Adhyaya 8
Rudra SamhitaSrishti KhandaAdhyaya 853 Verses

शब्दब्रह्मतनुवर्णनम् — Description of the Form of Śabda-Brahman

ఈ అధ్యాయంలో శబ్దం/నాదం బ్రహ్మ-శివుని ప్రకాశక రూపమని తాత్త్వికంగా వివరించబడింది. బ్రహ్ముడు చెబుతాడు—దీనులపై కరుణగలవాడు, అహంకారనాశకుడు శంభువు, దేవతల దర్శనాభిలాష సందర్భంలో స్పందిస్తాడు. అప్పుడు స్పష్టంగా, దీర్ఘంగా (ప్లుత) వినిపించే ‘ఓం’ నాదం ఉద్భవిస్తుంది. విష్ణువు ధ్యానపూర్వకంగా ఆ మహాధ్వనికి మూలాన్ని అన్వేషించి, లింగ సంబంధంగా ఓంకారంలోని అకార, ఉకార, మకార మరియు అంత్య నాదాన్ని దర్శిస్తాడు. సూర్యమండలము, అగ్నితేజస్సు, చంద్రశీతల కాంతి, స్ఫటికశుద్ధి వంటి ఉపమాలతో వర్ణ-దిశా-తత్త్వస్థాయులు సూచించబడతాయి. చివరికి తురీయాతీతమైన, నిర్మల, నిష్కల, నిశ్చల పరతత్త్వం—అద్వైతం, శూన్యసదృశం, బాహ్య-అంతర భేదాతీతం, అయినా రెండింటికీ ఆధారం—అని ప్రతిపాదించబడుతుంది.

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एवं तयोर्मुनिश्रेष्ठ दर्शनं कांक्षमाणयोः । विगर्वयोश्च सुरयोः सदा नौ स्थितयोर्मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఆ ఇద్దరు దేవతలు దర్శనాన్ని కోరుతూ, గర్వంతో ఉబ్బి ఉన్నప్పుడు, ఓ మునీ, మేము అక్కడ సదా నిలిచి ఉన్నాము।

Verse 2

दयालुरभवच्छंभुर्दीनानां प्रतिपालकः । गर्विणां गर्वहर्ता च सवेषां प्रभुरव्ययः

శంభువు దయాళువై ఉన్నాడు—దీనుల రక్షకుడు; గర్విష్ఠుల గర్వాన్ని హరించువాడు; మరియు సమస్తులకు అవ్యయ ప్రభువు।

Verse 3

तदा समभवत्तत्र नादो वै शब्दलक्षणः । ओमोमिति सुरश्रेष्ठात्सुव्यक्तः प्लुतलक्षणः

అప్పుడు అక్కడ శబ్దస్వరూపమైన నాదము ఉద్భవించింది। దేవశ్రేష్ఠుని నుండి ‘ఓం, ఓం’ అనే అక్షరం స్పష్టంగా, దీర్ఘ నాదంతో ప్రతిధ్వనించింది।

Verse 4

किमिदं त्विति संचिंत्य मया तिष्ठन्महास्वनः । विष्णुस्सर्वसुराराध्यो निर्वैरस्तुष्टचेतसा

“ఇది ఏమిటి?” అని ఆలోచిస్తూ నేను అక్కడే నిలిచాను; ఆ మహానాదం నిరంతరం ప్రతిధ్వనించింది. సమస్త దేవతలచే ఆరాధ్యుడైన విష్ణువు వైరం లేని వాడై, తృప్తి-శాంత చిత్తంతో నిలిచెను।

Verse 5

लिंगस्य दक्षिणे भागे तथापश्यत्सनातनम् । आद्यं वर्णमकाराख्यमुकारं चोत्तरं ततः

అప్పుడు లింగం యొక్క దక్షిణ భాగంలో అతడు సనాతన తత్త్వాన్ని దర్శించాడు—మొదట ‘అ’ అనే ఆద్యాక్షరం, ఆపై దాని పైభాగంలో ‘ఉ’ అక్షరం।

