सृष्टिक्रमवर्णनम् / Description of the Sequence of Creation

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शब्दादीनि च भूतानि पंचीकृत्वाहमात्मना । तेभ्यः स्थूलं नभो वायुं वह्निं चैव जलं महीम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—శబ్దాది తन्मాత్రలను నేను నా శక్తిచే పంచీకరణం చేసి, వాటి నుండి స్థూలభూతములు—ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి—సృష్టించితిని.

Verse 2

पर्वतांश्च समुद्रांश्च वृक्षादीनपि नारद । कलादियुगपर्येतान्कालानन्यानवासृजम्

హే నారదా, నేను పర్వతాలు, సముద్రాలు, వృక్షాదులను సృష్టించితిని; అలాగే కళలతో ప్రారంభించి యుగాల వరకు కాల విభాగాలనూ ప్రవర్తింపజేసితిని।

Verse 3

सृष्ट्यंतानपरांश्चापि नाहं तुष्टोऽभव न्मुने । ततो ध्यात्वा शिवं साम्बं साधकानसृजं मुने

హే మునీ, సృష్టి అంత్యఫలములకే పరులైన ఇతరులను సృష్టించినప్పటికీ నేను తృప్తి పొందలేదు; అప్పుడు సామ్బ శివుని ధ్యానించి, హే మునీ, సాధకులను సృష్టించితిని।

Verse 4

मरीचिं च स्वनेत्राभ्यां हृदयाद्भृगुमेव च । शिरसोऽगिरसं व्यानात्पुलहं मुनिसत्तमम्

తన నేత్రాల నుండి మరీచిని, హృదయం నుండి భృగువును, శిరస్సు నుండి అంగిరసుని, వ్యాన వాయువు నుండి మునిశ్రేష్ఠుడైన పులహుని సృష్టించాడు.

Verse 5

उदानाच्च पुलस्त्यं हि वसिष्ठञ्च समानतः । क्रतुं त्वपानाच्छ्रोत्राभ्यामत्रिं दक्षं च प्राणतः

ఉదానము నుండి పులస్త్యుడు, అలాగే వసిష్ఠుడు జన్మించిరి. అపానము నుండి క్రతువు, రెండు చెవుల నుండి అత్రి, మరియు ప్రాణము నుండి దక్షుడు ప్రగటించిరి.

Verse 6

असृजं त्वां तदोत्संगाच्छायायाः कर्दमं मुनिम् । संकल्पादसृजं धर्मं सर्वसाधनसाधनम्

“ఆ ఛాయ యొక్క ఒడిలో నుండి నేను నిన్ను—ముని కర్దముని—సృష్టించాను. అలాగే కేవలం సంకల్పమాత్రంతోనే నేను ధర్మాన్ని సృష్టించాను; అది సమస్త సాధనలకు సాధనమగును.”

Verse 7

एवमेतानहं सृष्ट्वा कृतार्थस्साधकोत्तमान् । अभवं मुनिशार्दूल महादेवप्रसादतः

ఇలా ఆ ఉత్తమ సాధకులను సృష్టించి కార్యసిద్ధి చూచి, ఓ మునిశార్దూలా, మహాదేవుని ప్రసాదముచేత నేను కృతార్థుడై సంతుష్టుడనయ్యాను।

Verse 8

ततो मदाज्ञया तात धर्मः संकल्पसंभवः । मानवं रूपमापन्नस्साधकैस्तु प्रवर्तितः

ఆపై, ఓ తాత, నా ఆజ్ఞచేత దివ్యసంకల్పజన్యమైన ధర్మము మానవ రూపమును ధరించి, ఆ సాధకులచేత ఆచరణలో ప్రవర్తింపబడెను।

Verse 9

ततोऽसृजं स्वगात्रेभ्यो विविधेभ्योऽमितान्सुतान् । सुरासुरादिकांस्तेभ्यो दत्त्वा तां तां तनुं मुने

అనంతరం నా స్వదేహములోని వివిధ అవయవముల నుండి అనేకానేక కుమారులను సృష్టించితిని; ఓ మునీ, వారికి దేవ, అసుర మొదలైన వారి వారి దేహములు మరియు స్థితులను అనుగ్రహించితిని.

Verse 10

ततोऽहं शंकरेणाथ प्रेरितोंऽतर्गतेन ह । द्विधा कृत्वात्मनो देहं द्विरूपश्चाभवं मुने

అనంతరం అంతర్గతముగా ప్రవేశించిన నాథుడు శంకరుని ప్రేరణచేత నేను నా దేహమును రెండు భాగములుగా విభజించితిని; ఓ మునీ, అట్లే నేను ద్విరూపుడనైతి.

