त्रिपुरवर्णनम् (Tripura-varṇanam) — “Description of Tripura”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे त्रिपुरवधोपाख्याने त्रिपुरवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండంలో, త్రిపురవధోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘త్రిపురవర్ణనం’ అనే ప్రథమ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది।

Verse 2

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या चरितं वरमुत्तमम् । शंकरो हि यथा रुद्रो जघान विहरन्खलान्

ఇప్పుడు అపార ప్రీతితో ఆ పరమోత్తమ చరిత్రను చెప్పుము—శంకరుడు రుద్రరూపుడై విహరిస్తూ దుష్టులను ఎలా సంహరించెనో।

Verse 3

कथं ददाह भगवान्नगराणि सुरद्विषाम् । त्रीण्येकेन च बाणेन युगपत्केन वीर्यवान्

భగవంతుడు దేవద్వేషుల నగరాలను ఎలా దహించెను? మరియు ఆ పరాక్రమవంతుడు ఒక్క బాణంతో మూడు నగరాలను ఏకకాలంలో ఎలా నాశనం చేసెను?

Verse 4

एतत्सर्वं समाचक्ष्व चरितं शशिमौलिनः । देवर्षिसुखदं शश्वन्मायाविहरतः प्रभोः

ఇవన్నీ శశిమౌళి ప్రభువు చరిత్రను మాకు వివరించుము—దేవర్షులకు నిత్యానందకరమైనది, దివ్యమాయలో విహరించే ఆ పరమేశ్వరునది।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । एवमेतत्पुरा पृष्टो व्यासेन ऋषिसत्तमः । सनत्कुमारं प्रोवाच तदेव कथयाम्यहम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—అదే నిజము. పూర్వము వ్యాసుడు శ్రేష్ఠ ఋషిని ప్రశ్నించగా, ఆయన సనత్కుమారునికి ఉపదేశించాడు; ఆ వృత్తాంతమునే నేను ఇప్పుడు వివరిస్తున్నాను.

Verse 6

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाप्राज्ञ चरितं शशिमौलिनः । यथा ददाह त्रिपुरं बाणेनैकेन विश्व हृत्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞ వ్యాసా, శశిమౌళి పరమేశ్వరుని పవిత్ర చరిత్రను వినుము—విశ్వహృదయహరుడైన శంకరుడు ఒక్క బాణంతో త్రిపురాన్ని ఎలా దహించెనో।

Verse 7

शिवात्मजेन स्कन्देन निहते तारकासुरे । तत्पुत्रास्तु त्रयो दैत्याः पर्यतप्यन्मुनीश्वर

ఓ మునీశ్వరా, శివపుత్రుడైన స్కందుడు తారకాసురుణ్ని సంహరించిన తరువాత అతని ముగ్గురు దైత్యపుత్రులు తీవ్రంగా దగ్ధమై, జగత్తును పీడించుటకు ప్రవృత్తులయ్యారు।

Verse 8

तारकाख्यस्तु तज्जेष्ठो विद्युन्माली च मध्यमः । कमलाक्षः कनीयांश्च सर्वे तुल्यबलास्सदा

వారిలో ‘తారక’ అనే వాడు జ్యేష్ఠుడు, ‘విద్యున్మాలి’ మధ్యముడు, ‘కమలాక్ష’ కనిష్ఠుడు; అయినా వారు ముగ్గురూ ఎల్లప్పుడూ సమబలులు.

Verse 9

जितेन्द्रियास्ससन्नद्धास्संयतास्सत्यवादिनः । दृढचित्ता महावीरा देवद्रोहिण एव च

వారు ఇంద్రియజయులు, సన్నద్ధులు, నియమశీలులు, సత్యవాదులు. దృఢచిత్త మహావీరులైనా, దేవద్రోహులే కూడా.

Verse 10

ते तु मेरुगुहां गत्वा तपश्चक्रुर्महाद्भुतम् । त्रयस्सर्वान्सुभोगांश्च विहाय सुमनोहरान्

ఆ ముగ్గురు మేరుపర్వత గుహకు వెళ్లి అత్యంత అద్భుతమైన తపస్సు చేశారు; మనోహరమైన, సుఖదాయకమైన భోగాలన్నిటినీ త్యజించారు।

Verse 11

वसंते सर्वकामांश्च गीतवादित्रनिस्स्वनम् । विहाय सोत्सवं तेपुस्त्रयस्ते तारकात्मजाः

వసంతం వచ్చినప్పుడు, తారకుని ఆ ముగ్గురు కుమారులు సమస్త భోగాలను, గీత-వాద్యాల ఉత్సవధ్వనిని విడిచి, తపస్సు ఆచరించారు.

