वृन्दायाः दुष्स्वप्न-दर्शनं तथा पातिव्रत्य-भङ्गोपक्रमः / Vṛndā’s Ominous Dreams and the Prelude to the Breach of Chastity

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ वद त्वं वदतां वर । किमकार्षीद्धरिस्तत्र धर्मं तत्याज सा कथम्

వ్యాసుడు పలికెను—ఓ సర్వజ్ఞ సనత్కుమారా, వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా! చెప్పుము—హరి అక్కడ ఏమి చేసెను? ఆ సందర్భమున అతడు ధర్మాన్ని ఎలా విడిచెను?

Verse 2

सनत्कुमार उपाच । विष्णुर्जालंधरं गत्वा दैत्यस्य पुटभेदनम् । पातिव्रत्यस्य भंगाय वृन्दायाश्चा करोन्मतिम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—విష్ణువు జాలంధరుని వద్దకు వెళ్లి, ఆ దైత్యుని రక్షణశక్తిని ఛేదించుటకును, వృందా యొక్క పతివ్రతాధర్మం భంగమగుటకును ఒక ఉపాయాన్ని ఆలోచించెను.

Verse 3

वृन्दां स दर्शयामास स्वप्नं मायाविनां वरः । स्वयं तन्नगरोद्यानमास्थितोऽद्भुतविग्रहः

దివ్యమాయాధిపతి పరమేశ్వరుడు వృందకు స్వప్నదర్శనం కలిగించాడు; తానే అద్భుత దేహాన్ని ధరించి ఆ నగర ఉద్యానంలో నిలిచెను।

Verse 4

अथ वृन्दा तदा देवी तत्पत्नी निशि सुव्रता । हरेर्मायाप्रभावात्तु दुस्स्वप्नं सा ददर्श ह

అప్పుడు అతని భార్య, సువ్రత అయిన వృందా దేవి, రాత్రివేళ హరి మాయాప్రభావంతో ఒక దుష్స్వప్నాన్ని దర్శించింది.

Verse 5

स्वप्नमध्ये हि सा विष्णुमायया प्रददर्श ह । भर्त्तारं महिषारूढं तैलाभ्यक्तं दिगंबरम्

స్వప్నమధ్యంలో ఆమె విష్ణు మాయవలన తన భర్తను దర్శించింది—అతడు మహిషారూఢుడై, తైలాభ్యక్తుడై, దిగంబరుడై ఉన్నాడు.

Verse 6

कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशां गतं मुंडं तमसा च वृतं तदा

కృష్ణపుష్పాలతో అలంకరింపబడి, క్రవ్యాదగణాలచే సేవింపబడిన ఆ ముండం అప్పుడు దక్షిణ దిశకు వెళ్లి, చీకటితో ఆవరించబడింది.

Verse 7

स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवात्मना सह । इत्यादि बहुदुस्स्वप्नान्निशांते सा ददर्श ह

రాత్రి చివర ఆమె అనేక భయంకర స్వప్నాలను చూసింది—తన నగరం అకస్మాత్తుగా సముద్రంలో మునిగిపోవడం, తానూ దానితో పాటు మునగడం వంటి వాటిని.

Verse 8

ततः प्रबुध्य सा बाला तं स्वप्नं स्वं विचिन्वती । ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निःप्रभं मुहुः

అప్పుడు ఆ బాలిక మేల్కొని తన స్వప్నాన్ని తలచుకొనసాగింది. ఆమె మళ్లీ మళ్లీ ఉదయించిన సూర్యుణ్ణి చూచింది—చిద్రాలతో నిండినట్టుగా, కాంతి లేనట్టుగా.

Verse 9

तदनिष्टमिदं ज्ञात्वा रुदंती भयविह्वला । कुत्रचिन्नाप सा शर्म गोपुराट्टालभूमिषु

ఇది అపశకునమని తెలిసి ఆమె ఏడుస్తూ, భయంతో వణికిపోయింది. గోపురాలూ, ఎత్తయిన అట్టాళాల ప్రాంగణాల్లోనూ ఆమెకు ఎక్కడా శాంతి దొరకలేదు.

Verse 10

ततस्सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् । तत्रापि सा गता बाला न प्राप कुत्रचित्सुखम्

తర్వాత ఆ బాలిక ఇద్దరు సఖులతో కలిసి నగర ఉద్యానవనానికి వెళ్లింది. అక్కడికి వెళ్లినా ఆమెకు ఎక్కడా సుఖం లభించలేదు.

