిందని చెప్పబడింది; ఇవి తమస్, సత్త్వ, రజస్ అనే మూడు గుణాలతో కూడ అనుసంధానమై ఉన్నాయి।

Verse 48

विष्णुर्वनस्पतीर्दृष्ट्वा तदा स्त्रीरूपिणीर्मुने । उदतिष्ठत्तदा तासु रागातिशयविभ्रमात्

ఓ మునే! విష్ణువు స్త్రీరూపం ధరించిన ఆ వనస్పతులను చూచినప్పుడు, అతిరాగం వల్ల కలిగిన విభ్రమంతో ఆయన మనస్సు వాటిపట్ల కలతచెందింది।

Verse 49

दृष्ट्वा स याचते मोहात्कामासक्तेन चेतसा । तं चापि तुलसी धात्री रागेणैवावलोकताम्

ఆమెను చూచి అతడు మోహవశంగా, కామాసక్త మనస్సుతో వేడుకొనసాగాడు; తులసీ మరియు ధాత్రీ కూడా రాగంతోనే అతనిని తిలకించాయి।

Verse 50

यच्च बीजं पुरा लक्ष्म्या माययैव समर्पितम् । तस्मात्तदुद्भवा नारी तस्मिन्नीर्ष्यापराभवत्

లక్ష్మీ పూర్వము తన మాయాశక్తిచేత సమర్పించిన ఆ బీజమునుండి ఒక నారి ఉద్భవించింది; ఆ విషయముననే ఆమె ఈర్ష్యచేత పరాభవమొందింది.

Verse 51

अतस्सा बर्बरीत्याख्यामवापातीव गर्हिताम् । धात्रीतुलस्यौ तद्रागात्तस्य प्रीतिप्रदे सदा

అందువల్ల ఆమె “బర్బరీ” అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి పొందింది; ఆ పేరు నింద్యమైనదిగా అనిపించింది. అయినా తన అనురాగ-భక్తిచేత ఆమె అతనికి నిత్యం ప్రీతిని కలిగించేది; దేవులకు ధాత్రి (ఆమలకీ) మరియు తులసి ఎంత ప్రియమో అట్లే ఆమె అతనికి ప్రియమైంది।

Verse 53

ततो विस्मृतदुःखोऽसौ विष्णुस्ताभ्यां सहैव तु । वैकुंठमगमत्तुष्टस्सर्वदेवैर्नमस्कृतः । कार्तिके मासि विप्रेन्द्र धात्री च तुलसी सदा । सर्वदेवप्रियाज्ञेया विष्णोश्चैव विशेषतः

ఆపై విష్ణువు తన దుఃఖాన్ని మరచి, ఆ ఇద్దరితో కలిసి సంతోషించి, సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడి వైకుంఠానికి వెళ్లాడు. ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, కార్తిక మాసంలో ధాత్రి (ఆమలకీ) మరియు తులసి ఎల్లప్పుడూ సమస్త దేవతలకు ప్రియమైనవిగా—ప్రత్యేకంగా విష్ణువుకు అత్యంత ప్రియమైనవిగా—తెలుసుకోవాలి. శైవ సిద్ధాంత దృష్టిలో ఇది మరొకటి కూడా చూపుతుంది: పరమ పతి-ఈశ్వరుని విశ్వవ్యవస్థలో దేవతలకూడా శాంతి, పునరుద్ధరణ పొందుతారు; కార్తిక వ్రతాలు మరియు పవిత్ర వృక్ష-ఔషధాలు ధర్మంలో భక్తి, పుణ్యాలకు ఆధారమవుతాయి।

Verse 54

तत्रापि तुलसी धन्यातीव श्रेष्ठा महामुने । त्यक्त्वा गणेशं सर्वेषां प्रीतिदा सर्वकामदा

అవన్నింటిలోనూ, ఓ మహామునీ, తులసి అత్యంత ధన్యమైనది, శ్రేష్ఠమైనది. గణేశునికూడా పక్కన పెట్టినట్లుగా, ఆమె అందరికీ ప్రీతిని కలిగించి, సమస్త సత్కామనలను నెరవేర్చుతుంది।

Verse 55

वैकुण्ठस्थं हरिं दृष्ट्वा ब्रह्मेन्द्राद्याश्च तेऽमराः । नत्वा स्तुत्वा महाविष्णुं स्वस्वधामानि वै ययुः

వైకుంఠంలో ఆసీనుడైన హరిని చూసి, బ్రహ్మ-ఇంద్రాదులైన ఆ అమరులు మహావిష్ణువుకు నమస్కరించి స్తుతించారు; ఆపై వారు నిజంగా తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 56

वैकुण्ठोऽपि स्वलोकस्थो भ्रष्टमोहस्सुबोधवान् । सुखी चाभून्मुनिश्रेष्ठ पूर्ववत्संस्मरञ्छिवम्

హే మునిశ్రేష్ఠా! వైకుంఠుడు కూడా తన లోకంలోనే ఉండి మోహం తొలగించుకొని, స్పష్టమైన బోధను పొందాడు; పూర్వంలాగానే పరమేశ్వరుడు శివుని స్మరించి మళ్లీ సుఖవంతుడయ్యాడు।

Verse 57

इत्याख्यानमघोघघ्नं सर्वकामप्रदं नृणाम् । सर्व कामविकारघ्नं सर्वविज्ञानवर्द्धनम्

ఇలా ఈ పవిత్రాఖ్యానం ఘోర పాపాలను నశింపజేస్తుంది, మనుష్యులకు సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది, కామవికారాలను తొలగిస్తుంది మరియు సమస్త సత్యజ్ఞానాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది।

Verse 58

य इदं हि पठेन्नित्यं पाठयेद्वापि भक्तिमन् । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि स याति परमां गतिम्

భక్తితో నిత్యం ఈ పవిత్రాఖ్యానాన్ని పఠించేవాడు లేదా పఠింపజేసేవాడు, వినేవాడు లేదా వినిపించేవాడు—అతడు పరమేశ్వరుడు శివుని కృపతో పరమగతిని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు।

Verse 59

पठित्वा य इदं धीमानाख्यानं परमोत्तमम् । संग्रामं प्रविशेद्वीरो विजयी स्यान्न संशयः

ఈ పరమోత్తమాఖ్యానాన్ని పఠించి యుద్ధంలో ప్రవేశించే బుద్ధిమంతుడైన వీరుడు నిస్సందేహంగా విజయం పొందుతాడు।

Verse 60

विप्राणां ब्रह्मविद्यादं सत्रियाणां जयप्रदम् । वैश्यानां सर्वधनदं शूद्राणां सुखदं त्विदम्

ఈ (శివసంబంధ ఉపదేశం/వ్రతం) బ్రాహ్మణులకు బ్రహ్మవిద్యను ఇస్తుంది, క్షత్రియులకు జయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది, వైశ్యులకు సమస్త ధనాన్ని ఇస్తుంది, శూద్రులకు సుఖక్షేమాలను కలిగిస్తుంది।

Verse 61

शंभुभक्तिप्रदं व्यास सर्वेषां पापनाशनम् । इहलोके परत्रापि सदा सद्गतिदायकम्

హే వ్యాసా! ఇది శంభుభక్తిని ప్రసాదించి అందరి పాపాలను నశింపజేస్తుంది. ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ సదా సద్గతి మరియు శుభమయ మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.