Verse 12

ग्रीष्मे सूर्यप्रभां जित्वा दिक्षु प्रज्वाल्य पावकम् । तन्मध्यसंस्थाः सिद्ध्यर्थं जुहुवुर्हव्यमादरात्

గ్రీష్మకాలంలో సూర్యప్రభను కూడా మించిపోయి వారు అన్ని దిక్కులలో అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేశారు. ఆ జ్వలిత వలయమధ్యంలో కూర్చొని సిద్ధి సాధనార్థం భక్తిశ్రద్ధలతో హవ్యాన్ని ఆహుతి చేశారు.

Verse 13

महाप्रतापपतितास्सर्वेप्यासन् सुमूर्छिताः । वर्षासु गतसंत्रासा वृष्टिं मूर्द्धन्यधारयन्

ఆ మహాప్రతాపపు దెబ్బకు అందరూ పడిపోయి పూర్తిగా మూర్ఛితులయ్యారు. వర్షాకాలంలో భయం తగ్గినట్లే, వారు తలపై పడే వర్షాన్ని భరించారు.

Verse 14

शरत्काले प्रसूतं तु भोजनं तु बुभुक्षिताः । रम्यं स्निग्धं स्थिरं हृद्यं फलं मूलमनुत्तमम्

శరదృతువులో పండిన ఆహారాన్ని ఆకలిగొన్న వారు భుజించారు—అది రమ్యమైనది, స్నిగ్ధమైనది, స్థిరపోషకమైనది, హృదయానందకరమైనది; అలాగే ఉత్తమ ఫలమూలాలను కూడా ఆస్వాదించారు.

Verse 15

संयमात्क्षुत्तृषो जित्वा पानान्युच्चावचान्यपि । बुभुक्षितेभ्यो दत्त्वा तु बुभूवुरुपला इव

సంయమంతో వారు ఆకలి-దాహాలను జయించారు; వివిధ రకాల పానీయాలపై కోరికను కూడా అధిగమించారు. ఆ పానీయాలను ఆకలిగొన్న వారికి దానం చేసి, వారు రాయిలా అచలంగా, కోరికలేని వారయ్యారు.

Verse 16

संस्थितास्ते महात्मानो निराधाराश्चतुर्दिशम् । हेमंते गिरिमाश्रित्य धैर्येण परमेण तु

ఆ మహాత్ములు నాలుగు దిక్కులలో ఆధారం లేకుండానే స్థిరంగా నిలిచారు. హేమంత ఋతువులో పర్వతాన్ని ఆశ్రయించి పరమ ధైర్యంతో తట్టుకున్నారు.

Verse 17

तुषारदेहसंछन्ना जलक्लिन्नेन वाससा । आसाद्य देहं क्षौमेण शिशिरे तोयमध्यगाः

వారి శరీరాలు మంచుతో కప్పబడి ఉన్నాయి, వస్త్రాలు నీటితో తడిసిపోయాయి. ఆ చలికాలంలో పట్టు వస్త్రాలు ధరించి వారు నీటి మధ్యలో నిలబడ్డారు.

Verse 18

अनिर्विण्णास्ततस्सर्वे क्रमशोऽवर्द्धयंस्तपः । तेपुस्त्रयस्ते तत्पुत्रा विधिमुद्दिश्य सत्तमाः

ఆ తర్వాత వారందరూ నిరుత్సాహపడకుండా క్రమంగా తమ తపస్సును పెంచారు. ఆ ముగ్గురు ఉత్తమ పుత్రులు బ్రహ్మదేవుని ఉద్దేశించి తపస్సు చేశారు.

Verse 19

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिता । तपसा कर्षयामासुर्देहान् स्वान् दानवोत्तमाः

ఉగ్రమైన తపస్సును చేపట్టి, పరమ నియమాలను పాటిస్తూ, ఆ దానవ శ్రేష్ఠులు తపస్సు ద్వారా తమ శరీరాలను కృశింపజేశారు.

Verse 20

वर्षाणां शतकं चैव पदमेकं निधाय च । भूमौ स्थित्वा परं तत्र तेपुस्ते बलवत्तराः

ఒక కాలిపై నిలబడి, వారు భూమిపై కదలకుండా ఉన్నారు; అక్కడ ఆ అత్యంత బలవంతులు పూర్తి వంద సంవత్సరాల పాటు కఠినమైన తపస్సు చేశారు.