Verse 11

ततो जलंधरस्त्री सा निर्विण्णोद्विग्नमानसा । वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मना तदा

అప్పుడు జలంధరుని భార్య, నిరాశతోనూ కలవరంతోనూ, ఒక అడవినుంచి మరో అడవికి వెళ్లింది. ఆ సమయంలో ఆమెకు తన ఆత్మస్వరూప జ్ఞానం కూడా లేదు.

Verse 12

भ्रमती सा ततो बाला ददर्शातीव भीषणौ । राक्षसौ सिंहवदनौ दृष्ट्वा दशनभासुरौ

తర్వాత అలా తిరుగుతూ ఉన్న ఆ బాలిక రెండు అత్యంత భయంకర రాక్షసులను చూసింది—సింహముఖాలు, భయంకరంగా మెరుస్తున్న పళ్లు. వారిని చూసి ఆమె భీతితో వణికింది.

Verse 13

तौ दृष्ट्वा विह्वलातीव पलायनपरा तदा । ददर्श तापसं शांतं सशिष्यं मौनमास्थितम्

ఆ ఇద్దరిని చూచి ఆమె అత్యంత వ్యాకులమై వెంటనే పారిపోవాలని తలంచింది. అప్పుడు శిష్యునితో కూడి మౌనంలో స్థితుడైన శాంత తపస్విని ఆమె దర్శించింది.

Verse 14

ततस्तत्कंठमासाद्य निजां बाहुलतां भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागतास्मीत्यभाषत

అప్పుడు భయంతో ఆమె ఆయన కంఠాన్ని చేరి తన భుజాలతో బిగిగా ఆలింగనం చేసి—“ఓ మునీ! నన్ను రక్షించండి; నేను శరణాగతురాలిని” అని పలికింది.

Verse 15

मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसानुगतां तदा । हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ द्रुतम्

ముని ఆమెను వ్యాకులంగా రాక్షసులు వెంబడిస్తున్నదిగా చూచి, కేవలం ఒక ఘోరమైన ‘హుంకార’ంతోనే ఆ ఇద్దరు భయంకరులను త్వరగా వెనుదిరిగేలా చేశాడు.

Verse 16

तद्धुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा तौ विमुखौ गतौ । विस्मितातीव दैत्येन्द्रपत्नी साभून्मुने हृदि

ఆ హుంకార భయంతో వణికిపోయి వారు ఇద్దరూ వెనుదిరిగి వెళ్లిపోతుండగా చూసి, దైత్యేంద్రుని భార్య తన హృదయంలో అత్యంత ఆశ్చర్యపడింది, ఓ మునీ.

Verse 17

ततस्सा मुनिनाथं तं भयान्मुक्ता कृतांजलिः । प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृन्दा वचनमब्रवीत्

అప్పుడు భయమునుండి విముక్తమైన వృందా అంజలి గట్టి ఆ మునినాథునికి నమస్కరించి, భూమిపై దండవత్ ప్రణామం చేసి ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 18

वृन्दोवाच । मुनिनाथ दयासिन्धो परपीडानिवारक । रक्षिताहं त्वया घोराद्भयादस्मात्ख लोद्भवात्

వృందా పలికెను— ఓ మునినాథా, దయాసముద్రా, పరపీడలను నివారించువాడా! ఈ దుష్టమూలమునుండి పుట్టిన ఘోరభయమునుండి నీవు నన్ను రక్షించితివి.

Verse 19

समर्थस्सर्वथा त्वं हि सर्वज्ञोऽपि कृपानिधे । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय

హే కృపానిధి! మీరు సర్వ విధాలా సమర్థులు; సర్వజ్ఞులైనా నేను ఒక వినతిని సమర్పించదలచాను. దయచేసి దానిని వినండి।

Verse 20

जलंधरो हि मद्भर्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो । स तत्रास्ते कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत

హే ప్రభో! జలంధరుడు—నా భర్త—రుద్రునితో యుద్ధం చేయడానికి వెళ్లాడు. అతడు అక్కడ ఆ యుద్ధంలో ఎలా నిలిచియున్నాడు? హే సువ్రతా, నాకు చెప్పండి।

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य मौनकपटमास्थितः । कर्त्तुं स्वार्थं विधानज्ञः कृपयोर्द्ध्वमवैक्षत

