Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 3

विष्णुचेष्टितवर्णनम् / Account of Viṣṇu’s Stratagem and Its Aftermath

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ शैवप्रवर सत्तम । वैष्णवं चरितं शंभुचरिताढ्यं सुनिर्मलम्

Transliteration

sanatkumāra uvāca | śṛṇu vyāsa mahāprājña śaivapravara sattama | vaiṣṇavaṃ caritaṃ śaṃbhucaritāḍhyaṃ sunirmalam

Translation

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞ వ్యాసా, శైవభక్తులలో అగ్రగణ్యుడా, సద్గుణులలో శ్రేష్ఠుడా, వినుము. శంభు మహిమా-చరిత్రతో నిండిన, అత్యంత నిర్మలమైన వైష్ణవ వృత్తాంతాన్ని నేను చెప్పుదును.

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—सनत्+कुमार (कर्मधारय)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• व्यास: O Vyāsa
• व्यास: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• महाप्राज्ञ: O greatly wise one
• महाप्राज्ञ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा+प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—महान् प्राज्ञः (कर्मधारय)

• शैवप्रवर: O foremost among Śaivas
• शैवप्रवर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शैव+प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—शैवानां प्रवरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• सत्तम: O best one
• सत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• वैष्णवम्: Vaiṣṇava
• वैष्णवम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (चरितम् इति)

• चरितम्: account/deeds
• चरितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चरित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शंभुचरिताढ्यम्: rich in Śambhu’s exploits
• शंभुचरिताढ्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शंभु+चरित+आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—शंभोः चरितेन आढ्यम्/पूर्णम् (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुष-प्राय)

• सुनिर्मलम्: very pure
• सुनिर्मलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु+निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपसर्गपूर्वक विशेषण (सु-उपपद)

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Vyasa
• Shiva
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It affirms that even narratives framed as “Vaiṣṇava” can be spiritually purifying when they reveal Śambhu’s divine conduct and supremacy, encouraging śravaṇa (devotional listening) as a means to inner purification and bhakti.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By praising “Śambhu-carita” as stainless and worthy to hear, it supports Saguna upāsanā—devotion to Shiva’s manifest attributes and deeds—which in the Shiva Purana commonly culminates in reverence for the Śiva-tattva expressed through the Liṅga.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied practice is śravaṇa of Shiva-kathā with reverence—hearing sacred narration as a discipline—ideally accompanied by remembrance of Shiva (japa of Om Namaḥ Śivāya) to internalize the purifying meaning.