विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम् (Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया

బ్రహ్మ పలికెను: భగవాన్ నారాయణుడు యోగనిద్రలో ఉన్నప్పుడు, శంకరుని సంకల్పంతో ఆయన నాభి నుండి ఒక దివ్య పద్మము ఉద్భవించెను.

Verse 2

अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्

అది అనంతమైన కాడలతో, కర్ణికార పుష్పము వంటి కాంతితో, అనంత యోజనముల పొడవు మరియు ఎత్తు కలిగి ఉండెను.

Verse 3

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्

అది కోటి సూర్యుల ప్రకాశముతో, సుందరమైన లక్షణములతో, అత్యంత అద్భుతముగా మరియు సాటిలేని విధంగా ఉండెను.

Verse 4

कृत्वा यत्नं पूर्ववत्स शंकरः परमेश्वरः । दक्षिणांगान्निजान्मां कैसाशीश्शंभुरजीजनत्

అనంతరం పరమేశ్వరుడు శంకరుడు పూర్వవత్తుగా యత్నము చేసి, తన స్వకీయ దక్షిణాంగమునుండి నన్ను జనింపజేసెను; కైలాసేశుడు శంభువే నన్ను సృష్టించెను।

Verse 6

एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः

ఆ పద్మమునుండి తరువాత నేను పుత్రుడిగా జన్మించితిని—హిరణ్యగర్భుడు. నాకు నాలుగు ముఖములు, రక్తవర్ణము, మరియు శిరస్సుపై త్రిపుండ్ర—శివభక్తి చిహ్నము—అంకితమై యుండెను।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं हितायां प्रथमखंडे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनोनाम सप्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమునందలి ద్వితీయ రుద్రసంహితా ప్రథమఖండములో ‘విష్ణు-బ్రహ్మ వివాదవర్ణన’ నామక సప్తమాధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 8

कोहं वा कुत आयातः किं कार्य तु मदीयकम् । कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः केनैव निर्मितोऽधुना

నేను ఎవరు, ఎక్కడినుండి వచ్చితిని? నా కార్యము ఏమిటి? నేను ఎవరి కుమారుడిగా జన్మించితిని, మరియు ఇప్పుడే నన్ను ఎవరు నిర్మించిరి?

Verse 9

इति संशयमापन्नं बुद्धिर्मां समपद्यत । किमर्थं मोहमायामि तज्ज्ञानं सुकरं खलु

ఇలా నా బుద్ధి సందేహంలో పడింది; మనసులో ఈ ఆలోచన కలిగింది—“నేను ఏ కారణంతో మోహంలో పడుతున్నాను? నిజజ్ఞానం నిశ్చయంగా సాధ్యమే కదా.”

Verse 10

एतत्कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं ह्यधः । मत्कर्ता च स वै तत्र भविष्यति न संशयः

“ఈ కమలపుష్పం కింద, దాని రేకుల మూలస్థానంలోనే నా కర్త (సృష్టికర్త) నిశ్చయంగా ప్రదర్శితుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 11

इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन् । नाले नालेगतस्तत्र वर्षाणां शतकं मुने

అలా మనసులో నిశ్చయించుకొని అతడు కమలం నుండి దిగసాగాడు. ఓ మునీ! కాండంలో భాగం భాగంగా సాగుతూ అక్కడ నూరేళ్లు గడిపాడు.

Verse 12

न लब्धं तु मया तत्र कमलस्थानमुत्तमम् । संशयं च पुनः प्राप्तः कमले गन्तुमुत्सुकः

కానీ అక్కడ నాకు ఆ పరమోత్తమ కమలస్థానం లభించలేదు. మళ్లీ నాకు సందేహం కలిగి, కమలమునకు తిరిగి వెళ్లాలని ఉత్సుకత కలిగింది.

Verse 13

आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने । कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान्न विमोहिताः

ఓ మునీ, అప్పుడు అతడు నాళ మార్గమున కమలముపైకి ఎక్కెను; తరువాత కమలపు మొగ్గను పొందెను, అయినా మోహితుడుకాలేదు.

Verse 14

नालमार्गेण भ्रमतो गतं वर्षशतं पुनः । क्षणमात्र तदा तत्र ततस्तिष्ठन्विमोहितः

ఆ నాళమార్గంలో మళ్లీ మళ్లీ తిరుగుతూ అతనికి వంద సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి. ఆపై అక్కడ క్షణమాత్రం నిలిచి, పూర్తిగా మోహగ్రస్తుడయ్యాడు.