సనత్కుమారుడు అన్నాడు: ఆ మాటలు విని ముని కపట మౌనాన్ని ఆశ్రయించాడు. ఉపాయాలలో నిపుణుడై తన స్వార్థాన్ని సాధించేందుకు, కరుణ చూపినట్లు పైకి చూశాడు।

Verse 22

तावत्कपीशावायातौ तं प्रणम्याग्रतः स्थितौ । ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञानियुक्तौ गगनं गतौ

అంతలో వానరులలో ఇద్దరు అధిపతులు వచ్చి అతనికి నమస్కరించి ముందర నిలబడ్డారు. తరువాత అతని కనుబొమ్మల సంకేతంతో నియమింపబడి, ఇద్దరూ ఆకాశమార్గంగా వెళ్లిపోయారు।

Verse 23

नीत्वा क्षणार्द्धमागत्य पुनस्तस्याग्रतः स्थितौ । तस्यैव कं कबंधं च हस्तावास्तां मुनीश्वर

దానిని తీసికొని వెళ్లి క్షణార్ధంలో తిరిగి వచ్చి, మళ్లీ అతని ముందర నిలిచారు. మునీశ్వరా, వారి చేతుల్లో అదే శిరస్సు మరియు కబంధము (ధడ) ఉన్నాయి.

Verse 24

शिरः कबंधं हस्तौ तौ दृष्ट्वाब्धितनयस्य सा । पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता

సముద్రజుని తెగిన శిరస్సు, కబంధం, ఆ రెండు చేతులు చూచి, భర్తకు కలిగిన విపత్తు దుఃఖంతో ఆమె మూర్ఛపోయి నేలపై పడిపోయెను।

Verse 25

वृन्दोवाच । यः पुरा सुखसंवादैर्विनोदयसि मां प्रभो । स कथं न वदस्यद्य वल्लभां मामनागसम्

వృందా పలికెను—ఓ ప్రభో! మీరు పూర్వం మధుర సంభాషణలతో నన్ను ఆనందింపజేసేవారు; నేడు నిర్దోషిణైన మీ ప్రియురాలైన నాతో ఎందుకు మాటలాడరు?

Verse 27

नांगीकृतं हि मे वाक्यं रुद्रतत्त्वमजानता । परं ब्रह्म शिवश्चेति वदंत्या दैत्यसत्तम

ఓ దైత్యశ్రేష్ఠా! రుద్రతత్త్వాన్ని తెలియక, నేను ‘శివుడే పరబ్రహ్మ’ అని చెప్పిన నా వాక్యాన్ని నీవు అంగీకరించలేదు।

Verse 28

ततस्त्वं हि मया ज्ञातस्तव सेवाप्रभावतः । गर्वितेन त्वया नैव कुसंगवशगेन हि

అందుకే నీ సేవా-భక్తి ప్రభావంతో నిన్ను నేను గుర్తించాను; కానీ కుసంగానికి లోబడి అహంకారంతో నీవు ఏదీ సముచితంగా చేయలేదు।

Verse 29

इत्थंप्रभाष्य बहुधा स्वधर्मस्था च तत्प्रिया । विललाप विचित्रं सा हृदयेन विदूयता

ఇలా ఎన్నిసార్లు పలికిన తరువాత, స్వధర్మంలో స్థిరమైన ఆ ప్రియ స్త్రీ—దుఃఖంతో మండే హృదయంతో—వివిధ విచిత్ర రీతుల్లో విలపించింది।

Verse 30

ततस्सा धैर्यमालंब्य दुःखोच्छ्रवा सान्विमुंचती । उवाच मुनिवर्यं तं सुप्रणम्य कृतांजलिः

అప్పుడు ఆమె ధైర్యాన్ని ఆశ్రయించి దుఃఖభరిత నిట్టూర్పులు విడిచుతూ, ఆ మునివర్యునకు సాష్టాంగ నమస్కరించి అంజలి బద్ధంగా పలికింది।

Verse 31

वृन्दोवाच । कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ परोपकरणादर । मयि कृत्वा कृपां साधो जीवयैनं मम प्रभुम्

వృందా పలికింది—కృపానిధీ, మునిశ్రేష్ఠా, పరహితంలో ఆనందించే సాధూ! నాపై కరుణచేసి నా ప్రభువును పునర్జీవింపజేయండి।