Verse 6

मकारं मध्यतश्चैव नादमंतेऽस्य चोमिति । सूर्यमंडलवद्दृष्ट्वा वर्णमाद्यं तु दक्षिणे

‘మ’ అక్షరాన్ని మధ్యలో ఉన్నదిగా ధ్యానించాలి; చివర దాని సూక్ష్మ నాదాన్ని—ఇలా ‘ఓం’గా. సూర్యమండలంలా ప్రకాశముగా దర్శించి, ఆద్యాక్షరాన్ని కుడి (దక్షిణ) భాగంలో స్థాపించాలి।

Verse 7

उत्तरे पावकप्रख्यमुकारमृषि सत्तम । शीतांशुमण्डलप्रख्यं मकारं तस्य मध्यतः

ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా! ఉత్తర భాగంలో అగ్నివలె ప్రకాశించే ‘ఉ’ అక్షరం ఉంది; మరియు దాని మధ్యలో శీతాంశు (చంద్ర) మండలంలా కాంతిమంతమైన ‘మ’ అక్షరం ఉంది।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपाख्याने शब्दब्रह्मतनुवर्णनो नामाष्टमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, ప్రథమ ఖండమైన సృష్ట్యుపాఖ్యానంలో ‘శబ్దబ్రహ్మతనువర్ణన’ అనే అష్టమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 9

निर्द्वंद्वं केवलं शून्यं बाह्याभ्यंतरवर्जितम् । स बाह्यभ्यंतरे चैव बाह्याभ्यंतरसंस्थितम्

ఆయన ద్వంద్వరహితుడు, ఏకైకుడు, వర్ణనాతీత ‘శూన్య’సదృశుడు, బాహ్య-అంతర భేదం లేనివాడు; అయినా అదే ప్రభువు బయటా లోపలా రెండింటిలోనూ స్థితుడై, రెండింటిలోనూ ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు।

Verse 10

आदिमध्यांतरहितमानंदस्यापिकारणम् । सत्यमानन्दममृतं परं ब्रह्मपरायणम्

ఆయన ఆది, మధ్య, అంతం లేనివాడు; ఆనందానికీ కారణమయ్యే వాడు. ఆయన సత్యస్వరూపుడు—ఆనందం, అమృతం, పరబ్రహ్మ; ఆ పరాత్పర తత్త్వం (శివ)యందే పరమాశ్రయం।

Verse 11

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावोऽग्निसंभवम् । अधोगमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

ఇక్కడ ఈ అగ్నిజన్య పరీక్ష ఎక్కడి నుండి ఉద్భవించింది? ఆ అనుపమ అగ్నిస్తంభాన్ని పరిశీలించుటకు నేను క్రిందికి వెళ్తాను।

Verse 12

वेदशब्दोभयावेशं विश्वात्मानं व्यचिंतयत् । तदाऽभवदृषिस्तत्र ऋषेस्सारतमं स्मृतम्

వేదధ్వని రెండు వైపులా వ్యాపించిన విశ్వాత్మను ఆయన ధ్యానించాడు. అప్పుడు అక్కడే ఒక ఋషి ఆవిర్భవించాడు; ఋషులలో సారతముడని స్మరించబడినవాడు।

Verse 13

तेनैव ऋषिणा विष्णुर्ज्ञातवान्परमेश्वरम् । महादेवं परं ब्रह्म शब्दब्रह्मतनुं परम्

అదే ఋషి ద్వారా విష్ణువు పరమేశ్వరుని తెలుసుకున్నాడు—మహాదేవుని, పరబ్రహ్మను, పరమ శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపుడిని.

Verse 14

चिंतया रहितो रुद्रो वाचो यन्मनसा सह । अप्राप्य तन्निवर्तंते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः

రుద్రుడు సమస్త చింతన-కల్పనలకతీతుడు; మనస్సుతో కూడిన వాక్కు కూడా ఆయనను పొందలేక తిరిగి వస్తుంది. అయినా ఆయన ఆ ఒక్క అవినాశి అక్షరం—‘ఓం’—ద్వారా సూచింపబడతాడు.