Verse 15

तदा वाणी समुत्पन्ना तपेति परमा शुभा । शिवेच्छया परा व्योम्नो मोहविध्वंसिनी मुने

అప్పుడు పరమ శుభమైన దివ్యవాణి ఉద్భవించింది—“తపస్సు చేయి.” శివేచ్ఛవలన అది పరమ వ్యోమం నుండి వెలువడి, ఓ మునీ, మోహాన్ని నశింపజేసింది.

Verse 16

तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । पुनस्तप्तं तपो घोरं द्रष्टुं स्वजनकं तदा

ఆ వ్యోమవాక్యాన్ని విని అతడు పన్నెండు సంవత్సరాలు దృఢప్రయత్నంతో సాగాడు. ఆపై తన జనక-కారణుని దర్శించుటకు మళ్లీ ఘోర తపస్సు ఆరంభించాడు.

Verse 17

तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुस्सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह

అప్పుడే భగవాన్ విష్ణువు—చతుర్భుజుడు, సులోచనుడు—నాపై అనుగ్రహం చేయుటకు వేగంగా అవతరించాడు.

Verse 18

शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वांगः पीताम्बरधरः परः

ఆయన చేతుల్లో శంఖం, చక్రం ఆయుధాలుగా ఉండి, గదా మరియు పద్మమును కూడా ధరించాడు. ఆయన సర్వాంగం మేఘశ్యామంగా ఉండి, పీతాంబరధారిగా పరముడై ప్రకాశించాడు.

Verse 19

मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपंकजः । कोटिकंदर्पसंकाशस्सन्दष्टो मोहितेन सः

మకుటాది మహాభూషణాలతో అలంకృతుడై, ప్రసన్నతతో వికసించిన పద్మముఖుడై, కోటి మన్మథుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించాడు. అతనిని చూచి దర్శకుడు ఆశ్చర్య-మోహాలకు లోనయ్యాడు.

Verse 20

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं कांचनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम्

ఆ సుందర రూపాన్ని చూచి అతడు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు—చతుర్భుజుడైన, కాలాభ (శ్యామ) మరియు కాంచనాభ (సువర్ణదీప్త) వర్ణాలతో, సమస్తుల అంతరాత్మ అయిన ప్రభువును దర్శించి.

Verse 21

तथाभूतमहं दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहु हर्षितो ह्यभवं तदा

ఓ మహాబాహో! నారాయణుని ఆ విధంగానే దర్శించి, అంతరాత్మలో ఆయనను సత్-అసత్ రెండింటి సారముగా అనుభవించి, నేను ఆ సమయంలో హర్షంతో నిండిపోయాను.

Verse 22

मायया मोहितश्शम्भोस्तदा लीलात्मनः प्रभोः । अविज्ञाय स्वजनकं तमवोचं प्रहर्षितः

అప్పుడు శంభువు మాయచేత మోహితుడనై, లీలాస్వరూపుడైన ప్రభువును నా జనకుడని గుర్తించక, పరమ హర్షంతో ఆయనతో పలికితిని।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् । तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण सुदृढेन तु

బ్రహ్ముడు పలికెను—“నీవెవరు?” అని చెప్పి ఆ సనాతనునిపై చేతిని ఎత్తెను; ఆపై తీవ్రమైన, అత్యంత దృఢమైన చేతి దెబ్బతో కొట్టెను.

Verse 24

प्रबुद्ध्योत्थाय शयनात्समासीनः क्षणं वशी । ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः

అతడు మేల్కొని శయనస్థానంనుండి లేచి క్షణమంత నియంత్రితుడై కూర్చున్నాడు. నిద్రతో ఇంకా తడిగా ఉన్న కమలసమాన నిర్మల నేత్రాలతో చుట్టూ చూచెను.

Verse 25

मामत्र संस्थितं भासाध्यासितो भगवान्हरिः । आह चोत्थाय ब्रह्माणं हसन्मां मधुरं सकृत्

నేను అక్కడ కూర్చుండగా, భస్మవిభూషితుడైన భగవాన్ హరి లేచి, మృదువుగా నవ్వుతూ బ్రహ్మునికీ నాకూ ఒక్కసారి మధురంగా పలికెను.