Verse 21

ते सहस्रं तु वर्षाणां वातभक्षास्सुदारुणाः । तपस्तेपुर्दुरात्मानः परं तापमुपागताः

వారు అత్యంత భయంకరులు, కేవలం వాయువే ఆహారంగా చేసుకొని వెయ్యి సంవత్సరాలు తపస్సు చేశారు; కాని దుర్బుద్ధితో తమ తపఫలంగా పరమ దాహయాతనకు లోనయ్యారు.

Verse 22

वर्षाणां तु सहस्रं वै मस्तकेनास्थितास्तथा । वर्षाणां तु शतेनैव ऊर्द्ध्वबाहव आसिताः

నిజముగా వారు వెయ్యి సంవత్సరాలు తలపై నిలబడి ఉన్నారు; మరియు మరొక వంద సంవత్సరాలు చేతులను పైకెత్తి స్థిరంగా ఉన్నారు—దృఢ నియమంతో ఘోర తపస్సు చేస్తూ.

Verse 23

एवं दुःखं परं प्राप्ता दुराग्रहपरा इमे । ईदृक्ते संस्थिता दैत्या दिवारात्रमतंद्रिता

ఇలా పరమ దుఃఖాన్ని పొందిన వీరు దురాగ్రహంలో మునిగిపోయారు. అదే స్థితిలో దైత్యులు పగలు-రాత్రి అలసట లేకుండా, భ్రాంత హఠంతో అచలంగా నిలిచారు॥

Verse 24

एवं तेषां गतः कालो महान् सुतपतां मुने । ब्रह्मात्मनां तारकाणां धर्मेणेति मतिर्मम

ఓ మునీ, ఇలా ఆ పుత్రాధిపతుల కాలం ఎంతో దీర్ఘంగా గడిచింది. నా మతిలో బ్రహ్మశక్తిస్వరూపులైన తారకులు తమ నియత ధర్మం చేతనే నిలబడి నడిపింపబడ్డారు॥

Verse 25

प्रादुरासीत्ततो ब्रह्मा सुरासुरगुरुर्महान् । संतुष्टस्तपसा तेषां वरं दातुं महायशाः

ఆపై దేవాసురగురువైన మహాన బ్రహ్మ ప్రత్యక్షమయ్యాడు. వారి తపస్సుకు సంతోషించి ఆ మహాయశస్వి వారికి వరం ఇవ్వడానికి వచ్చాడు॥

Verse 27

ब्रह्मोवाच । प्रसन्नोऽस्मि महादैत्या युष्माकं तपसा मुने । सर्वं दास्यामि युष्मभ्यं वरं ब्रूत यदीप्सितम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మహాదైత్యులారా, ఓ మునీ! మీ తపస్సుతో నేను ప్రసన్నుడనయ్యాను. మీకు సమస్తమును ప్రసాదించెదను; కోరిన వరమును చెప్పుడి.

Verse 28

किमर्थं सुतपस्तप्तं कथयध्वं सुरद्विषां । सर्वेषां तपसो दाता सर्वकर्तास्मि सर्वदा

ఏ ప్రయోజనార్థం మీరు ఈ శ్రేష్ఠ తపస్సు చేసితిరి? చెప్పుడి, ఓ దేవద్వేషులారా. నేను సమస్త తపస్సులకు ఫలదాతను, సర్వదా సర్వకర్తను.

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शनैस्ते स्वात्मनो गतम् । ऊचुः प्रांजलयस्सर्वे प्रणिपत्य पितामहम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—ఆయన వచనము విని వారు క్రమంగా స్వస్థతను పొందిరి. అనంతరం అందరూ అంజలి ఘటించి పితామహ బ్రహ్మునకు నమస్కరించి పలికిరి.

Verse 30

दैत्या ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरस्त्वया । अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु देहिनः

దైత్యులు పలికిరి—ఓ దేవేశా! మీరు ప్రసన్నుడై వరమిచ్చుటకు సిద్ధమైతే, మాకు అవధ్యత్వమును ప్రసాదించండి—సర్వభూతములలోని సర్వదేహధారులెవ్వరూ మమ్మల్ని సంహరించలేకుండునట్లు.