Verse 32

यत्त्वमस्य पुनश्शक्तो जीवनाय मतो मम । अतस्संजीवयैनं मे प्राणनाथं मुनीश्वर

నీవు నా దృష్టిలో మళ్లీ అతనికి జీవం పోయగల సమర్థుడవు; కాబట్టి హే మునీశ్వరా, నా ప్రాణనాథుడైన ప్రియతముణ్ని సంజీవింపుము।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा दैत्यपत्नी सा पतिव्रत्यपरायणाः । पादयोः पतिता तस्य दुःखश्वासान् विमुञ्चती

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, పతివ్రతాధర్మానికే పరాయణమైన ఆ దైత్యరాజు భార్య అతని పాదాల వద్ద పడిపోయి, దుఃఖభరితమైన దీర్ఘ నిశ్వాసాలను విడిచెను.

Verse 34

मुनिरुवाच । नायं जीवयितुं शक्तो रुद्रेण निहतो युधि । रुद्रेण निहता युद्धे न जीवन्ति कदाचन

ముని పలికెను—ఇతనిని జీవింపజేయడం సాధ్యం కాదు; యుద్ధంలో రుద్రునిచే ఇతడు నిహతుడయ్యాడు. రుద్రునిచే రణంలో నిహతులైన వారు ఎప్పటికీ మళ్లీ జీవించరు.

Verse 35

तथापि कृपयाविष्ट एनं संजीवयाम्यहम् । रक्ष्याश्शरणगाश्चेति जानन्धर्मं सनातनम्

అయినప్పటికీ కరుణావశుడనై నేను ఇతనిని సంజీవింపజేస్తాను; శరణాగతులను రక్షించవలెనని సనాతన ధర్మాన్ని నేను ఎరిగియున్నాను.

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स मुनिस्तस्या जीवयित्वा पतिं मुने । अंतर्दधे ततो विष्णुस्सर्वमायाविनां वरः

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, ఓ మునీ, ఆ ఋషి ఆమె భర్తను జీవింపజేశాడు; అనంతరం సమస్త మాయావిదులలో శ్రేష్ఠుడైన విష్ణువు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 37

द्रुतं स जीवितस्तेनोत्थितः सागरनन्दनः । वृन्दामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंब प्रीतमानसः

ఆ దివ్య ప్రభావంతో సాగరనందనుడు తక్షణమే ప్రాణం పొంది లేచెను. వృందను ఆలింగనం చేసి ఆనందభరిత హృదయంతో ఆమె ముఖాన్ని చుంబించాడు।

Verse 38

अथ वृन्दापि भर्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा । जहौ शोकं च निखिलं स्वप्नवद्धृद्यमन्यत

అప్పుడు వృంద కూడా తన భర్తను చూసి హృదయంలో ఆనందించింది. ఆమె సమస్త శోకాన్ని విడిచిపెట్టి, దానిని మనసులో స్వప్నంలాగానే భావించింది.

Verse 39

अथ प्रसन्नहृदया सा हि संजातहृच्छया । रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरान्

అప్పుడు ఆమె హృదయం ప్రసన్నమై, అంతర్లీన ఆకాంక్ష మేల్కొంది. ఆమె ఆ అరణ్యమధ్యంలో నివసిస్తూ, అతనితో ఏకమై, అనేక దినాలు ఆనందించింది.

Verse 40

कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव हि । निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृन्दा वचनमब्रवीत्

ఒకసారి సంగమాంతంలో వృందా అతడు నిజంగా విష్ణువేనని గుర్తించింది. కోపంతో నిండిపోయి, అతనిని గద్దించి ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 41

वृन्दोवाच । धिक् तदेवं हरे शीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्मायी प्रत्यक्षतापसः

వృందా పలికింది—ధిక్కారం, ఓ హరి! పరస్త్రీని ఆశ్రయించే నీ ఈ ప్రవర్తనకు. ఇప్పుడు నిన్ను నేను స్పష్టంగా గుర్తించాను—నీవు మాయావి మోసగాడు; నా కళ్లముందే తపస్వి రూపం ధరించావు.

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा क्रोधमापन्ना दर्शयंती स्वतेजसम् । शशाप केशवं व्यास पातिव्रत्यरता च सा

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆమె కోపంతో మండిపడి, తన తపోతేజస్సును ప్రకాశింపజేస్తూ, ఓ వ్యాసా, పతివ్రతాధర్మనిష్ఠ గల ఆ సాధ్వి కేశవుని (విష్ణువును) శపించింది.