Verse 26

विष्णुरुवाच । स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते । निर्भयो भव दास्येऽहं सर्वान्कामान्न संशयः

విష్ణువు పలికెను—“స్వాగతం, స్వాగతం, వత్సా! మహాద్యుతిమంతుడైన పితామహా, భయపడకుము. నీకు అన్ని కోరికలను నేను ప్రసాదిస్తాను—సందేహం లేదు.”

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचं जनार्दनम्

ఆ మాటలు విని దేవశ్రేష్ఠుడు ముందుగా మృదువుగా నవ్వెను; తరువాత రజోగుణబద్ధమైన వైరం కలిగి జనార్దనుడు (విష్ణువు)తో ఇలా పలికెను।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । भाषसे वत्स वत्सेति सर्वसंहारकारणम् । मामिहाति स्मितं कृत्वा गुरुश्शिष्यमिवानघ

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే నిర్దోషా! హే సర్వసంహారకారణా! నీవు ఇక్కడ నన్ను ‘వత్సా, వత్సా’ అని పలుకుచు, చిరునవ్వుతో గురువు శిష్యుని యెదుటికి వచ్చినట్లు నా వద్దకు వచ్చుచున్నావు.

Verse 29

कर्तारं जगतां साक्षात्प्रकृतेश्च प्रवर्तकम् । सनातनमजं विष्णुं विरिंचिं विष्णुसंभवम्

ఆయనే సాక్షాత్తు లోకముల కర్త, ప్రకృతికి ప్రవర్తకుడు—సనాతనుడు, అజుడు, భగవాన్ విష్ణువు; అలాగే విష్ణువునుండి జన్మించిన విరించి (బ్రహ్మ) కూడాను.

Verse 30

विश्वात्मानं विधातारं धातारम्पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद्वक्तुमर्हसि सत्वरम्

విశ్వాత్ముడు, విధాత-ధాత, పద్మనేత్ర ప్రభువును గురించి నీవు మోహవశంగా ఎందుకు ఇలా పలుకుతున్నావు? నీవు వెంటనే సత్యవాక్యమే పలకవలెను.

Verse 31

वेदो मां वक्ति नियमात्स्वयंभुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम्

వేదము తన నియమప్రకారం నన్ను స్వయంభూ, అజ, విభు—పితామహుడు, స్వరాజుడు, ఉత్తమ పరమేష్ఠి—అని ప్రకటిస్తుంది.

Verse 32

इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः

నా మాటలు విని హరి—రమాపతి—క్రోధించాడు. అతడూ నాతో, ‘లోకప్రసిద్ధిగా నిన్ను కర్తగా నేనెరుగుదును’ అని అన్నాడు.

Verse 33

विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्त्तुं भवानंगादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

విష్ణువు పలికెను—కార్యము చేయుటకును, ధారణ చేయుటకును నీవు నా అవ్యయమైన అంగమునుండి అవతరించితివి. అయినా జగన్నాథుడైన నిరామయ నారాయణుని నీవు మరచితివి.

Verse 34

पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्

నేను ఆ పరమపురుషుని, పరమాత్ముని వందిస్తాను—అతడు సర్వత్ర ఆహ్వానింపబడినవాడు, మహాస్తుతుడైనవాడు; విష్ణు, అచ్యుత, ఈశాన అని పిలువబడువాడు; ఈ సమస్త విశ్వం అతనినుండే ప్రభవించి ఉద్భవించును.

Verse 35

नारायणं महाबाहुं सर्वव्याप कमीश्वरम् । मन्नाभिपद्मतस्त्वं हि प्रसूतो नात्र संशयः

హే మహాబాహు నారాయణా, సర్వవ్యాపక ఈశ్వరా! నీవు నిశ్చయంగా నా నాభి-పద్మమునుండి జన్మించితివి; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 36

तवापराधो नास्त्यत्र त्वयि मायाकृतं मम । शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्

ఇందులో నీ తప్పు లేదు; నా మాయ వల్లనే నీలో ఈ భ్రమ కలిగింది। హే చతుర్ముఖా, సత్యం విను—నేనే సమస్త దేవతల అధీశ్వరుణ్ని।

Verse 37

कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्तिसमो विभुः । अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह

నేనే కర్తను, సంహర్తను, భర్తను; నాతో సమానమైన విభువు లేడు। హే పితామహా, నేనే పరబ్రహ్మము, పరమ తత్త్వము।

Verse 38

अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः । अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्

నేనే పరమ జ్యోతి; నేనే సర్వవ్యాపి పరమాత్మ, ప్రభువు శివుడు. నేడు చూచినదీ వినినదీ అన్నీ—ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు—నాలోనే ప్రకాశిస్తోంది.