Verse 11

अर्द्धेन नारी पुरुषश्चार्द्धेन संततो मुने । स तस्यामसृजद्द्वंद्वं सर्वसाधनमुत्तमम्

ఓ మునీ, ఆయన అర్ధభాగం స్త్రీగా, అర్ధభాగం పురుషుడిగా స్థితిచెందెను. ఆమెలోనుండి ఆయన ద్వంద్వ-యుగ్మాన్ని సృష్టించెను—సర్వ లోకవ్యవహార నిర్వహణకు పరమోత్తమ సాధనమది.

Verse 12

स्वायंभुवो मनुस्तत्र पुरुषः परसाधनम् । शतरूपाभिधा नारी योगिनी सा तपस्विनी

అక్కడ స్వాయంభువ మనువు పురుషుడై—పరమ ప్రయోజనసిద్ధికి ఉత్తమ సాధనమయ్యెను. శతరూపా అనే స్త్రీ యోగినీ, తపస్వినీగా ఉండెను.

Verse 13

सा पुनर्मनुना तेन गृहीतातीव शोभना । विवाहविधिना ताताऽसृजत्सर्गं समैथुनम्

తరువాత ఆ అత్యంత శోభన కన్యను ఆ మనువు స్వీకరించెను. ఓ తాత, వివాహవిధి ప్రకారం ఆయన దాంపత్య-సంయోగముచే సృష్టి ప్రవాహాన్ని ప్రవర్తింపజేసెను.

Verse 14

तस्यां तेन समुत्पन्नस्तनयश्च प्रियव्रतः । तथैवोत्तानपादश्च तथा कन्यात्रयं पुनः

ఆమె నుండి, అతని ద్వారా ప్రియవ్రతుడు మరియు ఉత్తానపాదుడు అనే కుమారులు జన్మించారు; అలాగే మళ్లీ మూడు కుమార్తెలు కూడా పుట్టారు।

Verse 15

आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिरिति विश्रुताः । आकूतिं रुचये प्रादात्कर्दमाय तु मध्यमाम्

వారు ఆకూతి, దేవహూతి, ప్రసూతి అని ప్రసిద్ధులయ్యారు. మనువు ఆకూతిని రుచికి వివాహంగా ఇచ్చి, మధ్యమయైన దేవహూతిని కర్దమునకు సమర్పించాడు.

Verse 16

ददौ प्रसूतिं दक्षायोत्तानपादानुजां सुताः । तासां प्रसूतिप्रसवैस्सर्वं व्याप्तं चराचरम्

మనువు ఉత్తానపాదుని అనుజ అయిన కుమార్తె ప్రసూతిని దక్షునికి భార్యగా ఇచ్చాడు. ప్రసూతి మరియు ఆమె సంతాన ప్రసవాల వల్ల చరాచర జగత్తంతా వ్యాపించిపోయింది.

Verse 17

आकूत्यां च रुचेश्चाभूद्वंद्वं यज्ञश्च दक्षिणा । यज्ञस्य जज्ञिरे पुत्रा दक्षिणायां च द्वादश

ఆకూతి మరియు రుచిల నుండి దివ్య జంట—యజ్ఞుడు మరియు దక్షిణా—జన్మించారు. దక్షిణా ద్వారా యజ్ఞునికి పన్నెండు మంది కుమారులు పుట్టారు.

Verse 18

देवहूत्यां कर्दमाच्च बह्व्यो जातास्सुता मुने । दशाज्जाताश्चतस्रश्च तथा पुत्र्यश्च विंशतिः

ఓ మునీ, దేవహూతి మరియు కర్దముని నుండి అనేక కుమార్తెలు జన్మించారు. పది మందికి అదనంగా మరొక నాలుగు; ఈ విధంగా మొత్తం ఇరవై కుమార్తెలు అయ్యారు.