Verse 15

एकाक्षरेण तद्वाक्यमृतं परमकारणम् । सत्यमानन्दममृतं परं ब्रह्म परात्परम्

ఏకాక్షరముగా ఉచ్చరింపబడిన ఆ వాక్యము అమృతమై పరమకారణము. అదే సత్యము, ఆనందము, అమరత్వము—పరాత్పర పరబ్రహ్మము.

Verse 16

एकाक्षरादकाराख्याद्भगवान्बीजकोण्डजः । एकाक्षरादुकाराख्याद्धरिः परमकारणम्

‘అ’ అనే ఏకాక్షరమునుండి బీజ-అండజుడైన భగవాన్ పితామహ బ్రహ్ముడు ప్రాదుర్భవించాడు. ‘ఉ’ అనే ఏకాక్షరమునుండి హరి (విష్ణువు) ప్రాదుర్భవించాడు—పోషణకు పరమకారణము.

Verse 17

एकाक्षरान्मकाराख्याद्भगवान्नीललोहितः । सर्गकर्ता त्वकाराख्यो ह्युकाराख्यस्तु मोहकः

‘మ’ అనే ఏకాక్షరమునుండి భగవాన్ నీలలోహితుడు ప్రాదుర్భవిస్తాడు. ‘త’ అక్షరమునుండి సర్గకర్త, ‘హు’ అక్షరం మోహకుడు—మాయచే జీవులను ఆవరిస్తాడు.

Verse 18

मकाराख्यस्तु यो नित्यमनुग्रहकरोऽभवत् । मकाराख्यो विभुर्बीजी ह्यकारो बीज उच्यते

‘మ’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ తత్త్వం నిత్యంగా అనుగ్రహం చేసే దానిగా నిలిచింది. ‘మ’ అని సూచితమైన సర్వవ్యాపి ప్రభువు బీజస్వరూపుడు; ‘అ’ అక్షరమూ బీజమని చెప్పబడింది।

Verse 19

उकाराख्यो हरिर्योनिः प्रधानपुरुषेश्वरः । बीजी च बीजं तद्योनिर्नादाख्यश्च महेश्वरः

‘ఉ’ అని ప్రసిద్ధుడైన హరి యోని (ఉద్భవస్థానం), ప్రధాన–పురుషాధీశ్వరుడు. ఆయనే బీజధారి, బీజమూ ఆయనే; ఆ యోనియే ‘నాద’నామ మహేశ్వరుడు.

Verse 20

बीजी विभज्य चात्मानं स्वेच्छया तु व्यवस्थितः । अस्य लिंगादभूद्बीजमकारो बीजिनः प्रभोः

బీజస్వరూప ప్రభువు స్వేచ్ఛతో తనను తానే విభజించుకొని ప్రకటనలో స్థిరపడ్డాడు. ఆ బీజినః పరమేశ్వరుని లింగం నుండి ‘అ’ అక్షరరూప బీజం ఉద్భవించింది.

Verse 21

उकारयोनौ निःक्षिप्तमवर्द्धत समंततः । सौवर्णमभवच्चांडमावेद्य तदलक्षणम्

‘ఉ’ అక్షరయోనిలో నిక్షిప్తమైనది అన్ని దిశలలో విస్తరించింది. అప్పుడు స్వర్ణమయ బ్రహ్మాండం ఉద్భవించి, ఆ ఆదితత్త్వ లక్షణాలను ప్రకటించింది.

Verse 22

अनेकाब्दं तथा चाप्सु दिव्यमंडं व्यवस्थितम् । ततो वर्षसहस्रांते द्विधाकृतमजोद्भवम्

అనేక సంవత్సరాలు ఆ దివ్య మండలం జలాలలో స్థితమై ఉండింది. తరువాత వెయ్యేళ్లు పూర్తయ్యాక ఆ అజ-ఉద్భవ తత్త్వం రెండు భాగాలుగా చీలి ప్రకాశించింది.