Verse 39

तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ । मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्

ఓ చతుర్ముఖ బ్రహ్మా, ఇది నిశ్చయంగా తెలుసుకో—ఇదంతా మన్న్మయం, నాతో నిండినది. పూర్వం నేనే ఇరవై నాలుగు తత్త్వాలతో కూడిన వ్యక్త సృష్టిని ప్రకటించాను.

Verse 40

नित्यं तेष्वणवो बद्धास्सृष्टक्रोधभयादयः । प्रभावाच्च भवानंगान्यनेकानीह लीलया

వారిలో అణు జీవులు నిత్యము బద్ధులై ఉంటారు—సృష్టమైన క్రోధం, భయం మొదలైన పాశాలచే. ఓ దేవా, మీ స్వప్రభావంతో మీరు ఇక్కడ లీలామాత్రంగా అనేక అవయవ-రూపాలను ధరించుచున్నారు.

Verse 41

सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः । तन्मात्रं पंकजं तस्मान्मनोदेहेन्द्रियाणि च

ఆమె నుండే నేను బుద్ధిని సృష్టించాను; ఆపై దానినుండి త్రివిధ అహంకారం ఉద్భవించింది. దానినుండి తన్మాత్రలు మరియు ‘పద్మ’ (కమలజ తత్త్వం) ప్రదర్శితమయ్యాయి; అలాగే దానినుండే మనస్సు, దేహం, ఇంద్రియాలు కూడా పుట్టాయి.

Verse 42

आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया । इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे

ఆకాశము మొదలైన భూతాలు, అలాగే భౌతికమయినదంతా లీలామాత్రంగా ఉద్భవిస్తుంది—ఇలా గ్రహించి, ఓ ప్రజానాథా, ఓ విధాతా, నన్ను శరణు వేడుము.

Verse 43

अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः । ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः । को वा त्वमिति संभर्त्स्माब्रुवं मायाविमोहितः

“నేను నిన్ను సమస్త దుఃఖాల నుండి రక్షిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.” బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని బ్రహ్ముడు కోపంతో నిండిపోయెను; మాయావిమోహితుడై అతనిని గద్దించి “నీవెవరు?” అని అన్నాడు.

Verse 44

किमर्थं भाषसे भूरि वह्वनर्थकरं वचः । नेश्वरस्त्वं परब्रह्म कश्चित्कर्ता भवेत्तव

ఎందుకు నీవు అనేక అనర్థాలను కలిగించే మాటలను ఇంతగా పలుకుతున్నావు? ఓ పరబ్రహ్మా! నీవు ఈశ్వరుడు కాడు; మరి నీపై కర్తగానీ నియంతగానీ ఎవరు ఉండగలరు?

Verse 45

मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम् । हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः

మాయచే మోహితుడనై నేను అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చేసితిని—ఆ హరితో కలిసి—మహాప్రభువు శంకరునకు విరోధంగా.

Verse 46

एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः । प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः

ఇలా నా మరియు హరి మధ్య రోమాంచకమైన సంగ్రామం జరిగింది—ప్రళయ సముద్ర మధ్యలో—రజోగుణ బలంతో మేమిద్దరం పరస్పర వైరంలో బద్ధులమై ఉన్నాము.

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे लिंगमभवच्चावयोः पुरः । विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः

అదే సమయంలో మా ముందర ఒక లింగం ప్రదర్శితమైంది—వివాదాన్ని శమింపజేయుటకును, మాకు ఇద్దరికీ యథార్థ బోధ కలిగించుటకును.