Verse 19

धर्माय दत्ता दक्षेण श्रद्धाद्यास्तु त्रयोदश । शृणु तासां च नामानि धर्मस्त्रीणां मुनीश्वर

దక్షుడు శ్రద్ధ మొదలైన పదమూడు కుమార్తెలను ధర్మునికి ఇచ్చెను. ఓ మునీశ్వరా, ధర్మపత్నుల నామములు వినుము।

Verse 20

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा तथा क्रिया । वसुःर्बुद्धि लज्जा शांतिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश

శ్రద్ధ, లక్ష్మి, ధృతి, తుష్టి, పుష్టి, మేధ, క్రియ; వసు, బుద్ధి, లజ్జ, శాంతి, సిద్ధి, కీర్తి—ఇవే పదమూడు।

Verse 21

ताभ्यां शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिस्सत्पथसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

ఆ ఇద్దరిలో కనిష్ఠురాలికి పదకొండు సులోచన కుమార్తెలు మిగిలిరి—ఖ్యాతి, సత్పథసంభూతి, స్మృతి, ప్రీతి, క్షమా.

Verse 22

सन्नतिश्चानुरूपा च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा । भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः

సన్నతి, అనురూపా; అలాగే ఊర్జా, స్వాహా, స్వధా. (మరియు) భృగు, భవ, మరీచి, అలాగే ముని అంగిరసుడు (ప్రకటించిరి).

Verse 23

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा । अत्रिर्वासिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

పులస్త్యుడు, పులహుడు, క్రతువు మరియు శ్రేష్ఠ ఋషి; అత్రి, వసిష్ఠుడు, అలాగే వహ్ని (అగ్ని) మరియు పితృదేవతలు—ఇవన్నీ యథాక్రమంగా గ్రహించవలెను।

Verse 24

ख्यातास्ता जगृहुः कन्या भृग्वाद्यास्साधका वराः । ततस्संपूरितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఆ ప్రసిద్ధ కన్యలను భృగువు మొదలైన శ్రేష్ఠ సిద్ధసాధకులు వివాహంగా స్వీకరించారు; ఆపై చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకం పూర్తిగా పరిపూర్ణమైంది।

Verse 25

एवं कर्मानुरूपेण प्रणिनामंबिकापते । आज्ञया बहवो जाता असंख्याता द्विजर्षभाः

హే అంబికాపతి శివా! ప్రాణుల తమ తమ కర్మానుసారంగా నీ ఆజ్ఞవలన అనేక జీవులు జన్మించారు—నిజముగా అసంఖ్యాకులు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా।

Verse 26

कल्पभेदेन दक्षस्य षष्टिः कन्याः प्रकीर्तिताः । तासां दश च धर्माय शशिने सप्तविंशतिम्

కల్పభేదమునుబట్టి దక్షునికి అరవై కుమార్తెలు ఉన్నట్లు ప్రసిద్ధి. వాటిలో పది ధర్మునికి, ఇరవైఏడు శశి (చంద్రునికి) ఇచ్చెను।

Verse 27

विधिना दत्तवान्दक्षः कश्यपाय त्रयोदश । चतस्रः पररूपाय ददौ तार्क्ष्याय नारद

ఓ నారదా! విధిపూర్వకంగా దక్షుడు కశ్యపునికి పదమూడు (కుమార్తెలను) ఇచ్చెను; మరియు ఉత్తమరూపిణులైన నాలుగును తార్క్ష్యునికి (అరుణ/గరుడ) సమర్పించెను।

Verse 28

भृग्वंगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वे द्वे कन्ये च दत्तवान् । ताभ्यस्तेभ्यस्तु संजाता बह्वी सृष्टिश्चराचरा

భృగు మరియు అంగిరసుడు కృశాశ్వులకు రెండు రెండు కుమార్తెలను ఇచ్చిరి. ఆ కుమార్తెల నుండి మరియు వారినుండి (సంయోగమున) చరాచరములైన విస్తార సృష్టి జన్మించింది।

Verse 29

त्रयोदशमितास्तस्मै कश्यपाय महात्मने । दत्ता दक्षेण याः कन्या विधिवन्मुनिसत्तम

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, దక్షుడు విధివిధానముగా ఆ మహాత్ముడు కశ్యపునకు వివాహార్థం పదమూడు కన్యలను దానముగా ఇచ్చెను.

Verse 30

तासां प्रसूतिभिर्व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् । स्थावरं जंगमं चैव शून्य नैव तु किंचन

వారి సంతానముచేత చరాచరములతో కూడిన త్రిలోకమంతా వ్యాపించెను. స్థావరమైను జంగమమైను, ఎక్కడా శూన్యమేమియు మిగలలేదు.

Verse 31

देवाश्च ऋषयश्चैव दैत्याश्चैव प्रजज्ञिरे । वृक्षाश्च पक्षिणश्चैव सर्वे पर्वतवीरुधः

అనంతరం దేవులు, ఋషులు, అలాగే దైత్యులును జన్మించిరి. వృక్షములు, పక్షులు, సమస్త పర్వతములు మరియు లతాదులు కూడా ఉద్భవించెను.