Verse 23

अंडमप्सु स्थितं साक्षाद्व्याघातेनेश्वरेण तु । तथास्य सुशुभं हैमं कपालं चोर्द्ध्वसंस्थितम्

బ్రహ్మాండము జలములపై ప్రత్యక్షముగా నిలిచి ఉండెను; తరువాత స్వయంగా ఈశ్వరుని ఘోరాఘాతముచేత అది ఛేదింపబడెను. అప్పుడు దాని అతి శోభనమైన స్వర్ణమయ పై కపాలము పైకి లేచి నిలిచెను.

Verse 24

जज्ञे सा द्यौस्तदपरं पृथिवी पंचलक्षणा । तस्मादंडाद्भवो जज्ञे ककाराख्यश्चतुर्मुखः

అనంతరం ద్యౌః (స్వర్గము) జన్మించెను; తరువాత పంచలక్షణములైన భూమి ప్రదర్శితమైంది. ఆ అండమునుండే భవుడు (శివుడు) సృష్టికార్యార్థం ‘క’ అక్షరనామకుడైన చతుర్ముఖ బ్రహ్మను ఉద్భవింపజేసెను.

Verse 25

स स्रष्टा सर्वलोकानां स एव त्रिविधः प्रभुः । एवमोमोमिति प्रोक्तमित्याहुर्यजुषां वराः

ఆయనే సమస్త లోకాల స్రష్ట; ఆయనే త్రివిధ ప్రకాశముగల ప్రభువు. ‘ఓం, ఓం’ అని చెప్పబడినదని యజుర్వేదముని శ్రేష్ఠ ఋషులు ప్రకటించుచున్నారు.

Verse 26

यजुषां वचनं श्रुत्वा ऋचः समानि सादरम् । एवमेव हरे ब्रह्मन्नित्याहुश्चावयोस्तदा

యజుర్వేద వచనమును విని ఋగ్వేద ఋచలు, సామవేద సామగానములు సాదరముగా పలికెను—“అవును, అచ్చంగా అలాగే, ఓ హరి! ఓ బ్రహ్మన్! మీ ఇద్దరినిగూర్చి మేము నిత్యమూ ఇట్లే పలుకుదుము.”

Verse 27

ततो विज्ञाय देवेशं यथावच्छक्तिसंभवैः । मंत्रं महेश्वरं देवं तुष्टाव सुमहोदयम्

అనంతరం శక్తి యొక్క యథావిధి ప్రకాశమునుండి ఉద్భవించిన దేవేశ్వరుని సరిగా గ్రహించి, మంత్రస్వరూపుడైన మహామంగళకర దేవ మహేశ్వరుని అతడు స్తుతించెను.

Verse 28

एतस्मिन्नंतरेऽन्यच्च रूपमद्भुतसुन्दरम् । ददर्श च मया सार्द्धं भगवान्विश्वपालकः

ఇదే సమయంలో భగవాన్—విశ్వపాలకుడు—నాతో కలిసి మరొక అద్భుతమైన, అత్యంత సుందరమైన రూపాన్ని దర్శించాడు.

Verse 29

पंचवक्त्रं दशभुजं गौरकर्पूरवन्मुने । नानाकांति समायुक्तं नानाभूषणभूषितम्

ఓ మునీ! ఆయన శివుని పంచవక్త్రుడిగా, దశభుజుడిగా, కర్పూరంలా గౌరవర్ణుడిగా, నానావిధ కాంతులతో యుక్తుడిగా, వివిధ దివ్యాభరణాలతో భూషితుడిగా దర్శించాడు।

Verse 30

महोदारं महावीर्यं महापुरुषलणम् । तं दृष्ट्वा परमं रूपं कृतार्थोऽभून्मया हरिः

ఆయన మహోదారుడు, మహావీర్యవంతుడు, మహాపురుష లక్షణాలతో చిహ్నితుడు. ఆ పరమమైన, అతుల్యమైన రూపాన్ని దర్శించి నేను—హరి (విష్ణువు)—కృతార్థుడనయ్యాను।