Verse 48

ज्लामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् । क्षयवृद्धि विनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्

అది వేలాది జ్వాలామాలలతో అలంకృతమై, కాలప్రళయాగ్ని యొక్క వంద అగ్నుల వలె ప్రకాశించింది; క్షయ-వృద్ధుల నుండి విముక్తమై, ఆది-మధ్య-అంత రహితమైంది।

Verse 49

अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसंभवम् । तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः

అది సాటిలేని, వర్ణనాతీతమైన, అవ్యక్తమైన, విశ్వోద్భవ మూలస్వరూపం; దాని వేలాది జ్వాలల తేజస్సుతో భగవాన్ హరి (విష్ణువు) కూడా మోహితుడయ్యాడు।

Verse 50

मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्द्धसेऽधुना । आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां युद्धमावयोः

అప్పుడు అతడు నాతో ఇక్కడ అన్నాడు—“మోహితుడై ఉండి ఇప్పుడు ఎందుకు పోటీ పడుతున్నావు? ఇక్కడ మూడవవాడు వచ్చాడు; అతడు ఉండనివ్వు—ఇప్పుడు యుద్ధం మన ఇద్దరి మధ్యనే.”

Verse 51

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावो ऽग्निसंभवम् । अधो गमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

ఇక్కడ ఈ అగ్నిజన్య పరీక్ష ఎక్కడి నుంచి ఉద్భవించింది? ఈ అపూర్వ అగ్నిస్తంభపు అంతాన్ని తెలుసుకొనుటకు నేను క్రిందికి వెళ్తాను.

Verse 52

परीक्षार्थं प्रजानाथ तस्य वै वायुवेगतः । भवानूर्द्ध्वं प्रयत्नेन गंतुमर्हति सत्वरम्

హే ప్రజానాథా! ఆ ప్రకటన సత్యాన్ని పరీక్షించుటకై మీరు వాయువేగంతో, ప్రయత్నపూర్వకంగా, వెంటనే పైకి వెళ్లవలెను.

Verse 53

ब्रह्मोवाच । एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा । वाराहमहप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—“ఇలా చెప్పి విశ్వాత్ముడు అప్పుడు తన స్వరూపాన్ని ధరించాడు. నేను కూడా—వరాహరూపంలో ఉన్నప్పటికీ—ఓ మునీ, త్వరగా హంసత్వాన్ని పొందితిని.”

Verse 54

तदा प्रभृति मामाहुर्हंसहंसो विराडिति । हंसहंसेति यो ब्रूयात्स हंसोऽथ भविष्यति

అప్పటినుంచి వారు నన్ను “హంస-హంస” మరియు “విరాట్” అని పిలిచారు. ఎవడు “హంస-హంస” అనే నామాన్ని ఉచ్చరించి ధ్యానిస్తాడో, వాడు శివానుగ్రహంతో నిశ్చయంగా హంస—నిర్మలుడై ముక్తిమార్గగామి—అవుతాడు।

Verse 55

सुश्वे ह्यनलप्रख्यो विश्वतः पक्षसंयुतः । मनोनिलजवो भूत्वा गत्वोर्द्ध्वं चोर्द्ध्वतः पुरा

అతడు నిజంగా ఉగ్రంగా శ్వాస విడిచెను; అగ్నివలె ప్రకాశించి, అన్ని దిక్కులా రెక్కలతో యుక్తుడయ్యెను. మనస్సు, వాయువు వేగంలా ద్రుతుడై, పూర్వకాలమున పైకి లేచి—ఉన్నత లోకాల వైపు నిరంతరం आरोహించాడు.

Verse 56

नारायणोऽपि विश्वात्मा सुश्वेतो ह्यभवत्तदा । दश योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्

అప్పుడు విశ్వాత్ముడైన నారాయణుడుకూడా అత్యంత శ్వేతవర్ణుడైయెను. అతడు విరాట్కాయాన్ని ధరించెను—పది యోజనాల వెడల్పు, వంద యోజనాల పొడవు గలదిగా.

Verse 57

मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम् । कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्

అతని దేహము మేరుపర్వతమంత విస్తారము; గౌరవర్ణుడు, తీక్ష్ణమైన భయంకర దంతములతో యుక్తుడు. ప్రళయకాల సూర్యుని వంటి కాంతితో ప్రకాశించి, దీర్ఘ శుండతో, మహాగంభీర గర్జనతో ఉన్నాడు.

Verse 58

ह्रस्वपादं विचित्रांगं जैत्रं दृढमनौपमम् । वाराहाकारमास्थाय गतवांस्तदधौ जवात्

చిన్న పాదాలు, విచిత్ర అవయవాలు, జయశీలి, దృఢుడు, అనుపముడు—అటువంటి వరాహరూపం ధరించి ఆయన వేగంగా దాని కిందకు (పాతాళ లోతుల్లోకి) దిగాడు.