Verse 31

स्थिरान् कुरु जगन्नाथ पांतु नः परिपंथिनः । जरारोगादयस्सर्वे नास्मान्मृत्युरगात् क्वचित्

హే జగన్నాథా! మమ్మల్ని స్థిరులుగా చేయుము; శత్రువుల నుండి మమ్మల్ని కాపాడుము. జరా, రోగాది సమస్త బాధలు మమ్మల్ని చేరకూడదు; మరణం ఎప్పుడూ మాకు రాకూడదు।

Verse 32

अजराश्चामरास्सर्वे भवाम इति नो मतम् । समृत्यवः करिष्यामस्सर्वानन्यांस्त्रिलोकके

మా దృఢ నిశ్చయం—మేమందరం అజరులమై అమరులమవుదాం; త్రిలోకమందలి ఇతరులందరినీ మృత్యువశులుగా చేయుదాం।

Verse 33

लक्ष्म्या किं तद्विपुलया किं कार्यं हि पुरोत्तमैः । अन्यैश्च विपुलैर्भोगैस्स्थानैश्वर्येण वा पुनः

ఆ అపార లక్ష్మితో ఏమి ప్రయోజనం? ఉత్తమ పదవులతో ఏమి పని? మరల విస్తార భోగాలు, ఉన్నత స్థానాలు లేదా ఐశ్వర్యాధిపత్యంతో ఏమి లాభం?

Verse 34

यत्रैव मृत्युना ग्रस्तो नियतं पंचभिर्दिनैः । व्यर्थं तस्याखिलं ब्रह्मन् निश्चितं न इतीव हि

హే బ్రాహ్మణా, మరణము గ్రసించినవాడు, ఐదు దినములలోనే నిశ్చయంగా మరణించవలసినవాడు—అతడు అక్కడ చేయు సమస్త కార్యములు వ్యర్థమగును; అతనికి ఏదియు స్థిరమై నిశ్చితమై ఉన్నట్లు ఉండదు।

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तेषां दैत्यानां च तपस्विनाम् । प्रत्युवाच शिवं स्मृत्वा स्वप्रभुं गिरिशं विधिः

సనత్కుమారుడు పలికెను—దైత్యుల మరియు తపస్వి ఋషుల మాటలను ఇలా విని, విధి (బ్రహ్మ) తన స్వప్రభువు గిరీశుడైన శివుని స్మరించి, అనంతరం ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । नास्ति सर्वामरत्वं च निवर्तध्वमतोऽसुराः । अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशो वो हि रोचते

బ్రహ్ముడు పలికెను—అందరికీ సంపూర్ణ అమరత్వం లేదు; కాబట్టి ఓ అసురులారా, విరమించండి. మీకు నిజంగా నచ్చిన మరో వరం కోరండి.

Verse 37

जातो जनिष्यते नूनं जंतुः कोप्यसुराः क्वचित् । अजरश्चामरो लोके न भविष्यति भूतले

జన్మించిన జీవి నిశ్చయంగా మళ్లీ జన్మిస్తుంది; దేవుడైనా అసురుడైనా, ఈ భూతలంలో ఎవ్వరూ అజరుడూ అమరుడూ కారు.

Verse 38

ऋते तु खंडपरशोः कालकालाद्धरेस्तथा । तौ धर्माधर्मपरमावव्यक्तौ व्यक्तरूपिणौ

ఖండపరశువు మరియు కాలుడూ కాలాతీతుడైన హరి తప్ప, ధర్మాధర్మమనే ఆ రెండు పరమ తత్త్వాలు పరమస్థితిలో అవ్యక్తంగా ఉంటాయి; లోకంలో మాత్రం వ్యక్తరూపాలుగా ప్రకాశిస్తాయి।

Verse 39

संपीडनाय जगतो यदि स क्रियते तपः । सफलं तद्गतं वेद्यं तस्मात्सुविहितं तपः

లోకాన్ని పీడించడానికి తపస్సు చేయబడితే, దాని ‘ఫలం’ కూడా ఆ విధ్వంసక ఉద్దేశంలోనే ఉన్నదని గ్రహించాలి; అందుకే నిజమైన తపస్సు శివాజ్ఞకు అనుగుణంగా ధార్మికంగా, సువ్యవస్థితంగా చేయాలి।

Verse 40

तद्विचार्य स्वयं बुद्ध्या न शक्यं यत्सुरासुरैः । दुर्लभं वा सुदुस्साध्यं मृत्युं वंचयतानघाः

వారు తమ స్వబుద్ధితో ఆలోచించి గ్రహించారు—దేవాసురులకు కూడా సాధ్యం కానిది, అరుదైనదైనా అత్యంత దుస్సాధ్యమైనదైనా, ఆ నిర్దోషులు సాధించగలరు; ఎందుకంటే వారు మరణాన్నికూడా తప్పించగలరు।

Verse 41

तत्किंचिन्मरणे हेतुं वृणीध्वं सत्त्वमाश्रिताः । येन मृत्युर्नैव वृतो रक्षतस्तत्पृथक् पृथक्

సత్త్వమునందు స్థిరులైనవారా, మీలో ప్రతి ఒక్కరు మీకు తగినట్లు మరణానికి ఏదో ఒక నిర్దిష్ట కారణాన్ని ఎంచుకోండి; రక్షింపబడుతున్నప్పటికీ మృత్యువు మిమ్మల్ని పట్టుకోకుండా—ప్రత్యేకంగా ప్రతి ఒక్కరిని.