Verse 31

अथ प्रसन्नो भगवान्महेशः परमेश्वरः । दिव्यं शब्दमयं रूपमाख्याय प्रहसन्स्थितः

అప్పుడు భగవాన్ మహేశుడు, పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. తన దివ్యమైన శబ్దమయ స్వరూపాన్ని ప్రకటించి, చిరునవ్వుతో నిలిచియున్నాడు।

Verse 32

अकारस्तस्य मूर्द्धा हि ललाटो दीर्घ उच्यते । इकारो दक्षिणं नेत्रमीकारो वामलोचनम्

‘అ’ అక్షరమే ఆయన శిరస్సు; విశాలమైన లలాటం దాని దీర్ఘరూపమని చెప్పబడుతుంది. ‘ఇ’ అక్షరం ఆయన కుడి నేత్రం, ‘ఈ’ అక్షరం ఆయన ఎడమ నేత్రం।

Verse 33

उकारो दक्षिणं श्रोत्रमूकारो वाम उच्यते । ऋकारो दक्षिणं तस्य कपोलं परमेष्ठिनः

‘ఉ’ పరమేష్ఠినుని కుడి చెవి అని, ‘ఊ’ ఎడమ చెవి అని చెప్పబడింది; ‘ఋ’ అయితే ఆ పరమేశ్వరుని కుడి కపోలమని ప్రకటించబడింది.

Verse 34

वामं कपोलमूकारो लृ लॄ नासापुटे उभे । एकारश्चोष्ठ ऊर्द्ध्वश्च ह्यैकारस्त्वधरो विभोः

‘ఉ’ అక్షరం ఎడమ చెంప; ‘లృ’ మరియు ‘లౄ’ రెండు నాసారంధ్రాలు. ‘ఏ’ పై పెదవి, ‘ఐ’ సర్వవ్యాపి ప్రభువు యొక్క దిగువ పెదవి.

Verse 35

ओकारश्च तथौकारो दन्तपंक्तिद्वयं क्रमात् । अमस्तु तालुनी तस्य देवदेवस्य शूलिनः

క్రమంగా ‘ఓ’ మరియు ‘ఔ’ రెండు దంతపంక్తులు; ‘అం’ ధ్వని దేవదేవుడు, శూలధారి మహాదేవుని రెండు తాలువులుగా చెప్పబడింది.

Verse 36

कादिपंचाक्षराण्यस्य पञ्च हस्ताश्च दक्षिणे । चादिपंचाक्षराण्येवं पंच हस्तास्तु वामतः

‘క’తో ప్రారంభమయ్యే ఐదు అక్షరాలు కుడి వైపున ఉన్న ఐదు చేతులపై స్థాపించబడతాయి; అలాగే ‘చ’తో ప్రారంభమయ్యే ఐదు అక్షరాలు ఎడమ వైపున ఉన్న ఐదు చేతులపై స్థాపించబడతాయి.

Verse 37

टादिपंचाक्षरं पादास्तादिपंचाक्षरं तथा । पकार उदरं तस्य फकारः पार्श्व उच्यते

‘ట’తో ప్రారంభమయ్యే ఐదు అక్షరాలు పాదాలలో; అలాగే ‘త’తో ప్రారంభమయ్యే ఐదు అక్షరాలు కూడా. ‘ప’ అక్షరం ఆయన ఉదరం, ‘ఫ’ అక్షరం ఆయన పార్శ్వమని చెప్పబడింది.

Verse 38

बकारो वामपार्श्वस्तु भकारः स्कंध उच्यते । मकारो हृदयं शंभोर्महादेवस्य योगिनः

‘బ’ ప్రభువు వామపార్శ్వాన్ని సూచిస్తుంది, ‘భ’ స్కంధమని చెప్పబడింది; ‘మ’ యోగీశ్వరుడు మహాదేవుడు శంభువు హృదయం.