Verse 59

एवम्बर्षसहस्रं च चरन्विष्णुरधो गतः । तथाप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः

ఇలా విష్ణువు వెయ్యేళ్లు ప్రయాణిస్తూ కిందకు వెళ్లాడు. అప్పటినుంచి లోకాలలో ఆయన ‘శ్వేతవరాహ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 60

कल्पो बभूव देवर्षे नराणां कालसंज्ञकः । बभ्राम बहुधा विष्णुः प्रभविष्णुरधोगतः

ఓ దేవర్షీ, మనుష్యుల కొరకు ‘కాల’ అనే కల్పము ఏర్పడెను. ఆ కల్పములో ప్రభవిష్ణువైన విష్ణువు అనేక విధములుగా సంచరించి అధోలోకములకు దిగిపోయెను.

Verse 61

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्द्ध्वमहमप्यरिसूदन

వరాహరూపములో అతడు ఆ లింగమునకు మూలముని స్వల్పమాత్రముగానైనా చూడలేకపోయెను. అంతటి దీర్ఘకాలము, ఓ అరిసూదన, నేనును దాని శిఖరాన్వేషణకు ఊర్ధ్వముగా వెళ్లితిని.

Verse 62

सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया । श्रान्तो न दृष्ट्वा तस्यांतमहं कालादधोगतः

దాని పరిమితిని తెలుసుకొనగోరి నేను త్వరగా సమస్త యత్నములతో ప్రయత్నించితిని. కాని శ్రమించి కూడా దాని అంతమును చూడలేక, దీర్ఘకాలానంతరం నేను అధోగతుడనై దిగివచ్చితిని.

Verse 63

तथैव भगवान्विष्णुश्चांतं कमललोचनः । सर्वदेवनिभस्तूर्णमुत्थितस्स महावपुः

అదేవిధంగా శాంతస్వరూపుడు, కమలనేత్రుడు, సమస్త దేవతలవలె తేజోవంతుడైన భగవాన్ విష్ణువు తన మహావపుతో త్వరగా లేచెను।

Verse 64

समागतो मया सार्द्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितश्शंभोस्तस्थौ संविग्नमानसः

అతడు నాతో కలిసి వచ్చి, భవుడు (భగవాన్ శివుడు)కు మళ్లీ మళ్లీ ప్రణామం చేసి, శంభువు మాయచే మోహితుడై కలవరమనసుతో అక్కడ నిలిచెను।

Verse 65

पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्द्धं सस्मार किमिदं त्विति

వెనుక, పక్కల నుండి, ముందునుండి—అన్ని వైపులా పరమేశ్వరునికి నాతో కలిసి ప్రణామం చేసి, అతడు ‘ఇది నిజంగా ఏమిటి?’ అని ఆలోచించెను।

Verse 66

अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिंगं लिंगतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम्

ఆ తత్త్వరూపం నిర్వచించలేనిది; అది నామాతీతం, కర్మస్పర్శరహితం. స్వయంగా అలింగమైనదే అయినా ప్రకటనార్థం లింగత్వాన్ని పొందుతుంది; అయినా ధ్యానమార్గానికీ అగోచరమే।

Verse 67

स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कार परायणो । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम्

అప్పుడు మనస్సును స్థిరపరచుకొని నమస్కారానికే పరాయణులమై, నేను మరియు హరి (విష్ణువు) కూడా నిశ్చయంగా అదే భావంలో నిలిచితిమి।

Verse 68

जानीवो न हि ते रूपं योऽसियोऽसि महाप्रभो । नमोऽस्तु ते महेशान रूपं दर्शय नौ त्वरन्

హే మహాప్రభో, మేము నీ స్వరూపాన్ని యథార్థంగా తెలియము—నీవు ఏ రూపమై ఉన్నావో అదే. హే మహేశాన, నీకు నమస్కారం; త్వరగా మాకు నీ స్వరూపాన్ని దర్శింపజేయుము।

Verse 69

एवं शरच्छतान्यासन्नमस्कारं प्रकुर्वतोः । आवयोर्मुनिशार्दूल मदमास्थितयोस्तदा

ఇలా మేమిద్దరం వందల సంవత్సరాలు పునఃపునః నమస్కారము చేస్తూనే ఉన్నాము। కాని ఆ సమయంలో, ఓ మునిశార్దూలా, మాకు ఇద్దరికీ గర్వము పట్టుకుంది।