Verse 32

दक्षकन्याप्रसूतैश्च व्याप्तमेवं चराचरम् । पातालतलमारभ्य सत्यलोकावधि ध्रुवम्

దక్షుని కన్యల సంతానముచేత ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు వ్యాపించెను—పాతాళతలముల నుండి సత్యలోకము వరకు, నిశ్చయముగా.

Verse 33

ब्रह्मांडं सकलं व्याप्तं शून्यं नैव कदाचन । एवं सृष्टिः कृता सम्यग्ब्रह्मणा शंभुशासनात्

సమస్త బ్రహ్మాండము సంపూర్ణముగా వ్యాపించెను; అది ఎప్పుడును శూన్యము కాలేదు. ఈ విధముగా శంభువు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత బ్రహ్మ సృష్టిని సమ్యక్గా నిర్వహించెను.

Verse 34

सती नाम त्रिशूलाग्रे सदा रुद्रेण रक्षिता । तपोर्थं निर्मिता पूर्वं शंभुना सर्वविष्णुना

ఆమె ‘సతీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి—రుద్రుని త్రిశూలాగ్రంపై సదా రక్షితురాలు. తపస్సు నిమిత్తంగా, సర్వవ్యాపి శంభువు—విష్ణువుకూడా అంతరాత్మ—పూర్వమే ఆమెను నిర్మించాడు।

Verse 35

सैव दक्षात्समुद्भूता लोककार्यार्थमेव च । लीलां चकार बहुशो भक्तोद्धरणहेतवे

ఆమె దక్షుని నుండి జన్మించింది, లోకకార్యసిద్ధి కోసమే. భక్తుల उद्धరణార్థం ఆమె ఎన్నిసార్లైనా పవిత్ర లీలలు ఆచరించింది।

Verse 36

वामांगो यस्य वैकुंठो दक्षिणांगोऽहमेव च । रुद्रो हृदयजो यस्य त्रिविधस्तु शिवः स्मृतः

య whose వామాంగం వైకుంఠుడు (విష్ణువు), దక్షిణాంగం నేనే (బ్రహ్మ); whose హృదయజుడే రుద్రుడు—అటువంటి ప్రభువు త్రివిధ ప్రకాశంగా ‘శివుడు’ అని స్మరించబడతాడు।

Verse 37

अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणास्त्रय उदाहृताः । स्वयं सदा निर्गुणश्च परब्रह्माव्ययश्शिवः

‘నేను, విష్ణువు, రుద్రుడు—మూడు గుణాలుగా చెప్పబడతాము. కాని స్వయంగా శివుడు సదా నిర్గుణుడు—అవ్యయ పరబ్రహ్మ, స్వయంభూ, అచలుడు.’

Verse 38

विष्णुस्सत्त्वं रजोऽहं च तमो रुद्र उदाहृतः । लोकाचारत इत्येवं नामतो वस्तुतोऽन्यथा

విష్ణువును సత్త్వం, నన్ను (బ్రహ్మను) రజసం, రుద్రుని తమసం అని అంటారు—ఇది లోకాచార ప్రకారం. కానీ ఈ భేదం పేరుకే; తత్త్వంగా వాస్తవం వేరే (అతీతం).

Verse 39

अंतस्तमो बहिस्सत्त्वो विष्णूरुद्रस्तथा मतः । अंतस्सत्त्वस्तमोबाह्यो रजोहं सर्वेथा मुने

ఓ మునీ, విష్ణు మరియు రుద్రులు అంతః తమస్సు, బహిః సత్త్వమని భావించబడతారు; కానీ నేను సర్వథా రాజసమే—అంతః సత్త్వం, బహిః తమస్సు।

Verse 40

राजसी च सुरा देवी सत्त्वरूपात्तु सा सती । लक्ष्मीस्तमोमयी ज्ञेया विरूपा च शिवा परा

సురా దేవి రాజస స్వభావమైంది; ఆ సతి సత్త్వరూపిణి. లక్ష్మీ తామసమయినదిగా తెలుసుకో; వీటన్నిటికీ అతీతంగా విరూపా పరాశివా ఉన్నది.