Verse 39

यकारादिसकारान्ता विभोर्वै सप्तधातवः । हकारो नाभिरूपो हि क्षकारो घ्राण उच्यते

‘య’ నుండి ‘స’ వరకు ఉన్న అక్షరాలు సర్వవ్యాపి విభువు యొక్క ఏడు ధాతువులుగా చెప్పబడతాయి. ‘హ’ నాభిరూపం, ‘క్ష’ ఘ్రాణం (ముక్కు) అని ప్రకటించబడింది.

Verse 40

एवं शब्दमयं रूपमगुणस्य गुणात्मनः । दृष्ट्वा तमुमया सार्द्धं कृतार्थोऽभून्मया हरिः

ఇలా గుణాతీతుడైయుండి కూడా సమస్త గుణసారభూతుడైన ప్రభువు యొక్క శబ్దమయ రూపాన్ని ఉమాతో కలిసి దర్శించి నేను హరి (విష్ణువు) కృతార్థుడనయ్యాను.

Verse 41

एवं दृष्ट्वा महेशानं शब्दब्रह्मतनुं शिवम् । प्रणम्य च मया विष्णुः पुनश्चापश्यदूर्द्ध्वतः

ఇలా శబ్దబ్రహ్మతనువైన శివ మహేశానుని దర్శించి నేను విష్ణువు నమస్కరించాను; తరువాత మళ్లీ పైవైపు చూశాను.

Verse 42

ओंकारप्रभवं मंत्रं कलापंचकसंयुतम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं शुभाष्टत्रिंशदक्षरम्

ఓంకారమునుండి ఉద్భవించిన ఈ మంత్రం పంచకలలతో సంయుక్తమై, శుద్ధ స్ఫటికంలా ప్రకాశించి, ముప్పై ఎనిమిది శుభ అక్షరాలతో కూడి ఉంది.

Verse 43

मेधाकारमभूद्भूयस्सर्वधर्मार्थसाधकम् । गायत्रीप्रभवं मंत्रं सहितं वश्यकारकम्

మళ్లీ మేధాస్వరూపమైన శక్తి ఉద్భవించింది; అది సమస్త ధర్మార్థసాధనకు సాధనమైంది. గాయత్రీప్రభవమైన ఆ మంత్రం విధిగా జపించితే వశ్యతను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 44

चतुर्विंशतिवर्णाढ्यं चतुष्कालमनुत्तमम् । अथ पंचसितं मंत्रं कलाष्टक समायुतम्

అది ఇరవై నాలుగు అక్షరాలతో సమృద్ధి, నాలుగు పవిత్ర కాలాల్లో ప్రయోగయోగ్యమై అనుత్తమం. తదుపరి ఐదు వందల అక్షరాల మంత్రం, అష్టకలలతో సంయుక్తమై ఉంది.

Verse 45

आभिचारिकमत्यर्थं प्रायस्त्रिंशच्छुभाक्षरम् । यजुर्वेदसमायुक्तं पञ्चविंशच्छुभाक्षरम्

ఆభిచారిక (ప్రతికార/ఉపశమన) కర్మలో మంత్రం సాధారణంగా ముప్పై శుభాక్షరాలది. యజుర్వేద ప్రయోగాలతో సంయుక్తమైతే అది ఇరవై ఐదు శుభాక్షరాలది అవుతుంది.

Verse 46

कलाष्टकसमा युक्तं सुश्वेतं शांतिकं तथा । त्रयोदशकलायुक्तं बालाद्यैस्सह लोहितम्

అష్టకలలతో యుక్తమైనది అత్యంత శ్వేతవర్ణమై శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది. పదమూడు కలలతో యుక్తమైనది లాలిత/ఎర్ర వర్ణమై, బాలాది దేవతలతో కూడి ఉంటుంది.