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । एतद्विधिवचः श्रुत्वा मुहूर्त्तं ध्यानमास्थिताः । प्रोचुस्ते चिंतयित्वाथ सर्वलोकपितामहम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—విధి వాక్యములను విని వారు క్షణకాలం ధ్యానమున నిలిచిరి. ఆపై ఆలోచించి, సమస్త లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్ముని ఉద్దేశించి పలికిరి.

Verse 43

दैत्या ऊचुः । भगवन्नास्ति नो वेश्म पराक्रमवतामपि । अधृष्याः शात्रवानां तु यन्न वत्स्यामहे सुखम्

దైత్యులు పలికిరి—భగవన్, పరాక్రమవంతులమై ఉన్నప్పటికీ మాకు సురక్షిత నివాసము లేదు. మా శత్రువులు అజేయులు; అందువల్ల మేము సుఖంగా నివసించలేము.

Verse 44

पुराणि त्रीणि नो देहि निर्मायात्यद्भुतानि हि । सर्वसंपत्समृद्धान्य प्रधृष्याणि दिवौकसाम्

మాకు మూడు పురములను దయచేయుము—మీ అద్భుత మాయాశక్తితో నిర్మితమైనవి. అవి సమస్త సంపదలతో సమృద్ధిగా ఉండి, స్వర్గవాసి దేవతలకు కూడా అప్రధృష్యమై అజేయమై ఉండునట్లు చేయుము.

Verse 45

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् । चरिष्यामो हि लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

హే లోకేశ్వరా, హే జగద్గురో! ఈ మూడు పురాణాల ఆధారాన్ని ఆశ్రయించి, నీ ప్రసాదంతో మేము ఈ భూమిని సంచరిస్తాము.

Verse 46

तारकाक्षस्ततः प्राह यदभेद्यं सुरैरपि । करोति विश्वकर्मा तन्मम हेममयं पुरम्

అప్పుడు తారకాక్షుడు అన్నాడు—“దేవతలకైనా ఛేదించలేని నా స్వర్ణమయ నగరాన్ని విశ్వకర్మనే నిర్మించుగాక।”

Verse 47

ययाचे कमलाक्षस्तु राजतं सुमहत्पुरम् । विद्युन्माली च संहृष्टो वज्रायसमयं महत्

అప్పుడు కమలాక్షుడు వెండిమయమైన విశాల నగరాన్ని కోరాడు; హర్షభరితుడైన విద్యున్మాలి వజ్రసమమైన ఇనుముతో చేసిన మహానగరాన్ని అభ్యర్థించాడు।

Verse 48

पुरेष्वेतेषु भो ब्रह्मन्नेकस्थानस्थितेषु च । मध्याह्नाभिजिते काले शीतांशौ पुष्प संस्थिते

ఓ బ్రహ్మన్, ఈ నగరాలు ఒకే స్థానంలో ఒకే సరళిలో నిలిచినప్పుడు, అభిజిత్ అనే శుభ మధ్యాహ్న సమయంలో, శీతరశ్మి చంద్రుడు పుష్పమధ్యంలో నిలిచిన వేళ—(ఆ విధి సంఘటన జరుగును)।

Verse 49

उपर्युपर्यदृष्टेषु व्योम्नि लीलाभ्रसंस्थिते । वर्षत्सु कालमेघेषु पुष्करावर्तनामसु

ఎత్తైన ఆకాశంలో ఆటలాడే మేఘసమూహాలు కమ్ముకున్నాయి; ‘పుష్కరావర్త’ అనే నల్ల వర్షమేఘాలు కురవసాగాయి—ఈ దృశ్యం రాబోయే ఘోర యుద్ధానికి సూచక శకునంలా కనిపించింది।

Verse 50

तथा वर्षसहस्राते समेष्यामः परस्परम् । एकीभावं गमिष्यंति पुराण्येतानि नान्यथा

అలాగే వెయ్యి సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత మనము పరస్పరం కలుసుకొందము. అప్పుడు ఈ ప్రాచీన పురాణములు నిశ్చయంగా ఏకత్వములో లీనమగును—ఇతరథా కాదు.