Verse 41

एवं शिवा सती भूत्वा शंकरेण विवाहिता । पितुर्यज्ञे तनुं त्यक्त्वा नादात्तां स्वपदं ययौ

ఇలా శివస్వరూపిణిగా సతి శంకరునితో వివాహిత అయింది. తరువాత తండ్రి యజ్ఞంలో దేహాన్ని త్యజించి మరొక దేహాన్ని స్వీకరించలేదు; తన పరమపదానికి చేరింది.

Verse 42

पुनश्च पार्वती जाता देवप्रार्थनया शिवा । तपः कृत्वा सुविपुलं पुनश्शिवमुपागता

దేవతల ప్రార్థనవలన శివా మరల పార్వతీ రూపంలో జన్మించింది. అత్యంత మహత్తర తపస్సు చేసి ఆమె మళ్లీ పరమేశ్వరుడైన శివుని పొందింది.

Verse 43

तस्या नामान्यनेकानि जातानि च मुनीश्वर । कालिका चंडिका भद्रा चामुंडा विजया जया

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఆమెకు అనేక నామాలు ప్రాప్తించాయి—కాలికా, చండికా, భద్రా, చాముండా, విజయా, జయా.

Verse 44

जयंती भद्रकाली च दुर्गा भगवतीति च । कामाख्या कामदा ह्यम्बा मृडानी सर्वमंगला

ఆమె జయంతీ, భద్రకాళీ, దుర్గా, భగవతీ అని పిలువబడుతుంది; అలాగే ఆమె కామాఖ్యా, కామదా, అంబా, మృడానీ, సర్వమంగళా కూడా।

Verse 45

नामधेयान्यनेकानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । गुणकर्मानुरूपाणि प्रायशस्तत्र पार्वती

హే పార్వతీ! అక్కడ ప్రభువుకు అనేక నామాలు ఉన్నాయి; అవి భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించేవి. ఆ నామాలు ఎక్కువగా ఆయన గుణకర్మలకు అనుగుణంగా ఉంటాయి।

Verse 46

गुणमय्यस्तथा देव्यो देवा गुणमयास्त्रयः । मिलित्वा विविधं सृष्टेश्चक्रुस्ते कार्यमुत्तमम्

అలాగే దేవీలు గుణమయులుగా ఉన్నారు; మూడు దేవతలూ గుణరూపులే. వారు కలసి గుణలీలకు అనుగుణంగా సృష్టికార్యాన్ని అనేక విధాలుగా ఉత్తమంగా నిర్వహించారు।

Verse 47

एवं सृष्टिप्रकारस्ते वर्णितो मुनिसत्तम । शिवाज्ञया विरचितो ब्रह्मांडस्य मयाऽखिलः

హే మునిశ్రేష్ఠా! ఈ విధంగా సృష్టి యొక్క ప్రకారం నీకు సంపూర్ణంగా వివరించాను. ఈ సమస్త బ్రహ్మాండ వ్యవస్థను నేను శివాజ్ఞతోనే నిర్మించాను।

Verse 48

परं ब्रह्म शिवः प्रोक्तस्तस्य रूपास्त्रयः सुराः । अहं विष्णुश्च रुद्रश्च गुणभेदानुरूपतः

శివుడే పరబ్రహ్మమని ప్రకటించబడెను. ఆయనకే మూడు దివ్యరూపాలు—నేను (బ్రహ్మ), విష్ణువు, రుద్రుడు—గుణభేదాలకు అనుగుణంగా అవతరిస్తాయి।

Verse 49

शिवया रमते स्वैरं शिवलोके मनोरमे । स्वतंत्रः परमात्मा हि निर्गुणस्सगुणोऽपि वै

అత్యంత మనోహరమైన శివలోకంలో ఆయన శివా (పార్వతి)తో స్వేచ్ఛగా విహరిస్తాడు. ఎందుకంటే పరమాత్మ నిజంగా స్వతంత్రుడు—నిర్గుణుడూ, సగుణుడూ కూడా.

Verse 50

तस्य पूर्णवतारो हिं रुद्रस्साक्षाच्छिवः स्मृतः । कैलासे भवनं रम्यं पंचवक्त्रश्चकार ह । ब्रह्मांडस्य तथा नाशे तस्य नाशोस्ति वै न हि

ఆయనే సంపూర్ణ అవతారం; రుద్రుడు సాక్షాత్తు శివుడిగా స్మరించబడతాడు. కైలాసంలో ఆయన रम్యమైన భవనాన్ని నిర్మించి పంచవక్త్ర రూపాన్ని ధరించాడు. బ్రహ్మాండం నశించినా ఆయనకు నాశం లేదు.