Verse 47

बभूवुरस्य चोत्पत्तिवृद्धिसंहारकारणम् । वर्णा एकाधिकाः षष्टिरस्य मंत्रवरस्य तु

ఈ పరమ మంత్రం సృష్టి, స్థితి/వృద్ధి మరియు లయానికి కారణమైంది. ఈ ఉత్తమ మంత్రంలోని అక్షరాలు అరవై ఒకటి.

Verse 48

पुनर्मृत्युंजयं मन्त्रं पञ्चाक्षरमतः परम् । चिंतामणिं तथा मंत्रं दक्षिणामूर्ति संज्ञकम्

మళ్లీ మృత్యుంజయ మంత్రం, ఆ తరువాత పరమ పంచాక్షరీ మంత్రం; అలాగే ‘చింతామణి’ మంత్రం మరియు ‘దక్షిణామూర్తి’ అనే మంత్రం (ఉన్నవి).

Verse 49

ततस्तत्त्वमसीत्युक्तं महावाक्यं हरस्य च । पञ्चमंत्रांस्तथा लब्ध्वा जजाप भगवान्हरिः

ఆ తరువాత ‘తత్త్వమసి’ అనే మహావాక్యం పలికబడింది; అలాగే హరుని ఐదు మంత్రాలు కూడా లభించాయి. అవి పొందిన భగవాన్ హరి జపాన్ని ప్రారంభించాడు.

Verse 50

अथ दृष्ट्वा कलावर्णमृग्यजुस्सामरूपिणम् । ईशानमीशमुकुटं पुरुषाख्यं पुरातनम्

అప్పుడు అతడు ఈశానుని దర్శించాడు—ఆయనే ఋక్, యజుః, సామ వేదస్వరూపుడు; సమస్త కళలు, వర్ణాలతో విరాజిల్లువాడు; అధిపతుల మకుటస్వరూపుడు; పురాతన సనాతన పురుషుడు—అని భక్తితో ధ్యానించాడు।

Verse 51

अघोरहृदयं हृद्यं सर्वगुह्यं सदाशिवम् । वामपादं महादेवं महाभोगीन्द्रभूषणम्

ఆయన వామపాదమే అఘోర హృదయం—అత్యంత హృద్యమైనది, పరమ గుహ్యమైనది, స్వయంగా సదాశివుడు; అదే మహాదేవుడు, మహా నాగరాజ భూషణంతో అలంకృతుడు।

Verse 52

विश्वतः पादवन्तं तं विश्वतोक्षिकरं शिवम् । ब्रह्मणोऽधिपति सर्गस्थितिसंहारकारणम्

నేను ఆ శివుని ధ్యానిస్తాను—ఆయనకు పాదాలు సర్వత్ర, నేత్రాలు మరియు చేతులు కూడా సర్వత్ర; బ్రహ్మకూ అధిపతి, సృష్టి-స్థితి-సంహారాలకు కారణభూతుడు।

Verse 53

तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिस्साम्बं वरदमीश्वरम् । मया च सहितो विष्णुर्भगवांस्तुष्टचेतसा

ఇష్టమైన, ప్రియమైన వాక్యాలతో నేను వరదుడైన సాంబ శివేశ్వరుని స్తుతించాను; నాతో కలిసి భగవాన్ విష్ణువూ ప్రసన్నచిత్తంతో ఆయనను స్తుతించాడు।

Frequently Asked Questions

A revelatory nāda arises as the sound “oṃ,” prompting Viṣṇu to investigate; he perceives the phonemic constituents of Oṃ in relation to the liṅga, framed within Brahmā’s narration of Śiva’s responsive grace.

A-kāra, u-kāra, m-kāra, and the concluding nāda are treated as a graded manifestation of śabda-brahman—linking phoneme, luminous imagery, and ontological levels that culminate in the partless (niṣkala) reality beyond turīya.

Śiva is emphasized as dayālu (compassionate), as the guardian of the humble, and as the remover of pride; metaphysically, the chapter highlights nāda/Oṃ and a crystal-pure, turīyātīta, non-dual ground beyond inner/outer distinctions.