Verse 51

सर्वदेवमयो देवस्सर्वेषां मे कुहेलया । असंभवे रथे तिष्ठन् सर्वोपस्करणान्विते

సర్వదేవమయుడైన ఆ దేవుడు, నా మాయామయ ఉపాయంతో, సమస్త యుద్ధోపకరణాలతో సమన్వితమైన అచింత్య రథంపై నిలిచెను.

Verse 52

असंभाव्यैककांडेन भिनत्तु नगराणि नः । निर्वैरः कृत्तिवासास्तु योस्माकमिति नित्यशः

“ఒకే అచింత్య ఘాతంతో మా నగరాలను ఛేదించుగాక. అయినా శత్రుత్వరహితుడైన కృత్తివాసుడు (శివుడు) నిత్యము మా వాడే—ఎల్లప్పుడూ మా స్వంతం.”

Verse 53

वंद्यः पूज्योभिवाद्यश्च सोस्माकं निर्दहेत्कथम् । इति चेतसि संधाय तादृशो भुवि दुर्लभः

“ఆయన వందనీయుడు, పూజనీయుడు, అభివాదనీయుడు—అయితే ఆయన మమ్మల్ని ఎలా దహించగలడు?” అని మనసులో నిలుపుకొని, అలాంటి వాడు భూమిపై దుర్లభుడని వారు తలంచిరి.

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः । एवमस्तीति तान् प्राह सृष्टिकर्ता स्मरञ्शिवम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—వారి మాటలు విని లోకపితామహుడు, సృష్టికర్త బ్రహ్మ శివుని స్మరించి వారికి ఇలా అన్నాడు: “ఎవమస్తు; మీరు చెప్పినట్లే అట్లే కావుగాక.”

Verse 55

आज्ञां ददौ मयस्यापि कुत्र त्वं नगरत्रयम् । कांचनं राजतं चैव आयसं चेति भो मय

ఆయన మయునికీ ఆజ్ఞ ఇచ్చెను—“ఓ మయా, నీవు త్రినగరాన్ని ఎక్కడ నిర్మించుదువు—ఒకటి స్వర్ణమయం, ఒకటి రజతమయం, మరొకటి ఆయసము (ఇనుము) మయం?”

Verse 56

इत्यादिश्य मयं ब्रह्मा प्रत्यक्षं प्राविशद्दिवम् । तेषां तारकपुत्राणां पश्यतां निजधाम हि

ఇలా ఉపదేశించి మాయామయుడైన బ్రహ్మ ప్రత్యక్షంగా స్వర్గంలో ప్రవేశించాడు. తారకుని కుమారులు ఆయనను తన స్వధామానికి వెళ్లుచున్నట్లు చూశారు.

Verse 57

ततो मयश्च तपसा चक्रे धीरः पुराण्यथ । कांचनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

ఆ తరువాత ధీరుడూ నిపుణుడైన మయుడు తన తపోబలంతో పురాలను నిర్మించాడు—తారకాక్షునికి బంగారు పురం, కమలాక్షునికి వెండి పురం।

Verse 58

विद्युन्माल्यायसं चैव त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् । स्वर्गे व्योम्नि च भूमौ च क्रमाज्ज्ञेयानि तानि वै

ఆ ఉత్తమ దుర్గం మూడు విధాలుగా ఉంది—విద్యున్మాలి, మాలి, ఆయస. అవి క్రమంగా స్వర్గంలో, ఆకాశంలో, భూమిపై ఉన్నవని గ్రహించాలి.

Verse 59

दत्वा तेभ्यो सुरेभ्यश्च पुराणि त्रीणि वै मयः । प्रविवेश स्वयं तत्र हितकामपरायणः

మయుడు ఆ దేవతలకు మూడు పురాలను (దుర్గనగరాలను) ఇచ్చి, వారి హితాన్ని కోరుతూ, తానే అక్కడ ప్రవేశించెను।

Verse 60

एवं पुत्रत्रयं प्राप्य प्रविष्टास्तारकात्मजाः । बुभुजुस्सकलान्भोगान्महाबलपराक्रमाः

ఇలా మూడు కుమారులను పొందిన తరువాత, తారకుని కుమారులు తమ అధికారంలో స్థిరపడి, మహాబల పరాక్రమాలతో సమస్త భోగాలను అనుభవించిరి।