Verse 43

रे महाधम दैत्यारे परधर्मविदूषक । गृह्णीष्व शठ मद्दत्तं शापं सर्वविषोल्बणम्

ఓ మహాధమా! దైత్యశత్రువా, పరధర్మాన్ని దూషించువాడా! ఓ శఠా, నా చేత ప్రసాదింపబడిన ఈ శాపాన్ని స్వీకరించుము—ఇది సమస్త విషాలకన్నా ఘోరమైనది.

Verse 44

यौ त्वया मायया ख्यातौ स्वकीयौ दर्शितौ मम । तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यतः

నీవు నీ మాయచేత నాకు ‘నా వారే’ అని పరిచయం చేసి చూపించిన ఆ ఇద్దరే, రాక్షసులై నీ భార్యను అపహరిస్తారు।

Verse 45

त्वं चापि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् । भ्रम सर्पेश्वरेणायं यस्ते शिष्यत्वमागतः

నీవు కూడా భార్యవियोग దుఃఖంతో బాధపడుతూ, వానరుణ్ని సహాయకుడిగా చేసుకొని అడవిలో సంచరించావు. ఈ సర్పేశ్వరుడు నీ శిష్యత్వానికి వచ్చాడు; కాబట్టి ఇతనితో ఇక్కడ విహరించు।

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सा तदा वृन्दा प्रविशद्धव्यवाहनम् । विष्णुना वार्यमाणापि तस्मितासक्तचेतसा

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి ఆ సమయంలో వృందా హవ్యవాహనమైన యజ్ఞాగ్నిలో ప్రవేశించింది. విష్ణువు ఆపబోయినా ఆమె మనస్సు ఆ సంకల్పానికే దృఢంగా ఆసక్తమై నిలిచింది।

Verse 47

तस्मिन्नवसरे देवा ब्रह्माद्या निखिला मुने । आगता खे समं दारैः सद्गतिं वै दिदृक्षवः

ఓ మునీ, ఆ సమయమున బ్రహ్మ మొదలైన సమస్త దేవతలు తమ తమ భార్యలతో కలిసి ఆకాశమార్గమున వచ్చారు; సంభవించబోయే శుభపరిణామమైన సద్గతిని చూడాలని ఆకాంక్షించారు।

Verse 48

अथ दैत्येन्द्रपत्न्यास्तु तज्ज्योतिः परमं महत् । पश्यतां सर्वदेवानामलोकमगमद्द्रुतम्

అప్పుడు దైత్యేంద్రుని భార్య నుండి ఆ పరమ మహత్తర జ్యోతి ఉద్భవించి, సమస్త దేవతలు చూస్తుండగానే శీఘ్రంగా ఇతర లోకానికి వెళ్లిపోయెను।

Verse 49

शिवातनौ विलीनं तद्वृन्दातेजो बभूव ह । आसीज्जयजयारावः खस्थितामर पंक्तिषु

వృందా సమూహపు తేజస్సు శివుని స్వదేహంలో లీనమైంది. అప్పుడు ఆకాశస్థ దేవపంక్తుల మధ్య “జయ జయ” అనే మహానాదం ఉద్భవించింది।

Verse 50

एवं वृन्दा महाराज्ञी कालनेमिसुतोत्तमा । पातिव्रत्यप्रभावाच्च मुक्तिं प्राप परां मुने

ఇలా మహారాణి వృందా—కాలనేమి కుమార్తెలలో శ్రేష్ఠురాలు—పతివ్రత ధర్మప్రభావంతో, ఓ మునీ, పరమ ముక్తిని పొందింది।

Verse 51

ततो हरिस्तामनुसंस्मन्मुहुर्वृन्दाचिताभस्मरजोवगुंठितः । तत्रैव तस्थौ सुरसिद्धसंघकैः प्रबोध्यमानोपि ययौ न शांतिम्

ఆ తరువాత హరి వృందాను మళ్లీ మళ్లీ స్మరిస్తూ, వృందా చితాభస్మ ధూళితో ఆవరించబడి ఉన్నాడు. అక్కడే నిలిచిపోయాడు; దేవసిద్ధ సమూహాలు ప్రబోధించినా అతనికి శాంతి కలగలేదు।