Verse 61

कल्पद्रुमैश्च संकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् । नानाप्रासादसंकीर्णं मणिजालसमा वृतम्

అది కల్పవృక్షాలతో నిండిపోయి, ఏనుగులు గుర్రాలతో కిటకిటలాడుతూ ఉండెను. అనేక ప్రాసాదాలతో కిక్కిరిసి, మణిజాలంలా చుట్టూరా ఆవరించబడినట్లు కనిపించెను।

Verse 62

सूर्यमण्डलसंकाशैर्विमानैस्सर्वतोमुखैः । पद्मरागमयैश्चैव शोभितं चन्द्रसन्निभैः

సర్వదిశలకూ ముఖములైన, సూర్యమండలసమాన కాంతిగల విమానములతో అది చుట్టూరా అలంకరింపబడెను. పద్మరాగమయ నిర్మాణములు కూడా చంద్రసమాన శోభతో మెరిసెను।

Verse 63

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः । दिव्यस्त्रीजनसंकीर्णैर्गंधर्वैस्सिद्धचारणैः

కైలాస శిఖరములవలె ఉన్న దివ్య ప్రాసాదములు, గోపురములతో అది శోభిల్లెను. అక్కడ దివ్య స్త్రీజన సమూహములు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, చారణులు కిక్కిరిసియుండిరి।

Verse 64

रुद्रालयैः प्रतिगृहमग्निहोत्रैः प्रतिष्ठितैः । द्विजोत्तमैश्शास्त्र ज्ञैश्शिवभक्तिरतैस्सदा

ప్రతి ఇంట రుద్రాలయాలు స్థాపించబడి, అగ్నిహోత్రాగ్నులు విధివిధానంగా నిలుపబడేవి. శాస్త్రజ్ఞులైన ద్విజోత్తములు సదా శివభక్తిలో లీనులై ఉండేవారు.

Verse 65

वापीकूपतडागैश्च दीर्घिकाभिस्सुशोभितम् । उद्यानवनवृक्षैश्च स्वर्गच्युत गुणोत्तमैः

అది బావులు, కూపాలు, చెరువులు, దీర్ఘ జలాశయాలతో అతి శోభాయమానంగా ఉండేది; అలాగే ఉద్యానాలు, వనాలు, వృక్షాలతో—స్వర్గం నుంచి దిగివచ్చిన ఉత్తమ గుణాలవలె.

Verse 66

नदीनदसरिन्मुख्यपुष्करैः शोभितं सदा । सर्वकामफलाद्यैश्चानेकैर्वृक्षैर्मनोहरम्

అది సదా ఉత్తమ నదులు, వాగులు, ప్రవాహాలు మరియు శ్రేష్ఠ పుష్కర సరస్సులతో శోభిల్లేది; అలాగే అన్ని కోరికల ఫలములు మొదలైన వరాలు ప్రసాదించే అనేక మనోహర వృక్షాలతో మధురంగా ఉండేది.

Verse 67

मत्तमातंगयूथैश्च तुरंगैश्च सुशोभनैः । रथैश्च विविधाकारैश्शिबिकाभिरलंकृतम्

అది మత్తుగా ఉన్న ఏనుగుల గుంపులతో, అందమైన గుర్రాలతో, నానావిధ ఆకారాల రథాలతో మరియు శిబికలతో (పల్లకీలతో) అలంకరింపబడి అతి శోభాయమానంగా ఉండేది.

Verse 68

समयादिशिकैश्चैव क्रीडास्थानैः पृथक्पृथक् । वेदाध्ययनशालाभिर्विविधाभिः पृथक्पृथक्

అక్కడ ఆచార-శిక్షకుల కోసం వేర్వేరు విభాగాలు, క్రీడాస్థలాలు కూడా విడివిడిగా ఉండేవి; అలాగే వీటికి భిన్నంగా వేదాధ్యయనము మరియు పఠనము కొరకు అనేక రకాల ప్రత్యేక శాలలు ఉండేవి.

Verse 69

अदृष्टं मनसा वाचा पापान्वितनरैस्सदा । महात्मभिश्शुभाचारैः पुण्यवद्भिः प्रवीक्ष्यते

పాపసంబంధులైన వారికి మనసుతోనూ వాక్తోనూ కనిపించని ఆ తత్త్వం, శుభాచారులైన పుణ్యవంత మహాత్ములచే యథార్థంగా దర్శింపబడుతుంది।

Verse 70

पतिव्रताभिः सर्वत्र पावितं स्थलमुत्तमम् । पतिसेवनशीलाभिर्विमुखाभिः कुधर्मतः

ఎక్కడెక్కడ పతివ్రతలు, పతిసేవలో స్థిరులు, కుధర్మం నుండి విముఖులైన స్త్రీలు ఉంటారో అక్కడ ఆ స్థలం సర్వత్ర పరమ పవిత్రమవుతుంది।

Verse 71

दैत्यशूरैर्महाभागैस्सदारैस्ससुतैर्द्विजैः । श्रौतस्मार्तार्थतत्त्वज्ञैस्स्वधर्मनिरतैर्युतम्

అతనితో మహాభాగ్యశాలులైన దైత్యవీరులు—భార్యలు, కుమారులతో సహా—మరియు శ్రౌత-స్మార్త విధుల తత్త్వార్థం తెలిసిన, స్వధర్మంలో నిష్ఠగల ద్విజులు కూడ ఉన్నారు।

Verse 72

व्यूढोरस्कैर्वृषस्कंधैस्सामयुद्धधरैस्सदा । प्रशांतैः कुपितैश्चैव कुब्जैर्वामनकैस्तथा

వారు ఎల్లప్పుడూ క్రమబద్ధ యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉండేవారు—కొంతమందికి విస్తార వక్షస్థలం, వృషభసమ భుజస్కంధాలు; కొందరు ప్రశాంతులు, కొందరు క్రోధావిష్టులు; కొందరు కుబ్జులు, మరికొందరు వామనులూ ఉన్నారు।

Verse 73

नीलोत्पलदलप्रख्यैर्नीलकुंचितमूर्द्धजैः । मयेन रक्षितैस्सर्वैश्शिक्षितैर्युद्धलालसैः

వారందరూ మాయచే రక్షింపబడి, సుశిక్షితులై యుద్ధలాలసతో ఉన్నారు; నీలకమలదళసమ వర్ణముతో, నల్లని వంకర జుట్టుతో ఉన్నారు।

Verse 74

वरसमररतैर्युतं समंतादजशिवपूजनया विशुद्धवीर्यैः । रविमरुतमहेन्द्रसंनिकाशैस्सुरमथनैस्सुदृढैस्सुसेवितं यत्

ఆ స్థలం చుట్టూరా ఉత్తమ సమరరసంలో రతులైన వీరులతో నిండిపోయి ఉండెను—అజ శివుని పూజచేత శుద్ధవీర్యులైన వారు; వారు సూర్యుడు, వాయువు, మహేంద్రుని వలె ప్రకాశించి, అచలంగా నిలిచి, దేవసేనలనూ మథించగల దృఢసేవకులతో సుసేవితమై ఉండెను.

Verse 75

शास्त्रवेदपुराणेषु येये धर्माः प्रकीर्तिताः । शिवप्रियास्सदा देवास्ते धर्मास्तत्र सर्वतः

శాస్త్రాలు, వేదాలు, పురాణాలలో ప్రకటించబడిన ఏ ఏ ధర్మాలున్నవో, అవన్నీ అక్కడ సర్వతోముఖంగా స్థాపితమైయున్నవి; దేవతలు సదా శివప్రియులు గనుక ఆ ధర్మాలు శివానుగ్రహంలోనే నిలిచియున్నవి.

Verse 76

एवं लब्धवरास्ते तु दैतेयास्तारकात्मजाः । शैवं मयमुपाश्रित्य निवसंति स्म तत्र ह

ఇలా వరాలు పొందిన తారకుని దైత్యపుత్రులు శైవమాయతో నిర్మితమైన దుర్గాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడే నివసించిరి.

Verse 77

सर्वं त्रैलोक्यमुत्सार्य प्रविश्य नगराणि ते । कुर्वंति स्म महद्राज्यं शिवमार्गरतास्सदा

వారు సమస్త త్రిలోకమంతటా శత్రువులను తరిమివేసి నగరాలలో ప్రవేశించి మహారాజ్యాన్ని స్థాపించిరి—సదా శివమార్గరతులై.

Verse 78

ततो महान् गतः कालो वसतां पुण्यकर्मणाम् । यथासुखं यथाजोषं सद्राज्यं कुर्वतां मुने

అప్పుడు అక్కడ నివసించిన పుణ్యకర్ములు ఎంతో కాలం గడిపారు. వారు యథాసుఖంగా, యథేచ్ఛగా, ఓ మునీ, సుశాసితమైన సద్రాజ్యాన్ని నిర్వహిస్తూ ఉన్నారు.